Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

Geel uraniumoxyd ammoniak, (NH4)2 U2 O,, komt als uraniumoxydhydraat in den handel en dient ter bereiding van geel glazuur bij de vervaardiging van gebrand glas en email, en als zwarte porseleinverf onder glazuur, omdat liet bij hooge warmte overgaat in vuurvast, zwart uraniumoxyd. Oplosbare verbindingen van uranium zijn vergiftig en roepen, reeds in kleine doses, de verschijnselen van suikerziekte te voorschijn.

Uraniumg-las. Zie Uranium.

Uraniumgiimmer (Uranief) is de naam van een groep oppervlakkig sterk op elkander gelijkende mineralen; zij bestaan nit calcium-, baryum- of koperhoudende urar.iumdubbel-phosphaten of arseniaten. Zij kristalliseeren met 8 moleculen water rhombisch (calcium- en baryumuranieten) of tetragonaal (koperuranieten) en vormen plaatvormige, afzonderlijke of tot kleine klieren vereenigde kristallen. De koperhoudende zijn donkergroen, de calcium- en baryumhoudende lichtgroen en geel. Alle zijn glasglanzig en op het splijtingsvlak parelmoerglanzig; hun hardheid bedraagt 2—2,5, hun soortelijk gewicht 3 tot 3,6. Van de phosphaten noemen wij: kalkuraniet, Ca 0.2 (U 02) O. P2 06 + 8 H2 O, uranocirciet, Ba O. 2 (U 02) O. P2 05 + 8H20, en koperuraniet (chalcolieth, torberniet), CuO. 2 (U O,) O. Pa 06 + 8 H2 O. en van de arseniaten: uranospniet, Ca O. 2 (U 02) O. As2 06 + 8 H20 en zeuneriet, Cu O. 2 (U 02) O. As2 05 -j- 8 Hs0. Zij komen meestal in ertslagen voor: kalkuraniet in Saksen, Frankrijk, Cornwall en Massachusetts, waar gewoonlijk ook koperuraniet wordt aangetroffen; uranospieniet en zeuneriet in Saksen en het laatste verder nog in het Zwarte Woud en in Cornwall.

Uraniumstralen. Zie Radioactiviteit.

Uranografie is de naam van de hemelbeschrijving, vooral voor zoover deze op de waarneming met het ongewapend oog berust. Op overeenkomstige wijze onderscheidt men: uranosJcopie, de waarneming der verschijnselen aan het uitspansel, uranologie, de leer van alles, wat aan het hemelgewelf plaats grijpt en uranometrie, de leer van het bepalen der afstanden en plaatsen daaraan.

Uranos (Grieksch = Hemel) was volgens de Grieksche fabelleer de zoon en de echtgenoot van Gaea en de vader van de Titanen, Hekatmcheiren en Cyclopen. Hij sloot zijn kinderen dadelijk na de geboorte op in den Tartaros, maar zijn zonen, door hun moeder Gaea aangespoord, kwamen tegen hem in opstand, en Kronos ontmande hem. Uit het hierbij vergoten bloed ontstonden de Erinnyen en Giganten. Het afgesneden lichaamsdeel wierp Kroms in Zee. Uit het schuim, dat zich daarop afzette ontstond Aphrodite („Aphrogeneia" de uit het schuim geborene).

Uranoscopus is een visschengeslacht van de familie der Trachinidae (Pielervisschen). Zie Trachinidae.

