Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

augmenté d'un discours préliminaire et de notes, par J. Tarte". (Brussel, 1822—1824).

Vtjzel is de naam van een werktuig, dat dient om zware lasten op te heffen. Het bestaat uit een stalen schroef met vierkanten draad, die draait in een bronzen moer, welke in een ijzeren stoel rust.

Vijzel of Mortier is de naam van een half bolvormigen bak, waarin men door middel van een knotsvormigen stamper stoffen tot poeder fijn kan wrijven. Zie Mortier.

VQzelmolen. Zie Poldermolen.

w.

W, de 23"te letter van ons alfabet, is in het begin van de Middeleeuwen ontstaan uit de dubbel geschreven u (oe) of v, zooals nog uit den Engelschen naam (doublé u) blijkt. Zij komt alleen in het Germaansch en in het Slavisch voor. In sommige talen, bijv. in het Engelsch, is zij een halfklinker. Ook bij ons nadert zij eenigszins tot de klinkers. In het Deensche alfabet komt de w niet voor, de Zweden schrijven, wanneer zij gebruik maken van het Duitsche alfabet, een w, wanneer zij gebruik maken van het Latijnsche schrift, een v. Bij het vormen van de w raakt de onderlip de boventanden aan, bij een minder duidelijke articulatie worden alleen de lippen tot elkander genaderd. De w kan een ontploffingsgeluid of een schuringsgeluid zijn; in het eerste geval wordt door de tanden en de lip een afsluiting gevormd, die door de doorstroomende lucht wordt verbroken, in het tweede geval is de afsluiting minder volkomen en ontstaat er door de doorstroomende lucht een schuringsgeluid.

Afkortingen:

W = op Fransche munten te Rijsel geslagen.

W = in de wapenkunde wit of zilver.

W = op koersnoteeringen wissel of waren.

W — in de scheikunde het teeken voor atoom wolframium.

W = in de aardrijkskunde westen.

W = in de electrotechniek de eenheid Watt.

W = in de plantkunde een afkorting voor K. L. Willdenow.

Wed. = weduwe.

W. E. T. = West-Europeesche tijd.

W. I. = West-Indië.

W. L. = wester lengte.

W. Va. = West-Virginia.

Waadt (Waadtland, ï'ays de Vaud), op vier na het grootste kanton van Zwitserland, grenst in het O. aan Freiburg, Bern en Wallis, in het Z. aan Wallis, Savoye en Genève, in het W. aan Frankrijk en in het N. aan Neufch&tel. Het telt op een oppervlakte van 3 262 v. km. (1900) 284 673 inwoners. Het Z. O. van het kanton is bedekt met de laatste uitloopers van de Berner- en de Saane-Alpen (Diablerets 3 251 m., Vanilnoir 2386 m.). In het W. loopen de evenwijdige kalkketens van den Jura (Mont-Tendre 1680 m., Dole 1678 m.), terwijl tusschen de Alpen en den Jura van het Meer van Genève tot aan het Meer van Neufchdtol de vruchtbare, goedbebouwde hoogvlakte (Jorat 928 m.) ligt, die ten Z. van La

Cate'en La Vauxhsteil naar het Meer van Genève afhelt. De N. helft van het kanton behoort tot het stroomgebied van den Rijn, waarheen zij langs de Saane, den Zihl en de Aare afwatert; de Z. helft watert door de Grande Eau, de Veveyse en de Venoge af naar de Rhóne. Behalve de genoemde meren verdienen het Murtenmeer en het Jouxmeer vermelding. De Fransch

sprekende bevolkin g bestaat in hoofdzaak uit Hervormden. Naast deze wonen nog 36 980 R. Katholieken en ruim 1100 Joden in het kanton. Van de geheele oppervlakte van het land is 84% bebouwd. Ruim 1743 v.km. daarvan is in gebruik bij

den landbouw en de vee- Wapen van Waadt, teelt; bijna65 v.km. is bedekt met wijnbergen en ruim 829 v. km., vooral gelegen in den Jura en opTden Jorat, dragen bosschen. In 1905 oogstte men 428 712 H. L. wijn, voornamelijk witten, die in reusachtige hoeveelheden wordt uitgevoerd.Vooral de wijnen van La Vaux zijn bekend. Tabak wordt aan de Beneden Broye, bij Payerne en Avenches verbouwd. In 1905 had de oogst een waarde van 329 850 francs. De veestapel bestaat (1906) uit 18 265 paarden, 115 545 runderen, 9855 schapen, 13 235 geiten en 67 599 varkens. De mijnbouw levert keukenzout bij Bex, bruinkool bij La Vaux, marmer bij St. Tripton. De Jura is de zetel van de uurwerknijverheid; St. Croix vervaardigt vooral muziekdoozen en de staalfabrieken van Vallorbe draadnagels, vijlen en zeisen. Te Grandson en te Veveye zijn tabaksfabrieken, in Veveye en Lausanne fabrieken van chocolade en gecondenseerde mei)?. De voornaamste handelsplaatsen zijn Morges, Veveye en Yverdon. Voor het interkantonnaal verkeer dienen, behalve de verschillende buurtspoorwegen om het Meer van Genève,de spoorwegen Lausanne-BernenLausanne-Neufch&tel. Talrijk zijn de opvoedingsgestichten en badplaatsen, waarvan vooraf Bex, Montreux, Vevey en Lausanne een goeden naam hebben. Lausanne bezit een academie (in 1890 uitgebreid tot hoogeschool), een kantonnale school, een kweekschool voor onderwijzers en een voor onderwijzeressen. De openbare boekerijen van het kanton tellen 285 000 dln. Het bezit een uitstekend ingericht Blindeninstituut

Sluiten