Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

tocht langs de oostkust tot Valencia voort en boog toen weer het binnenland in naar Madrid. Na een oponthoud van slechts twee dagen begaf hij zich op de terugreis naar het vaderland „magna cum animi voluptate”.

In Mei was hij weer in Parijs terug, sprak er zijn oude vriend Hubertus Languetus en ook Ludovicus Camerarius uit Neurenburg en zette zijn tocht voort naar het Noorden. In het begin van Juni, na een afwezigheid van bijna anderhalf jaar, kwam hij te Antwerpen aan. De Iberische reis was volbracht, een tocht, die hij, zoals hij zelf zegt, tegen zijn zin had ondernomen. Toch kon hij over de resultaten ervan tevreden zijn, want hij had veel naar huis meegebracht, dat hem werk gaf voor de nu komende tijd.

Tijdens de reis naar Spanje was er in de Nederlanden niet zo veel veranderd. Wel had Philips in het begin van 1564 Granvelle teruggeroepen, maar verder was alles vrijwel bij het oude gebleven. De hoge adel bleef, ondanks deze overwinning, onvoldaan en verzocht de samenroeping van de Staten-Generaal. In Januari 1565 was Egmont naar Spanje gegaan om Philips te vragen, om zelf te komen in zijn Nederlandse staten of de Staten-Generaal te doen samenkomen, en om verzachting van de plakkaten te verzoeken, hoewel men over slapheid in de uitvoering van ’s konings wil in geloofszaken niet te klagen had. Over het algemeen voelden de ambtenaren van den gerechte weinig voor hardhandig optreden tegen de zich steeds krachtiger manifesterende Calvinistische kerk.

Dit punt werd echter het voornaamste bindmiddel van het „Compromis”, dat in de zomermaanden van 1565 werd ontworpen.

Maar voor godsdienstige en politieke problemen had Carolus Clusius in deze tijd weinig belangstelling. Er is geen twijfel aan: Clusius was de gereformeerde religie toegedaan. Maar hij gevoelde niets voor het scherp stellen van dogmatische tegenstellingen. Integendeel, hem ware — en daarin stond hij volstrekt niet alleen — niets liever geweest dan één kerk. Na de jaren van Marburg en Parijs slonk langzamerhand zijn belangstelling voor godsdien-

Sluiten