Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

hand had gelegd aan zijn manuscript, verliet hij eind October Wenen weer voor een nieuwe reis naar de Nederlanden, waar hij de wintermaanden wilde doorbrengen om tegen de tijd van de voorjaarsmesse via Frankfort en Kassei terug te keren.

In November overhandigde hij te Antwerpen aan Plantijn het manuscript van zijn Oostenrijkse Flora, die zijn reputatie later zou vergroten en vermeerderen.

Maar ook deze keer strekte hij zijn tocht niet alleen tot de Nederlanden uit; in het voorjaar van 1581 stak hij de Noordzee over naar Engeland. Vermakelijk is in dit verband een brief aan Camerarius, die Clusius dezen schreef, toen hij door het slechte weer gedwongen was om enige dagen in Vlissingen te vertoeven. Clusius’ oordeel over de Hollandse zeelieden en schippers — is het verwonderlijk? — is verre van gunstig. Hij voelde zich in de kadekroegen, waar de atmosfeer niet bizonder zuiver was, niet bepaald op zijn plaats!

Welke de reden voor deze vierde Engelse reis is geweest, zegt Clusius zelf ons nergens. Maar de veronderstelling is geopperd, dat hij deze tocht zou hebben ondernomen in de hoop iets nieuws over exotische planten te vernemen in verhand met de reis om de wereld, die Francis Drake in 1580 had volbracht. Dat Clusius op de hoogte was van de terugkeer van Drake behoeft niet betwijfeld te worden, gezien de zeer intensieve handelsrelaties, die er sedert zeer lang al bestonden tussen Engeland en Antwerpen, waar niemand minder dan Thomas Gresham de Engelse handelsbelangen met zoveel zorg had bevorderd. In Antwerpen immers brachten de Engelsen wol en laken ter markt, hier kochten zij de waren van Indië en van de Oostzee. In Antwerpen sloten Engelse firma’s geldelijke transacties af. De moeilijkheden, die de Nederlanden met Spanje hadden, belemmerden wel is waar de handel op Antwerpen ten gunste van die op Hamburg, maar toch bleven de betrekkingen tussen Antwerpen en Londen van groot gewicht. Doch de zucht om zich op het gebied van de handel onafhankelijk te maken van de Nederlanders en om de

Sluiten