Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

thik" (2 dln., 1841—1842), „Die spekulative Idee Gottes" (1845) en „Philosophische Studiën" (1851). Hij overleed den 208ten Maart 1879.

Wirth, Albrecht, een Duitsch geschiedkundige en ontdekkingsreiziger, geboren den 8sten Maart 1866 te Frankfort a. d. M., vestigde zich in 1903 te München als privaatdocent en schreef: „Geschichte Südafrikas" (1897), „Geschichte Formosas" (1898), „Geschichte Sibiriens und der Mandschurei" (1899), „Das Wachstum der Vereinigten Staaten von Amerika" (1899), „Abrisz der Weltgeschichte" (1900) „Ostasien in der "Weltgcschichte" (1901), „Die Entwickelung Asiens" (1901), „Volkstum und Weltmacht in der Geschichte" (2de druk, 1904), „Aus Übersee und Europa" (1902), „Weltgeschichte der Gegenwart" (1904), „Geschichte Asiens und Osteuropas" (1905), „Die gelbe und die slawische Gefahr" (1905), „Der Weltverkehr" (1907), „Deutsches Volkstum" (1909) en „lm Wandel der Jahrtausende. Eine Weltgeschichte in Wort und Bild" (1909).

Wirtz, dr. Antoon Willem Hubert, den 29sten November 1836 geboren te Yenlo, bezocht 's Rijks veeartsenijschool te Utrecht en werd in 1859 tot veearts bevorderd. In hetzelfde jaar werd hij benoemd tot militair paardenarts 3de klasse. In 1864 benoemd tot leeraar aan 's Rijks Veeartsenijschool, werd hij in 1877 bevorderd tot directeur van deze inrichting. In 1882 werd hij honoris causa gepromoveerd tot doctor in de geneeskunde aan de hoogeschool te Utrecht. In 1909 werd hem op zijn verzoek eervol ontslag als directeur en leeraar verleend. Ofschoon hij slechts weinig gepubliceerd heeft, oefende hij jaren lang een grooten invloed uit op de veeartsenijkunde en het veeartsenijkundig onderwijs in Nederland.

Wirzjarw (Esthnisch Wörts-jarwe), een meer in het Russische gouvernement Lijfland, beslaat een oppervlakte van 276 v. km., wordt gevoed door den Tennasilm in het W. en den Kleinen Embach in het Z., terwijl het door den Grooten Embach afwatert op het meer Peipoes. De oevers van het meer zijn dicht bevolkt.

Wis, is de afkorting voor Wisconsin (zie aldaar).

Wisa (Wiza of Viza, in de Oudheid Bizye), een plaats in het Turksche vilajet Edirne, ligt aan de Z. lijke helling van het Istrandsjagebergte en aan den weg, die Adrianopel over Kirkkillissa met Konstantinopel verbindt. Het is de zetel van een Griekschen metropolitaan, heeft een vervallen citadel en telt ongeveer 5 000 inwoners, die zich vooral met wijn- en ooftbouw en warmoezerij bezig houden.

Wisbeach. (Wisbech), een plaats in het Engelsche graafschap Isle of Ely, gelegen op den linkeroever van den Ven, 16 km. boven zijn monding in de Washbaai, heeft een oude kerk, een museum, 2 Latijnsche scholen, een korenbeurs, ijzersmelterijen, scheepstimmerwerven en bierbrouwerijen en telt (1901) 9 831 inwoners, die een levendigen handel in hout en graan drijven. Kleine zeeschepen kunnen langs de rivier de stad bereiken.

