Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

leiding L door c en d afwisselend boven en beneden a komt, terwijl het in omgekeerde volgorde door dezelfde kanalen naar K wordt afgevoerd. De zuigerstang b is met de kruk o van het vliegwiel S verbonden,waardoor een ronddraaiende beweging wordt verkregen. A slingert daarbij om een horizontale as, zoodat c en d afwisselend voor L en K komen. Hierdoor verandert de toe- en afvoer van het wat. r telkens van richting. De windketel W regelt de watervoeding.Maj/er heeft bij dergelijke kleine waterdrukmotoren een soort expansie in toepassing gebracht, door lucht in den cylinder te leiden.

De eerste pogingen om waterdrukmotoren te construeeren, dagteekenen uit den tijd van Newcomen's stoommachines. Die van Höll (Hongarije), Winterschmidi (Duitschland) en Westgarth (Engeland), bijna gelijktijdig in het midden van de 18de eeuw uitgevonden, werden in mijnen gebruikt, voornamelijk in Hongarije, en Korinthië, later ook in Saksen. Reichenbach verving in 1808 de regeling van den watertoe- en afvoer door middel van kranen door die met zuigers. Armstrong construeerde in het begin van de 19de eeuw waterdrukmotoren met roteerende beweging.

Watereppe (Berula). Zie Berula.

Waterford, een graafschap in de Iersche provincie Munster, grenst in het Z. aan den Atlantischen Oceaan, in het W. aan Cork, in het N. aan Tipperary en Kilkenny en in het O. aan Wexford en telt op een oppervlakte van 1838 v. km. (1901) 60 418 inwoners. De bodem is bergachtig en bereikt in den Comeragh en Knockmealdown een hoogte van 791 en 195 m. De voornaamste rivieren zijn de Suir, die in de baai van Waterfordhaven uitmondt, en de Blackwater in het Z. W. De dalen zijn vruchtbaar en leveren tarwe, haver, vlas en aardappelen. Van meer belang is evenwel de veeteelt op de bergweiden. De runder- en varkensteelt leveren boter, kaas, gezouten vleesch en spek voor den uitvoerhandel. Deze, benevens, visscherij, whiskybranderij en linnenweverij vormen de voornaamste bronnen van bestaan.

"Waterford, een stad {city) in de Iersche provincie Munster, de voormalige hoofdstad van het gelijknamige graafschap, ligt aan den Suir, is de zetel van een R. Katholieken en een Protestantschen bisschop bezit een Protestantsche (18de eeuw) en een fraaie R. Katholieke kathedraal, een R. Katholiek college, een Latijnsche school, een scheepswerf, whiskybranderijen en bierbrouwerijen. De plaats telt (1901) 26 769 inwoners, die een levendigen handel in boter, spek en timmerhout drijven. Waterford, reeds in 879 gesticht, werd in 1171 door Strongbow aan de Denen ontrukt; een oude toren aan de haven herinnert aan hun heerschappij.

Waterglas. Zie Gasfabriek.

Waterg-ebrek. Zie Polder.

Watergeuzen is de naam van lieden van allerlei stand, die in het begin van den Tachtigjarigen Oorlog, om godsdienstige of staatkundige redenen de wijk namen op zee en er de schrik werden van vriend en vijand. Aanvankelijk waren zij niet veel anders dan zeeroovers. Den laten Juli 1568 gaf Lodewijk van Nassau uit naam van zijn broeder, den Prins van Oranje, aan twee van hen kaperbrieven, namelijk aan Hendrik Tomasz. en Diederik van Sonoy. Na dien tijd nam het aantal watergeuzen toe, zoodat de Prins van Oranje zekeren Adriaan van Ber¬

gen, heer van Dolhain, in 1569 tot admiraal onder hen aanstelde. Zij maakten zich intusschen schuldig aan grove buitensporigheden en onthielden aan den Prins het bedongen gedeelte van den buit. De zorgeloosheid, wanorde en dronkenschap namen onder hen zoozeer toe, dat de Prins in 1570 alle kaperbrieven introk, nieuwe uitvaardigde en van Bergen door Lumbres verving. Die maatregel was onvermijdelijk, omdat zelfs bevriende mogendheden hare havens voor de watergeuzen begonnen te sluiten.

Na de reorganisatie der vloot begonnen de watergeuzen hun bedrijf te hervatten, maar de buitensporigheden verminderden niet. Vooral waren zij verbitterd op de R. Katholieke geestelijken, en niemand beschouwde hen als de toekomstige bevrijders des vaderlands. Entens van Mentheda hield tot in Januari 1571 op een willekeurige wijze huis op Ameland, en ook te Monnikendam en op Texel werd geplunderd en brandschatting geheven. Toen Blois van Treslong zich in het voorjaar van 1572 met eenige schepen weder n aarTexel wilde begeven, geraakte hij bij Wieringen in het ijs vast. Zijn manschappen veroorloofden zich op dat eiland allerlei ongerechtigheden, zoodat velen van hen door de Wieringers werden gedood en Treslong zijn schip nauwelijks tegen de aanvallen der bevolking kon verdedigen. Niet lang voordat laatstgenoemde Dover bereikte, hadden ongeveer 40 schepen der watergeuzen, aldaar vereenigd, van koningin Elizabeth, om moeilijkheden met Spanje te vermijden, bevel ontvangen, de haven te verlaten. Nu stevende l/umey, de bevelhebber, met 24 bodems naar de Noordzee, om elders een wijkplaats zoeken. Op een dier schepen bevond zich Treslong, en deze vloot, met twee veroverde schepen versterkt, vertoonde zich weldra voor de Maas. Op Dinsdag den lst™ April zeilden de kapiteins Adam van Haren en Marinus Brandt de rivier op, gevolgd door anderen. Lumey deed door den veerman Jan Pietersz. Koppestok, die zich op de vloot had begeven, Den Briel opeischen en bemachtigde dienzelfden avond deze stad. Dit bedrijf legde den grondslag voor de bevrijding van Nederland, want Veere, Vlissingen, Enkhuizen, Hoorn enz. volgden het voorbeeld van Den Briel en wierpen het Spaansche juk af. Op sommige plaatsen werd de hulp der watergeuzen ingeroepen, en op andere verleenden dezen haar ongevraagd, zooals te Zierikzee, Dordrecht en Rotterdam. Na dien tijd behoefden de watergeuzen niet langer als ballingen rond te zwerven. Zoodra vele steden van Holland en Zeeland zich aan den Prins van Oranje hadden onderworpen, vereenigden zich hare afgevaardigden in Juli 1572 te Dordrecht om over de algemeene belangen te beraadslagen. Daar werd de Prins van Oranje erkend als wettige gouverneur en luitenant des koning in Holland, Zeeland en West-Friesland. Maar uit de vergadering werd ook het verzoek tot hem gericht om alle kaperbrieven in te trekken. De Prins gaf hieraan gevolg, zoodat de watergeuzen ophielden te bestaan. Velen, die op de vloot gediend hadden, aanvaardden betrekkingen aan wal, terwijl de eigenlijke zeelieden de eerste kern vormden van de zeemacht der Republiek. Intusschen voerden velen nog den naam van watergeuzen als een eeretitel van beproefde zeelieden.

Waterglas is een in water oplosbaar kiezelzuur alkali. Men onderscheidt kali-, natron- en dubbelwaterglas. Zij worden bereid door kwartszand

Sluiten