Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

de aarde. Hij schijnt volkomen onverschillig voor het meerendeel der gevoelens en gewaarwordingen, die «de menschen van voorheen» bezielden.

Hij is een volmaakt agnostiek. Zijn boeken miskennen vrijwillig de overwegende plaats, welke de orthodoxe traditie nog steeds inneemt; hier en daar herinnert hij aan haar, als aan een uitdragerswinkel, om er een kader aan te ontleenen, dat past om zijn portretten van oude kooplieden. In de eindelooze gesprekken, waarin zijn personen hun overtuigingen uiteenzetten, doet niets denken aan het mysticisme, dat leeft en werkt in het Russische volk, de diepe bron, waaraan zooveel uiteenloopende stroomen ontspringen. Eenige weinige woorden, door een ouden pelgrim tot Thomas Gordiëef gericht, vormen de eenige herinnering aan een zoo gewichtig feit in het volksleven, en dat zoo herhaaldelijk voorkomt in de kringen, waarin de schrijver ons binnenleidt.

Bij hem worden de lammeren van Dostoiewsky ware wolven; nu en dan geven zij blijken van eenige medelijdende en broederlijke aandoening, juist genoeg, om hen te onderscheiden van het dier, waarop zij in zooveel opzichten gelijken, maar meestal is hun hart verhard en verwilderd door het eigenbelang of den hartstocht; de maatschappelijke band is verbroken. Een verwoed individualisme, dat gefolterd wordt omdat het zijne bevrediging niet kan vinden, en deze bevrediging uitsluitend in stoffelijke genietingen zoekt; en vervolgens een hooger, maar zeer onbepaald streven naar de ontwikkeling van een ijdele kracht, die groote daden zou willen verrichten, zonder te weten, welke — zoo is de kern van Gorky's werk.

Men zal niet vergeten, dat hij deze zoo lage maatschappij slechts «ontsluiert» en schetst, om de stoutmoedigen aan te hitsen, om haar te verwoesten; maar nergens zegt hij, volgens welk ideaal plan hij haar weder wil opbouwen. Hij erkent zichzelf verstoken van dien «opbouwenden geest», waarvan zijn philosophen zoo gaarne spreken. Hij roept de heerschappij der rede aan, en verspelt

Sluiten