Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

verbroken wordt. In beide gevallen zakt de koelere lucht omlaag. Op haar weg wordt zij, tengevolge van wrijving, eenigszins verwarmd, n.1. ongeveer 1° C. voor eiken vertikalen afstand van 100 m., dien zij doorloopt. Is dus de valhoogte klei», dan komt zij betrekkelijk koud beneden aan (Bora, Mistral); is zij daarentegen groot, dan is de valwind warm (Roterturnwind, Terral, Föhn).

Vambéry, Hertnann, een Hongaarsch reiziger, geboren den 19den Maart 1832 te Szerdaliely op het eiland Schiitt, genoot het onderwijs der Piaristen te St. George bij Presburg en ontwikkelde zich daarna verder door zelfstudie. Op 22-jarigen leeftijd begaf hij zich naar Konstantinopel, waar hij als taalleeraar ten huize van Hoessein Pasja en verder als secretaris van Foead Pasja zich met de Oostersclie zeden bekend maakte. Ondersteund door de Hongaarsche Academie, trok hij daarop van 1861—1864 als derwisj vermomd door Armenië en Perzië, naar Boekhara en Samarkand. Na zijn terugkeer werd hij benoemd tot hoogleeraar in de Oostersche talen aan de hoogeschool te Boedapest. Hij schreef: „Deutschtürkisches Wörterbuch" (1858), „Abuska" (1861), een Turksch-Tsjagataïsch woordenboek, Cagataische Sprachstudien" (1867), „Meine Wanderungen und Erlebnisse in Persien" (1867), „Skizzen aus Mittelasien" (1868), „Uigurische Sprachmonumente und das Kudaktu BiÜk" (1870), „Geschichte Bocharas (2 dln., 1872), „Der Islam im 19 Jahrhundert" (1875), „Sittenbilder aus dem Morgenlande" (1876), „Etymologisches Wörterbuch der turkotatarischen Sprachen" (1878), „Die primitive Kultur des turkotatarischen Volkes" (1879), „Der Ursprung der Magyaren" (1882), „Das Türkenvolk'' (1885), „Die Scheibaniade, ein özbegisches Heldengedicht" (1886), „Story of Hungary" (1887), „Alt-osmanische Sprachstudien" (1901), en de staatkundige geschriften: „Ruszlands Machtstellung in Asien" (1871), „Zentralasien und die englisch-russische Grenzfrage" (1873), „Coming struggle for India" (1885) en „Der Zukunftskampf in Indien" (1886).

Vampier is volgens het volksgeloof, vooral volgens dat van de Slavische bevolking van Polen, de beneden-Donaulanden en van het Balkanschiereiland, de geest van een afgestorvene, welke des nachts zijn graf verlaat om zich te voeden met het bloed, dat hij den levenden afzuigt. Door het bedekken van den mond van een doode, door hem in de kist allerlei dingen mede te geven om er zich mede bezig te houden en ook wel door het hoofd van het opgegraven lijk van den romp te scheiden, trachtte men zich tegen den vampier te beschermen. Ook thans leidt dit bijgeloof nog tot lijkschennis, en in de 2de helft van de 19de eeuw kwamen in Duitschland nog een aantal vampierprocessen voor. Dichterlijk werd de vampiersage reeds in de Oudheid behandeld door Philoslratos en Phlegon van Tralies, aan wie Goethe de stof voor zijn „Braut von Korinth" ontleende; later ook door Byron en in verschillende opera's en balletten.

Vanadiniet, een mineraal, bestaande uit chloorhoudend loodvanadinaat (3 Pb3V208 + PbCy met 19,3% vanadiumzuur, komt in kleine, zuilvormige, hexagonale kristallen en in druif- of niervormige aggregraten voor. Het is geel, bruin en somtijds rood van kleur, vetglanzend en on¬

doorzichtig. Zijn hardheid bedraagt 3, zijn soortelijk gewicht 6,8—7,2. Men vindt het in Korinthië, Mexico, Arizona en Argentinië.

Vanadium (atoomteeken V, atoomgewicht 51,2) een metalliek scheikundig element, werd in 1830 door Selström in Zweedsche ijzerertsen ontdekt. Het komt, aan zuurstof gebonden, voor als vanadiumzuuranhydried (vanadiumoker) en als vanadiumzuur zout in onderscheidene zeldzame delfstoffen, zooals mottramiet en roscoelieth en bovendien zeer verbreid, ofschoon in kleine hoeveelheden, als bestanddeel van verschillende kleisoorten, anthracieten en ertsen en daardoor ook in vele produkten der scheikundige grootindustrie, zooals soda, potasch, Thomasslakken en suikerbietenmelasse. Het metaal wordt bereid door het chloruur in een stroom waterstof te verhitten. In zuiveren toestand is het grijs en kristallijn, met een soortelijk gewicht van 5,5. Het smelt moeilijk, oxydeert aan de lucht langzaam en verbrandt bij roodgloeihitte aan de lucht tot oxyd. Vanadium vindt toepassing in de staalindustrie als middel om de hardheid van staal te verhoogen.

Van de oxyden noemen wij vanadium pentoxyd of vanadiumzuuranhydried (Va05). Het vormt roodbruine, smaak- en reuklooze kristallen en geeft met ongeveer 1 000 dln. water een gele, smaaklooze oplossing, welke zuur reageert. Uit de oplossing van het pentoxyd in ammoniak zetten zich kleurlooze, watervrije, kristallijne korsten af van vanadiumzure ammoniak (NH4V03). Men gebruikt het ter bereiding van anilinezwart (vanadiumzwart). Uit een oplossing van kopervitriool en salmiak scheidt zich, na toevoeging van het zout, bij 75° C. het vanadiumzuur (HV03) in goudglanzende schubben af. Het wordt onder den naam van vanadiumbrons als surrogaat van het echte goudbrons aangewend.

Van Beers, Jan. Zie Beers.

Van Ben. is bij namen van dieren de afkorting voor P. J. van Beneden (zie aldaar).

Van Beneden, Eduard. Zie Beneden.

Vancouver (vroeger ook Quadra), een eiland aan de W. kust van Britsch N. Amerika, tot de Canadeesche provincie Britsch-Columbia behoorende, ligt tusschen 48° 19' en 50° 57' N. Br., is van het Canadeesche vasteland gescheiden door den Koningin Charlotte Sont en door de straat van Georgica en van den staat Washington door de Juan da Fuca Straat. Het is 450 km. lang, 60—125 km. breed en beslaat een oppervlakte van 40 000 v. km. De steile kusten zijn vooral in het W. sterk ingesneden (Nutka- en Barclay sont). Het binnenland is grootendeels bergachtig (Victoriapiek, 2281 m., Mount Albert Edward, 2125 m.) en rijk aan meren en rivieren, die, meestal kort en snelstroomend, onbevaarbaar zijn. Het klimaat is, tengevolge van een zeestroom langs de kust, warmer dan verder Z. waarts, maar zeer regenrijk. Bijna geheel met naaldbosschen bedekt, is het eiland rijk aan beren, elanden, bevers en ander wild. Slechts 150 000 H.A. zijn geschikt voor landbouw. De kusten en rivieren wemelen van visch, vooral van zalm en schol. Metalen (goud, zilver, ijzer enz.) zijn op verschillende plaatsen aangetroffen. Thans wordt echter alleen steenkool (bij Nanaimo) ontgonnen. De bevolking bedraagt

Sluiten