Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

werkte hij mede aan het opstellen van een theorie der straling, van de electromagnetische grondslagen der mechanica enz.

Wien, Max, een Duitsch natuurkundige, een neef van den voorgaande, geboren den 268ten December 1866 te Koningsbergen, studeerde aldaar, te Freiburg i. d. Breisgau en te Berlijn, vestigde zich in 1893 als privaatdocent te Würzburg, waar hij assistent van Röntgen was, werd in 1899 hoogleeraar aan de technische hoogeschool te Aken en in 1904 te Danzig. Zijn onderzoekingen bewegen zich in hoofdzaak op het gebied van het geluid, de wisselstroomen en de electrische trillingen. In 1888 construeerde hij een resonator ter meting van toonhoogten en onderzocht hij de gevoeligheid van het menschelijk oor voor tonen van verschillende hoogte. Een door hem vervaardigde optische telefoon gebruikte hij om inductie-coëfficiënten en capaciteiten te meten. Verder hield hij zich bezig met waarnemingen over polarisatie bij wisselstroomen, over magnetiseering door wisselstroomen, over de toepassing van een door hem geconstrueerde wisselstroomsirene tot het opwekken van resonantie van electrische trillingen, over resonantie bij de draadlooze telegrafie, enz.

Wienbarg, Ludolf, een Duitsch schrijver, geboren den 258ten December 1802 te Altona, studeerde te Bonn en te Kiel eerst in de godgeleerdheid en de wijsbegeerte en hield in 1834 als privaatdocent te Kiel voorlezingen over schoonheidsleer en Duitsche letterkunde, welke hij publiceerde onder den titel „Asthetische Feldzüge" (1834) en opdroeg aan het jonge Duitschland, een benaming, welke nadien voor de door hem en zijn medestanders vertegenwoordigde, letterkundige richting historisch geworden is. In 1835 begaf hij zich naar Frankfort a. d. Main, waar hij met Gutzkow de „Deutsche Revue" stichtte, welke echter werd verboden. Nadat hij, als tot het Jonge Duitschland behoorende, in 1836 door den Bondsdag verbannen was, toefde Wieribarg eenigen tijd aan den Rijn en vervolgens te Hamburg, waar hij het critisch gedeelte van de „Börsenhalle", verzorgde en daarna achtereenvolgens deel uitmaakte van de redacties van de „Hamburger neuen Zeitung", van den „Altonaer Merkur" en van de „Literarischkritische Blatter." Aan den Sleeswijk-IIolsteinschen oorlog nam hij als vrijwilliger deel, waarna hij sedert 1864 medewerker was aan de Duitsch nationale „Altonaer Nachrichten." Van zijn geschriften vermelden wij: „Holland in den Jahren 1831 und 1832" (2 dln!, 1833), „Die neueste Literatur" (2de druk, 1838), „Wanderungen durch den Tierkreis" (1835); „Geschichtliche Vortrage über altdeutsche Sprache und Literatur" (1838), „Tagebuch von Helgoland" (1838), „Darstellungen ausdenSchleswig-HoltsteinischenFeldzügen"(2 dln., 1850—1851), „Das Geheimnis des Worts" (1852) en „Geschichte Schleswigs (2 dln., 1862). Hij overleed den 2den Januari 1872 te Altona.

Wiener, Otto, een Duitsch natuurkundige, geboren den 15den Juni 1862 te Karlsruhe, studeerde aldaar en te Straatsburg, waar hij zich in 1890 als privaatdocent vestigde, werd in 1895 gewoon hoogleeraar te Gieszen en ging in 1899 als zoodanig over naar Leipzig. Uitgaande van een methode om door middel van interferentie de dikte van dunne lagen te meten, leverde hij het proefondervindelijk be¬

wijs, dat de lichttrillingen staande trillingen zijn. Bovendien leverde hij belangrijke bijdragen voor de wetenschappelijke verklaring van de verschillende procédé's der kleurenphotografie. Zijn verhandelingen verschenen grootendeels in de „Annalen der Physik". In boekvorm publiceerde hij o. a.: „Über Farbenphotographie durch Körperfarben" (1895) en „Die Erweitenmg unsrer Sinne" (1900).

Wiener-Neustadt, een stad in Neder-Oostenrijk, gelegen aan de Fischa en aan een kanaal naar Weenen, is een kruispunt van spoorwegen en telt (1900) 28 700 inwoners. Na den brand van den 4den September 1834 werd de plaats grootendeels weder nieuw opgebouwd. Zij bezit vele mooie gebouwen, waaronder de oude hertogelijke, later keizerlijke burcht uit 1168, waarin sedert 1752 de militaire academie gevestigd is, een Cisterciënserabdij met een bibliotheek, het stadhuis, het stedelijk archief en museum (waarin de „Corvinusbeker" van 1467) en een schouwburg. Behalve de militaire academie heeft zij een gymnasium, een hoogere burgerschool, een seminarium voor onderwijzers, een nijverheidsschool en onderscheiden instellingen van weldadigheid. Van de inrichtingen van nijverheid noemen wij: fabrieken voor locomotieven, machines, motorwagens, lucifers, kaarsen, aardewerk en papier, kantweverijen, klokkengieterijen, leerlooierijen en houtzagerijen. Wiener-Neustadt werd in 1192 door hertog Leopold VI gesticht. In 1486 werd zij door koning Matthias Corvinus van Hongarije veroverd, maar in 1490 aan Maximiliaan terug gegeven. De Turken belegerden haar in 1529 en 1683. Den 5d<m Juli 1609 ontvingen de Protestantsche Stenden van Oostenrijk hier van keizer Rudolf II den Majesteitsbrief.

Wieniawski, Henri, een Poolsch vioolvirtuoos en componist, geboren den 10dcn Juli 1835 te Lublin, studeerde aan het conservatorium te Parijs onder Massart, deed sedert 1850 met veel succes kunstreizen door Europa en werd in 1860 soloviolist van den Russischen keizer. In 1872 ondernam hij een nieuwe reeks van kunstreizen, waarop hij o. a. met Anton Rubinstein Amerika bezocht; van 1875-1877 was hij leeraar aan het conservatorium te Brussel. Daarna ging hij opnieuw op reis en overleed den 318ten Mei 1880 in het ziekenhuis te Moskou. Zijn vioolcomposities, waaronder twee concerten, vonden veel bijval.

Wier. Zie Algen.

Wier. Zie Weyer.

Wierdegrond. Zie Terpaarde.

Wierden, een gemeente in de provincie Overijsel, 9833 H. A. groot, met (1910) 7322 inwoners, wordt begrensd door de gemeenten Hellendoom, Vriezenveen, Ambt Almeloo, Borne, Ambt Delden, Markeloo en Rijsen. Zij wordt door de Regge doorsneden. De bodem bestaat uit diluviaal zand, klei, hoogveen en laagveen. De voornaamste middelen van bestaan zijn landbouw en nijverheid. Tot de gemeente behooren de dorpen Wierden en Enter en een aantal buurten.

Het dorp Wierden ligt aan den grooten weg van Almeloo naar Zwolle en aan de spoorlijn van Zwolle naar Almeloo. Men vindt er een Hervormde kerk en een Roomsch-Katholieke kerk.

Wierden. Zie Terpen.

Wierd, Groote, een Friesch partijganger uit den aanvang der .16(lc eeuw, diende onder zijn

Sluiten