Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

glas- en tabaksfabrieken, Saxon fabriceert groenten* en vruchterconserven, te Gamsen wordt dynamiet vervaardigd. Het belangrijkste handelsartikel is wijn. Sion en Martigny zijn belangrijke marktplaatsen; te Zermatt concentreert zich het vreemdelingenverkeer. Wallis bezit te Sion en te Brig openbare gymnasia en seminaria voor onderwijzers. Het bestuur is door de grondwet van den 8aten Maart 1907 opnieuw geregeld. Wallis is een democratische republiek met verplicht referendum en volksinitiatief. De Groote Raad, welke de wetgevende macht vormt, wordt direct, de Raad van State en het Hof van Appèl indirect gekozen. Het kanton is verdeeld in 13 distrikten; aan het hoofd van elk van deze staat een prefect, bijgestaan door een distriktsraad. Ieder der 166 gemeenten heeft haar gemeenteraad en haar vrederechter. Het kanton zendt 6 leden naar den Nationalen Raad en 2 naar den Stedenraad. De hoofdstad is Sion.

Wallis, in de Oudheid door Keltische stammen bewoond, werd onder Caesar bij het Romeinsche rijk ingelijfd. In 460 werd het door de Bourgondiërs en in 634 door de Franken veroverd. Als deel van het Nieuw-Bourgondische Rijk werd het in 999 door Rudolf III aan den bisschop van Sitten in leen gegeven. Maar reeds vroeg kregen de graven van Savoye vasten voet in Wallis, en graaf Peter II dwong den bisschop in 1260 om hem al het gebied beneden Sitten af te staan. Gedurende een opstand tegen het geslacht Raron, dat den bisschopszetel bezat, verbonden zich de „zeven Zehnten", dat zijn de gemeenten in Boven-Wallis, met Luzern, Uri en Unterwalden (1416—1417) en wisten aldus hun zelfstandigheid te bewaren. In de Bourgondische Oorlogen ontrukte Boven-Wallis aan Savoye BenedenWallis (1475). Gedurende de Italiaan sche oorlogen speelde Wallis, door toedoen van zijn oorlogszuchtigen bisschop,_ kardinaal Matthaeus Schinner (1456—1522), die aan het hoofd van de anti-Fransche partij in Zwitserland stond, een belangrijke rol. De Hervorming vond er talrijke aanhangers, totdat in de 17d0 eeuw vervolgingen begonnen, die in 1655 eindigden met de volledige verbanning van alle gereformeerden. De Helvetische grondwet kende in 1798 aan beide deelen van het land dezelfde rechten toe. Beneden-Wallis, tot op dat oogenblik aan Boven-Wallis onderworpen, ontving do Franschen als i bevrijders; Boven-Wallis onderwierp zich eerst na een bloedigen strijd. In 1810 werd Wallis met Frank- i rijk vereenigd. De in Zwitserland binnenrukkende ] Verbonden Mogendheden maakten echter aan de ■ Fransche heerschappij in Wallis een einde, en den 1 12ien September 1814 werd het weder als kanton in < liet Eedgenootschap opgenomen. In 1839 drongen de 1 bewoners van Beneden-Wallis, verbonden met Sit- i ten en Siders, aan op een herziening der grondwet tot £ invoering der evenredige vertegenwoordiging, die in s April 1840 tot stand kwam. Spoedig daarop gaf de i tegenstelling tusschen liberalen en clericalen aan- r leiding tot nieuwe moeilijkheden. De clericale par- A tij der Oud-Zwitsers, welke in 1843 de meerderheid I in den Grooten Raad en in den Raad van State had d verkregen, bracht een nieuwe grondwetsherziening ,, (14September 1844)totstand, waarbij o.a.het aantal a vertegenwoordigers van den clerus vermeerderd en s de Protestantsche godsdienst bemoeilijkt werd. Ook s sloot \\ allis zich aan bij den Sonderbund, maar capi- (; tuleerde den 29eten November 1847 zonder ernstigen d