Uranotantalium (Samarskiet) is een zwart, ondoorschijnend mineraal, dat uit niodium- en tantaliumzuur met ijzeroxyduul en uraniumoxyd bestaat en verder nog verschillende stoffen, zooals wolframium-, tin- en thoriumzuur, magnesia, kalk enz. bevat. Zijn hardheid bedraagt 5—6, zijn soortelijk gewicht 5,6—5,8. Het komt in rhombische kristallen, welke somtijds een gewicht van meer dan 10 kg. bereiken, voor in den Oeral en in N. Carolina. |

Uranus, de zevende groote planeet van ons zonnestelsel, werd den 13tfei1 Maart 1781 ontdekt door William Herschel. Zijn gemiddelde afstand van de zon bedraagt 19,19098 zonsafstanden of 2869,1 km.; de excentriciteit der baan 0,04704. Hij doorloopt zijn baan, waarvan het vlak een helling van 0° 46, 4' met dat van ae ecliptica heeft, in 84 jaren en 7 dagen met een snelheid van 7 km. per seconde. De middellijn van Uranus bedraagt 42 800 km., d. i. 3,35 maal die van de aarde; zijn volume is 38 en zijn oppervlakte 11 maal zoo groot. Zijn massa bedraagt volgens Newcomb V21700 der zonsmassa en is ongeveer 15 maal zoo groot als als die van de aarde; zijn gemiddelde dichtheid bedraagt 0,40 daarvan. De zwaartekracht op zijn oppervlakte is ongeveer 0,75 van die op de aarde. W. Herschel vermoedde reeds een sterke afplatting van Uranus; volgens de laatste metingen bedraagt zij 1:12; zij is in overeenstemming met zijn snelle aswenteling, welke waarschijnlijk 10 uur en 7 minuten bedraagt, is evenwel nog zeer onzeker, daar het oppervlak van Uranus weinig goed te onderscheiden punten aanbiedt en de waarneming dus moeilijk is. Om de planeet loopen 4 manen, waarvan de buitenste beide, Titania en Oberon, den llden Januari 1878 ontdekt werden door W. Herschel, terwijl de binnenste beide, Ariël en Umbriël, den 24,ten October 1851 door Lassell het eerst werden gezien. De waarneming van deze laatste behoort tot de moeilijkste waarnemingen der sterrenkunde. De banen van deze manen hebben een helling van 98° ten opzichte van het baanvlak van Uranus. Zijn omwentelingsas valt dus waarschijnlijk ten naaste bij met zijn baanvlak samen, waardoor Uranus een zeer bijzondere plaats in het zonnestelsel inneemt. Een gevolg hiervan moet bijv. een uiterst plotselinge verandering der jaargetijden op de planeet zijn. Onder gunstige omstandigheden is Uranus voor het ongewapend oog als ster der 6de grootte zichtbaar.

Uraten zijn urinezure zouten. Natriumuraat is urinezure natron. Uratisch is iets, dat met urinezuur samenhangt; uratische afzettingen zijn afzettingen van urinezure zouten.

Uraat is ook de naam van een meststof, die voornamelijk uit urine en gips bereid wordt.

Ura Tjube (Ura-Tube, Ora Tepe), een plaats in de provincie Syr Darja in het Russische generaalgouvernement Turkestan, is door een dubbelen muur omgeven, bezit talrijke moskeeën, 4 medressen, 3 karavansera's en telt (1900) 22 088 inwoners, welke in hoofdzaak tot de Tadsjiks behooren.

Urbana, de hoofdstad van het graafschap Champaisn in den N. Amerikaanschen staat Illinois, bezit een rijkshoogeschool, waaraan verbonden een boekerij van 95 000 dln., drijft levendigen handel in nijverheidsprodukten en vee en telt (1900) 5728 inwoners.

Urbana, een plaats in den N. Amerikaanschen staat Ohio, is een kruispunt van spoorwegen, bezit een gymnasium der Schwedenborgianen, fabrieken van spoorwegwagens, landbouwwerktuigen en meubels en telt (1900) 6808 inwoners.

Urbanus is de naam van acht pausen, namelijk Urbanus I, een Romein van geboorte. Hij beklom den Pauselijken stoel in 223 en leed, in 230 onder Alemnder Severus den marteldood. Zijn gedenkdag valt op den 25sten Mei. — Urbanus II, geboren

Sluiten