Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

afzonderlijken vrede te sluiten, tastte W illem de ! Franschen wederom aan bij Bergen (14 Augustus : 1678), maar moest den volgenden dag bij de tijding ! van den gesloten vrede de behaalde voordeelen la- 1 ten varen. Toch bleef hij zich onafgebroken ver- 1 zetten tegen de veroveringspolitiek van Lodewijk XIV en het is hierop, dat zijn groote beteekenis 1 berust.

In 1677 was hij in het huwelijk getreden met Maria, een dochter van koning Jacóbus II van Engeland. Toen deze laatste pogingen deed om Engeland terug te brengen in den schoot der R. Katholieke Kerk en de rechten van het Parlement te be- i snoeien, werd door verschillende invloedrijke edelen de gewapende tusschenkomst van Willem, ingeroepen. Deze stapte den 5Jen November 1688 te Torbay aan land. Jacóbus nam de vlucht naar Frankrijk, en Willem hield den 288"-'11 December 1688 zijn intocht in Londen. Den 238t<!11 Februari 1689 werd aan hem en zijn gemalin de Britsche Kroon opgedragen, met de bepaling, dat hij alleen zou regeeren en dat na beider kinderloos overlijden prinses Anna, de zuster van Maria, erfgenaam zou zijn van den troo;i. Doch voordat Willem den troon beklom, moest hij de „Declaration of rights" onderteekenen, die 'de rechten van het volk en van het Parlement bevatte. Ook door de Schotsche Nationale Conventie werd hem den li"1611 Mei 1689 de kroon opgedragen.

In Nederland bleef Willem den meer bescheiden titel van stadhouder voeren, bezat echter in de gewesten, aan wier hoofd hij stond (Holland, Zeeland, Utrecht, Gelderland en Överijsel) in werkelijkheid een souvereine macht. Het stadhouderschap werd erfelijk verklaard in de mannelijke linie en de Staten-Generaal deden hetzelfde met het kapitein-generaal-admiraalschap, terwijl hij daarenboven verschillende andere hooge ambten bekleedde en groote voorrechten en inkomsten genoot. Wel maakte de stadhouder van zijn groote macht gebruik om steeds zijn wil te doen zegevieren, hij wendde deze evenwel niet aan om de grondslagen der Unie te verbeteren o. a. door versterking van het centraal gezag en beteugeling van de overmacht der regenten-aristocratie. Dit is voornamelijk daaraan toe te schrijven, dat Willem te veel werd in beslag genomen door zijn groote buitenlandsche politiek: handhaving van het Europeesche evenwicht, dat voortdurend door Frankrijk bedreigd werd.

Zonder moeite verkreeg Willem de toestemming van het Parlement tot het deelnemen aan den oorlog tegen Frankrijk en tot een verbond met de Generale Staten. Voordat hij echter den oorlog verklaren kon, landde Jacóbus, bijgestaan door de Franschen, in Ierland en het geheele eiland schaarde zich aan zijn zijde. Willem trok zelf tegen hem te velde. Den 10den Juli 1690 behaalde hij een glansrijke overwinning aan de Boyne en in 1691 was de rust in Ierland hersteld. In Februari 1691 vertrok hij met 46 000 man naar de Nederlanden, maar was noch in dezen noch in de volgende veldtochten voorspoedig. Terwijl de Engelsche vloot in Mei 1692 een schitterende overwinning bevocht, behielden de Franschen te lande de overhand. Inmiddels mislukten de vernieuwde pogingen van Jacóbus II om in Engeland vasten voet te verkrijgen, en een aanslag tegen het leven van Willem III, door de Jacobieten gesmeed, werd ontdekt. Niettemin maakten de treurige toe¬

stand der Engelsche geldmiddelen en de hevige strijd der partijen ook voor Willem den vrede wenschelijk; deze kwam in September 1697 te Rijswijk tot stand. Lodewijk XIV erkende daarbij de koninklijke waardigheid van Willem III.

In het binnenland had Willem met vele moeielijkheden te worstelen. Zijn geslotenheid, zijn onverschilligheid jegens de Staatskerk en de geestelijkheid maakten hem impopulair, terwijl de twisten van de Whigs en Tories in het Parlement en de aanvallen, die hijzelf daarbij te verduren had, hem met wrevel vervulden. Gedurende zijn laatste regeeringsjaren bezorgde de bi'itenlanosche politiek hem velerlei moeielijkheden; wederom moest hij in den Spaanschen Successieoorlog ten behoeve van het evenwicht van Europa de overmacht van Lodewijk XIV bestrijden. Toen deze het testament van Karei II van Spanje had erkend, waardoor de Fransche pretendent als eenig erfgenaam der Spaansche monarchie werd aangewezen bracht Willem bij het Haagsche Verbond (7 September 1701) bijna geheel Europa tegen Lodewijk XIV onder de wapens. Terwijl hij zich bezighield met toebereidselen tot een oorlog tegen Frankrijk, overleed hij den 19aen Maart 1702 ten gevolge van een val met zijn paard. Met hem stierf de rechte mannelijke lijn van het Huis van Oranje uit. In Engeland werd hij opgevolgd door zijn schoonzuster Anna, in ons land begon het Tweede stadhouderlooze tijdperk.

Willem IV, Hendrik, koning van',Engeland, de derde zoon van George III, geboren den 21sten Augustus 1765 te Londen, trad in 1779 als kadet in dienst bij de Britsche marine, nam in 1780 en 1781 deel aan verschillende gevechten en werd in 1789 benoemd tot hertog van Clarence en St. Andrews en graaf van Munster. Aan militaire ondernemingen nam hij na dien tijd geen deel meer. Omstreeks 1790 knoopte hij een betrekking aan met de Iersche tooneelspeelster Dora Jordans, die hem 10 kinderen schonk, doch in 1811 door hem werd verlaten. De hertog trad daarop den 18den Juni 1818 in het huwelijk met Adelheid, prinses van SaksenMeiningen en leefde meestal op zijn landgoed Bushy Park bij Londen. In 1827 werd hij minister van marine in liet ministerie Wellington, maar nam, omdat zich dat met zijn eigenmachtigheid niet kon vereenigen, in 1828 ontslag. Door het overlijden van zijn broeder George IV werd hij den 26sten Juni 1830 tot den troon geroepen; in November van dat jaar kwamen de Whigs aan het bewind, die in Juni 1832 de parlementshervorming doordreven. Deze maatregel, alsmede de hervorming van het stedelijk bestuur in Engeland, de strijd om de Iersche tienden en de verwikkelingen in Canada maakten het bestuur van Willem IV bewogen, maar tevens hoogst merkwaardig. De buitenlandsche staatkunde bepaalde zich gedurende zijn bewind tot de aangelegenheden van het Pyreneesche Schiereiland en van den Balkan. Hij overleed den 208ten Juni 1837 te Windsor. Hij werd in Engeland door zijn nicht Victoria en in Hannover door zijn broeder Ernst i ' August opgevolgd.

Willem I, graaf van Holland, vergezelde zijn • vader, Floris III, op een tocht naar het Heilige i Land en droeg niet weinig bij tot de inneming van ; St. Jean d'Acre in Palestina (1191). Na zijn terug, keer in Holland, waar zijn oudere broeder Dirk VII ■ inmiddels het bewind had aanvaard, leefde hij aan-

Sluiten