Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

houder. Weldra verloor hij hier zijn populariteit, doordien hij zich volkomen voegde naar de inzichten en plannen van de Russische Regeering. Keizer Alexander nam in 1818 hem op in den Poolschen vorstenstand en bevestigde hem den 25sten December 1825 in al zijne waardigheden en rechten. Hij overleed te Warschau den 28st, n Juli 1826 zonder nakomelingen achter te laten. Hij schreef: „Histoire de la révolution de Pologne en 1794 par un témoin ocnlaire" (1797).

Zakdoek is een katoenen, linnen, of zijden afgepaste, witte, éénkleurige, bont bedrukte of met patronen geweven, dikwijls ook geborduurde en met kostbare kanten versierde doek, welke dient voor het snuiten van den neus of ook als sieraad wordt gedragen. Nog in de 16de eeuw was de zakdoek een luxe-artikel, waarvan het gebruik het eerst in Italië opkwam. Vandaar vond hij ingang in Frankrijk en Engeland, later ook in het overige Europa. In het eerst werd hij, reeds toen versierd met borduursels en kanten en geparfumeerd (mouchoir de Venus), alleen door voorname vrouwen gebruikt. In het O. waren de zakdoeken in den beginne een voorrecht van de vorsten en de hoogwaardigheidsbekleeders. Zij droegen hem in hun gordel. Het toewerpen van den zakdoek, vooral aan vrouwen, was een gunstbetoon. Het komt in deze beteekenis thans nog in Turkije voor. Ten plattelande wordt de zakdoek ook als hoofddoek gebruikt.

Zakmuizen (Saceomydae) of Wangzakmuizen is de naam van een familie uit de orde van de knaagr dieren. Zij bezitten wangzakken, die naar buiten geopend zijn en aan de binnenzijde van haren zijn voorzien. Tot deze familie behooren 6 geslachten met 26 soorten, die alle in Noord-Amerika leven. De meest bekende is de wangzakspringmuis (dipodomys philippii) in Californië. Dit dier krijgt een lengte van 30 cm., waarvan 17 cm. op den staart komen.

Zakopane. een dorp in het distrikt Neumarkt in West-Galicië, ligt 837 m. boven den zeespiegel, aan den Witten Dunajec, aan den voet van den Tatra en aan den spoorweg naar Chabowka. Zakopane is het uitgangspunt voor de toeristen, die den Tatra willen beklimmen en een druk bezocht zomerverblijf voor vele bewoners van de naburige vlakten. De plaats bezit een warme bron (Jaszczurówka 21° C)., een sanatorium, een hydro-therapeutische inrichting, een vakschool voor houtbewerking, kantwerkerijen, hout- en papierindustrie en (1900) 5 624 Poolsche inwoners.

Zakpijpen, Zie Zeescheeden.

Zakynthos. Zie Zante.

Zala of Szalad is de naam van een Hongaarsch comitaat, dat begrensd wordt door de comitaten Eisenburg, Veszprim en Somogy, verder door Stiermarken, Kroatië, Slavonië en het Plattenmeer. Het telt op 6 974 v. km. (1901) 437 116 inwoners. De bodem is gedeeltelijk bergachtig, gedeeltelijk golvend. De zuidgrens wordt gevormd door de Drau, die de Mur opneemt en met haar het vruchtbare Mureiland vormt. De Zala of Szala mondt in het Plattenmeer uit. De vruchtbare bodem levert o. a. tarwe, wijn en tabak, de bosschen zijn rijk aan wild. Verder zijn veeteelt en vischvangst van veel belang. De hoofdstad is Zala-Egerszeg met 9 782 inwoners. „

Zalatna of Nagy Zalatna (bij de Romeinen Ampelum of Ampela) een stad in het Hongaarsche comitaat Beneden-Weiszenburg in Zevenburgen, ligt aan de Ompoly en aan den spoorweg naar Karlsburg. Het aantal inwoners bedraagt (1901) 2 501. Men vindt er groote metaalsmelterijen, verder chemische fabrieken en een vakschool voor steenhouwers en steenslijpers. In de nabijheid, bij Vulkoj. Korabia, Trimpoel, Vultur en Valea-Dosuluj treft men uitgestrekte goud-, zilver- en loodmijnen aan, bij I' aczebanva wordt gedegen tellurium gevonden. In de Ompolu heeft men goudwasscherijen. Reeds ten tijde van de Romeinen werden de goudmijnen geëxploiteerd.

Zaleski. Bohdan, een Poolsch dichter, geboren den 14"™ Februari 1802 te Bohaterka in de Ukraine, bracht zijn kindsheid door onder de Kozakken, studeerde vervolgens te Warschau, was gedurende een aantal jaren huisonderwijzer, doch moest na de revolutie van 1830 Polen verlaten en begaf zich naar Frankrijk, waar hij den 31B««° Maart 1886 overleed. Zijn gedichten schilderen voor het grootste deel tafereelen uit de Oekraine. Van zijn grootere gedichten noemen wij: ,,De allerheiligste Familie ', „Damian Wisniowiecki" en vooral het lyrisch epos' „De geest der Steppe". De eerste uitgave van zijn gedichten verscheen in 1838.

Zaleukos, de beroemde wetgever der Lokriërs in Beneden-Italië, in de 7de eeuw v. Chr., was volgens de algemeen aangenomen meening een kweekeling of slaaf van Pythagoras. Naar men wil, heeft hij voor het eerst schriftelijke wetten, die zich door groote strengheid kenmerkten, vervaardigd.

Zalewski. Kasimir, een Poolsch schrijver, geboren in 1848 te Plozk, studeerde_aan de universiteit te Warschau, werd advocaat, "werd in 1875 redacteur van het dagblad „Wiek" en wijdde zich vervolgens uitsluitend aan de studie der letteren. Hij schreef o. a. een aantal blijspelen, waarvoor hij de stof uit het leven te Warschau nam, die zeer populair werden. Van zijn tooneelwerken noemen wij: ,Bez posagu" (Zonder bruidschat, 1868), Z pestepem" (met den vooruitgang, 1873), „Przed Slubeu" \oor de bruiloft, 1875), „Zee ziarno" (Bedorven :aad, 1877), het treurspel „Marco Foscarini" (1878), ,Artvkul 264", „Dama trefluwa" (Klaverenvrouw, L879) en „Pani podkomorzyna" (De vrouw onderkanermeesteres, 1880).

Zalf of Unguentum is de naam van een uitwenlig geneesmiddel, dat uit een weeke, boterachtige nassa, vermengd met-een of andere artsenij, beitaat. \roeger werden deze artsenijen altijd vernengd met vet of paraffine, tegenwoordig gebruikt nen daarvoor ook vaseline, lanoline, glycerine, moline enz. Zalven worden of onmiddellijk op de huid if op een wonde gestreken, of zij worden op een apje gebracht, waarmee de huid of de wonde rordt bedekt. Zij dienen om een beschermend ommlsel te vormen, prikkels af te weren, de huid acht en lenig te maken en te zorgen, dat zij niet Lroog wordt of openspringt. De geneesmiddelen, lie aan de zalf toegevoegd worden, bewerken, dat le huidprikkels verminderd of vermeerderd worlen. Kwikzilver- en joodzalven worden op de huid estreken, opdat zij door de huid in het bloed zullen morden opgenomen. Zalven, die door etherische olin of andere stoffen welriekend gemaakt worden, oemt men pomade (zie Parfumerie).

Sluiten