Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

historie en in de scheikunde aan het Andersonian Institution werd. Hij werkte mede tot de stichting der sterrenwacht aldaar en deed er gedurende eenige jaren sterrenkundige waarnemingen. In de „Transactions" van de Roval Society te Londen verschenen zijn: „New experimental researches or some of the leading doctrines of calorie" (1818) en „Memoir of the ultimate analvsis on vegetable and animal substances" (1822). Verder schreef hij: „New system of geology" (1829), „Philosophy of manufactures" (1835), „On the cotton manufacture of Great Britain" (2 dln., 1836), en „Dictionary of arts,'manufactures and mines" (7ae druk, 3 dln., 1875). Hij overleed te Londen den 208ten Januari 1857.

Uredineeën of Roestzwammen is de naam eener groep van Zwammen (Fungi), die als woekerplanten op andere gewassen leven en er de ziekteverschijnselen veroorzaken, welke met den naam van roest worden bestempeld. Zie voorts de plaat „Plantenziekten" bij het artikel Plantkunde.

Ureg-g-a, een landschap in het O. van den Kongostaat, is gelegen tusschen den Kongo, het Tanganjika- en het Albert Edward-meer en wordt doorstroomd door de Elila, de Loelinde en de Lowa, welke in den Kongo uitmonden. Terwijl het volgens Stanley met dicht oerwoud zou bedekt zijn, bleek aan Emin Pasja, die het in 1892 van de Itoeri tot aan den Kongo, en aan graaf Götzen, die het in 1894 van het Kivoemeer tot aan den mond van den Kongo doorkruiste, dat het voornamelijk uit grasvlakten bestaat. De voornaamste plaats is Sjaboenda met 8 000 inwoners.

Ureïden zijn verbindingen van organische zuren met ureum (NH2. CO. NH2), welke op analoge wijze zijn samengesteld als de zuuramiden. Een enkelvoudig ureïd van azijnzuur is bijv. acetylureïd (CHa. CO. NH. CO. NHa). Bijzondere beteekenis hebben de ureïden van tweebasische zuren, welke voorkomen in piszuur en in dergelijke verbindingen, waarin zij gewoonüjk door ontleding en oxydatie ontstaan. De ureïden, welke meestal ook synthetisch gevormd kunnen worden, hebben zuurachtige eigenschappen en worden door alkaliën in ureum en zuur gesplitst. Tot de ureïden behooren o.a. alloxaan en barbituurzuur (zie aldaar).

Urethaan (NHa. COO C2 H5), de aethylester van carbaminezuur, ontstaat bij inwerking van ammoniak op koolzure ester en door rechtstrpeksche vereeniging van cyaanzuur met aethylalkohol. Het vormt witte kristallen, die in water, alkohol en aether oplossen, en vluchtig zijn, bij 50° C. smelten en bij 184° C. koken. Het wordt als slaapmiddel aanbevolen; grooter doses worden aangewend als tegengift tegen strychnine, picrotoxine en resorcine.

Onder den naam urethanen vat men ook wel alle esters van carbiminezuur samen. Wij noemen van'jdeze nog chloralurethaan (uralium, uraline), dat Chloral als slaapmiddel vervangt en hedonal (zie aldaar).

Urethra of Pisbuis is de naam van het afvoerkanaal van de pisblaas, waardoor de urineloozing plaats heeft. Bij de zoogdieren staat zij bovendien in nauwe verbinding met de geslachtsorganen, omdat zij bij deze ook voor het vervoer van eitjes en sperma dient. Bij den mensch vormt zij een kanaal, dat van den hals der blaas uitgaat en bij

de vrouw 3—4 cm., bij den man 15—17 cm. lang is.

Urethritis of Pisbuisontsteking komt voornamelijk in twee vormen: als pisbuiscatarrh en als ■pisbuiskramp voor. Bij den eerste onderscheidt men den niet besmettelijken catarrh, welk ontstaat door mechanische prikkeling, door geslachtelijke overprikkeling en dergelijke oorzaken en zich uit in vermeerderde slijmaf scheiding, en den besmettelijken gonorrhoea (zie aldaar). De pisbuiskramp, welke de urineloozing kan doen ophouden, treedt meestal als reflexkramp, bijv. tengevolge van sterke prikkeling der zenuwen van de urethra en haar omgeving, op.

Urethrotomie, het doorsnijden van de urinebuis, wordt verricht, wanneer de urine zich niet uit de blaas in de buis kan ontlasten. De oorzaken daarvan kunnen verschillend zijn; zoo kan de doorgang bijv. door steenen verhinderd worden; ook kan een inwendige verwonding of een vernauwing van de buis de doorsnede noodig maken. Meestal heeft de doorsnede van buiten uit plaats, zoodat eerst de huid, daarna de buis doorgesneden wordt. Gewoonlijk geneest de wonde snel.

Urginea of zee-ajuin. Zie Scilla.

Uri, één der drie oorspronkelijke kantons van Zwitserland, grenst in het O. aan Glarus en Grauwbunderland, in het Z. aan Tessino, in het W. aan Wallis, Bern en Unterwalden, in het N. aan Schwvz en telt op een oppervlakte van 1076 v. km. (1900) 19 732 inwoners. Het kanton bestaat uit het door bergen ingesloten hoofddal van den Reusz en uit Ursern, het dal van den Foerkareusz. Naast den Gotthardstraatweg bezit het nog berijdbare passen naar Glarus (Klausenpas), naar Grauwbunderland en Wallis, naar Unterwalden en Bern. Het kli maat is voor de verschillende deelen van het kanton zeer verschillend. Van de gelieele oppervlakte is slechts ruim 44% in cultuur. De landbouw is van weinig beteekenis. Veeteelt is de voornaamste bron van bestaan. De veestapel omvatte in 1906: 240 paarden, 13129 runderen, 2 468 varkens, 6 247 schapen, 8 055 geiten en (1901) 1371 bijenkorven. Naast de zuivelprodukten is hout het voornaamste uitvoerartikel. Daarbij komen nog kirschwasser en gentiaanbrandewijn. Bovendien is Uri het land der pleizierreizigers en der badplaatsen. Amsteg en Ursern zijn de hoofdplaatsen van een overouden handel in bergkristal en andere delfstoffen. De opening van den St. Gotthardspoorweg heeft aanleiding gegeven tot de ontginning van graniet- en gneisgroeven (Wassen en Gurtnellen). De nijverheid vervaardigt voornamelijk dynamiet en parketvloeren. Het onderwijs is er weinig ontwikkeld. De hoofdstad Altorf bezit een kantonnale school (gymnasium) en een college. De regeeringsvorm is democratisch; bij de Landgemeente berust de wetgevende macht enz.; zij benoemt den landamman. De Landraad, het plaatsvervangend wetgevend lichaam, is het hoogste bestuurscollege; hij wordt voor den tijd van vier jaren gekozen. De Landgemeente kiest, eveneens voor den tijd van vier jaren, den Regeeringsraad, welke uit 7 leden bestaat, de uitvoerende macht bezit en onder de leiding staat van den Landamman. Het kantongerecht bestaat uit 9 leden, gekozen voor den tijd van 4 jaren. De behandeling der rechtszaken geschiedt alleen schriftelijk.

Li 732 wordt Uri het eerst vermeld en in 853 werd

Sluiten