Wisby, de hoofdstad van het Zweedsche eiland Gotland, ligt op de W. kust, aan de spoorwegen naar Hemse en Tingstade en doet door zijn stadsmuur met 38 forsche torens en de overblijfselen van 10 kerken aan zijn grootsch verleden denken. Alleen de Heilige Maria- of domkerk (1190—1225) is bewaard gebleven. Nauwelijks de helft van do

stad, welke als hansestad 20 000 inwoners telde, wordt thans door een (1905) 9003 zielen tellende bevolking bewoond. De voornaamste middelen van bestaan zijn handel (uitvoer van graan, cement, kalk, hout enz., invoer van meststoffen, ijzer enz.) en scheepvaart. Bovendien is Wisby bekend als badplaats. In het begin der Middeleeuwen was het een bloeiende handelsstad, zoo goed als van Zweden onafhankelijk, met een groote Duitsche kolonie en één der meest invloedrijke leden van de Hansa. De Deensche brandschatting (27 Juli 1361) en de latere oorlogen op Gotland verhaastten den economischen achteruitgang van de plaats, welke omstreeks 1300 was begonnen.

Wisch, een gemeente in de provincie Gelderland, 7023 H. A. groot, met (1901)8512 inwoners, wordt begrensd door de gemeenten Ambt Doetinchem, Zelhem, Lichtenvoorde, Aalten, Gendringen en Berg. Zij wordt door den Ouden-IJsel en de Slinge doorsneden. De bodem bestaat voor het grootste deel uit diluviaal zand, langs den IJsel vindt men klei. De voornaamste bezigheden zijn landbouw, veeteelt, handel en nijverheid. Er is o. a. een groote ijzergieterij. Tot de gemeente behoort het stadje Terborg, de dorpen Varseveld en Silvolde, benevens een aantal buurten. De bezitters van de heerlijkheid "Wisch namen vroeger als bannerheeren een van de eerste plaatsen onder den Gelderschen adel in. Na het uitsterven van het huis van Wisch werd in 1431 Hendrik van Homoet door Arnout van Gelder met de heerlijkheid "Wisch beleend. Later werd zij in tweeën gesplitst. Het huis "Wisch staat aan de zuidoostzijde van het stadje Terborg. In den Franschen tijd werd Wisch gesplitst in de mairies Terborg cn Varseveld.

Wischau (Tsjechisch Vyskov), een stad in Moravië, ligt aan de Hanna en aan den spoorweg Brünn—Prerau, is de zetel van een arrondissementsbestuur en van een arrondissementsrechtbank, bezit een kasteel van den aartsbisschop van Olmiitz, een gymnasium, bierbrouwerijen, mouterijen, katoen- en lakenindustrie, suiker-, azijn- en spiritusfabrieken en telt (1900) 5 988 inwoners.

Wisconsin (verkort Wis.) een van de N. W. lijke staten der N. Amerikaansche Unie, grenst in het N. aan het Bovenmeer en aan Michigan, in het O. aan het Michiganmeer, in het Z. aan Illinois en in het W. aan Minnesota en Iowa en telt op een oppervlakte van 145 140 v. km. (1906) 2 260 930 inwoners. De bodem is grootendeels golvend; van 177 m. hoogte aan het Michiganmeer stijgen de verheffingen tot 600 m. aan de N. lijke grens. Hij bestaat voornamelijk uit silurisch en cambrisch gesteente, bedekt met quaternair gletscherpuin. In het N. bevinden zich dichte bosschen en verder uitgestrekte moerassen en veengronden; het Z. daartegen is zeer vruchtbaar, vooral op open plekken tusschen de eikenbosschen (oak openings). Het klimaat is zeer afwisselend. Milwaukee heeft een gemiddelde Juli-temperatuur van 20,7° C. en een gemiddelde Januari-temperatuur van 7° C. Na de Mississippi, die over een lengte van 360 km. de W. grens vormt, is de rivier de Wisconsin de belangrijkste; verder noemen wij den St. Croix en de Chippewa, beide zijrivieren van de Mississippi. De Fox River verbindt de Green Bay van het Michiganmeer met het Winnebogameer. Alle rivieren zijn rijk aan watervallen en stroomversnellingen en vormen een bron van

Sluiten