Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

speculatieve conclusies gewaagd en alleen gevolgtrekkingen gemaakt, waar er positieve aanwijzingen voor bestaan.

Gaan wij nu over tot een bespreking van de uitkomsten van het onderzoek, zoo geschiedt dit het doelmatigst aan de hand van de in hoofdstuk III geformuleerde vraagstellingen.

Allereerst dan de vraag of het spel van kinderen met neurotische verschijnselen zich in een of ander opzicht onderscheidt van dat van geestesgezonde. Er is reeds gezegd, dat ons de gelegenheid tot een vergelijkend onderzoek heeft ontbroken, zoodat de vraag anders gesteld dient te worden, namelijk of er verschil bestaat tusschen het spel aan het begin en dat aan 'het einde van een volledig geslaagde behandeling. Echter ook op deze vraag moeten wij in zekeren zin het antwoord schuldig blijven. Wij maken ons namelijk niet de illusie, onze patiƫntjes te -hebben genezen in den eigenlijken zin van het woord, ook niet in de meest gunstige gevallen. Wij zijn er ons volkomen van bewust, dat ten hoogste een symptomatische genezing is bereikt. Houdt men rekening met deze restrictie, dan kan gezegd worden, dat waar een kind aanvankelijk niet durfde te spelen uit schuldgevoel en angst, in den loop van de behandeling een spel optreedt, dat eentonig wordt herhaald, met steeds hetzelfde motief, namelijk het neurotisch conflict tot inhoud. Na een geslaagde duiding kan men waarnemen, dat het spel zich uitbreidt, dat er nieuwe details optreden, die meer en meer de kern van het conflict raken. Bij intredende verbetering wordt het spel meer aan de realiteit aangepast.

Moeten wij ons oordeel over het onderscheid tusschen het spel in den aanvang en aan het einde van een volledig geslaagde behandeling onder voorbehoud geven, meer positief kunnen wij ons uitlaten over de kenmerken van het spel van kinderen met neurotische verschijnselen. Deze kinderen vertoonen een spelremming in den zin van M e I a n i e K I e i n. Zij spelen vaak niet, durven niet te spelen uit angst en schuldgevoel. Spelen zij, dan toont hun spel weinig variatie, wordt het steeds op vrijwel dezelfde wijze uitgevoerd en heeft het steeds denzelfden inhoud als motief, terwijl de realiteit er weinig in betrokken wordt. Er is geen sprake van het gevarieerde, phantasierijke spel, dat zoo typisch zou zijn voor het geestes-

Sluiten