i- tegenstand. Er trad een voorloopige regeering van li-

- berale Jong-Zwitsers op, terwijl de grondwetsherziei- nmg van den 10den Januari 1848 een eind maakte e aan de vertegenwoordiging van den clerus in den t Grooten Raad. Maar reeds in 1852 bracht de clerie cale partij een nieuwe herziening tot stand. Een

herziening van den 13den Februari 1876 veranderde, ï hoewel zij de rechten van het volk uitbreidde, doori dat grootere, buitengewone uitgaven aan het refeï rendum moesten worden onderworpen, niets aan de

- conservatieve houding van het kanton. Eerst in ï 1907 werd een zuiver democratische grondwet int gevoerd; zij bracht het verplichte referendum over 1 wetten en het volksinitiatief.

r Wallis. Zie Opzoomer.

t Wallmoden, Ludwig Georg Thedel, graaf von

■ geboren te Weenen den 6den Februari 1769, diende ! achtervolgens in het Hannoversche, Pruisische en

Oostenrijksche leger ,nam met dit laatste deel aan de

■ veldtochten van 1796—1801 en werd in 1807 tot : generaal-majoor bevorderd. In 1809 sloot hij te

Londen het Subsidieverdrag tusschen Engeland en ; Oostenrijk. Na zijn terugkeer nam hij op roemrijke

■ wijze deel aan den slag bij Wagram, waarop hij werd bevorderd tot luitenant-veldmaarschalk. In 1813 trad hij in Russisclien dienst, werd bevelhebber over het Duitsch—Russische legioen en hield zich niet alleen staande tegen de overmacht van Davoust, maar behaalde ook aan de Göhrde de overwinning op de Fransche devisie Pecheux. Na den Tweeden Vrede van Parijs kwam hij weder in Oostenrijkschen dienst en werd in 1817 opperbevelhebber van de in het koninkrijk Napels achtergebleven Oostenrijksche troepen. In 1821 voerde hij bevel over een hoofdafdeeling van het tegen Napels afgezonden Oostenrijksche leger en bezette in Juni het eiland Sicilië, waar hij tot 1823 bleef. Van 1827— 1848 was hij militair bevelhebber van Milaan en in 1838 werd hij benoemd tot generaal der cavalerie Hij overleed den 20sten Maart 1862 te Milaan.

Wallon, Henri Alexandre, een Fransch geschiedkundige, geboren den 23stcn December 1812 te Valenciennes, studeerde te Parijs en werd in 1840 maitre de conférences aan de Normaalschool en suppléant van Guizot aan de Sorbonne. In 1849 in de Wetgevende Vergadering gekozen, sloot hij zich daar aan bij de rechterzijde, maar nam na de wet van den 31sten Mei 1851, welke het algemeene kiesrecht beperkte, ontslag. Daar hij intusschen was benoemd tot lid van de,, Académie des in scrip tions", wijdde hij zich geheel aan de studie der geschiedenis', totdat hij in 1871 in de Nationale Vergadering werd' gekozen. Hier diende hij, als lid van het centrum, het amendement in, dat aan het hoofd van het uitvoerend gezag een president plaatste, terwijl den 30stcn Januari 1875 de naar hem genoemde wet tot stand kwam. De tegenwoordige Fransche grondwet is n. 1. voor een groot gedeelte zijn werk, waarom men haar „constitution Wallon" genoemd heeft. Van 1875—1876 was hij minister van Onderwijs. Daarna werd hij voor levenslang benoemd tot lid vaii den Senaat, terwijl hij levenslang secretaris van de „Académie des inscriptions et belles-lettres" werd, als hoedanig hij in den laatsten tijd vele levensbeschrijvingen van gestorven leden publiceerde. Hij schreef: „Histoire de 1'esclavage dans 1'antiquité" (2de druk, 3 dln., 1879), „La sainte Bible résumée dans son histoire et dans ses enseignements" (2de

Sluiten