Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

luchtreiziger, geboren te Bologna in 1756, was de | telg van een oud geslacht, dat aanspraak had op het senatorschap daar ter stede, ontving een zorgvuldige opvoeding en legde zich vooral toe op de wiskunde. Hij trad in Spaanschen dienst als zeeofficier, maar werd door de Turken gevangen genomen en in het bagno te Konstantinopel in hechtenis gehouden, tot hij door tusschenkomst van den Spaanschen gezant de vrijheid verkreeg. Daarna reisde hij in den Levant en in Afrika en bezocht vervolgens de hoofdsteden van Europa. Na zijn terugkeer in het vaderland hield hij zich hoofdzakelijk bezig met de theorie der luchtvaart. Hij meende, dat hij een middel gevonden had om een montgolfière te kunnen besturen. Bij een proefneming, den 12den Mei 1812 te Bologna gedaan, geraakte zijn ballon in brand, zoodat hij bij den val om het leven kwam.

ZambesL de grootste rivier van Zuid-OostAfrika, ontstaat in de Portugeesche provincie Angola onder den naam Liambey-Liba uit een aantal beken, die hun oorsprong hebben is een moerassige vlakte, tusschen 11°—13° Z. Br. en 20°—26° O. L. Op 13° Z. Br. vereenigt zij zich met de Kabompo en de Loengoe Boengo, stroomt vervolgens zuidwaarts, vormt de Gonhawatervallen en de cataracten Katimo Molilo, verlaat dan het hoogland en neemt op 16° 60' Z. Br. de Koeando of Tsjobe op, die door middel van de Selinda in den regentijd in verbinding staat met de Koebango. Daarop vormt de Zambesi de reusachtige Victoria-watervallen of Mosiwatoenyawatervallen (1808 m. breed en 119 m. hoog), neemt vervolgens de Goedy op en stroomt in een grooten boog noordoostelijk tot aan de uitmonding van de Kafoce, den benedenloop van de Loangwa of Loenge (16° Z. Br.). Zij gaat daarna in oostelijke richting, verder, vormt de stroomversnellingen van Kebrabasa en de watervallen van Tsjikaronga, stroomt over een lengte van 17 km. door het Loepatadal en is van Tetc af bevaarbaar. Vervolgens neemt de rivier nog de Sjire op en mondt tusschen 18°—19° Z. Br. uit in een ongezonde delta van 8 000 v. km. grootte, waarvan de voornaamste arm, de Koama, 3200 m. breed is, terwijl de noordelijkste arm, de Euaqua bij Quelimane in den Indischen Oceaan uitmondt. De Zambesi heeft een lengte van 2 660 km., haar stroomgebied wordt op 1 430 000 v. km. geschat. De riviei is over het geheel slecht bevaarbaar. Aan den benedenloop liggen de Portugeesche handelsplaatser Soembo, Tete en Sena, Het verkeer heeft door Portugeesche stoomschepen plaats. De bovenloop werc van 1864—1865 door Livingstone onderzocht, laten onderzoekingstochten deden Gibbons, Serpa Pinto Holub, Capello, Ivens en Colin Harding (1905). Ir 1906 werd beneden de Victoriawatervallen een brug over de rivier gebouwd en in de nabijheid daarvai de stad Livingstonia gesticht.

Zambesig-ebied (Britsch Zambesia), eei groot gebied in Centraal-Afrika, gelegen ten Z. vai het Tanganjikameer en van Duitsch O. Afrika of de beide oevers van de Zambesi behoort thans to Rhodesia en wordt bewoond door Bantoe-Negers Het omvatte vroeger N. Beetsjoeanenland, Masjo naland, Matabelenland enz., werd sedert 1889 be stuurd door de Britsch Z. Afrikaansche (Chartered Compagnie en had in 1896 veel te lijden door de op standen vanjle inboorlingen, welke verschillend

Engelsche nederzettingen verwoestten. Bij den vrede verkregen zij een uitgebreider zelfbestuur onder hun hoofdlieden, die vanwege de Maatschappij een jaargeld zouden ontvangen. De hoofdstad is Boelowajo.

Zambo. Zie Kleurlingen.

Zaïnboni, Zuil van. Zie Element, Galvanisch. Z&menhof, Lodeivijk Lazarus, een Russisch genees- en taalkundige, geboren te Bielostok in het gouvernement Grodno in 1859, werd bekend als de schepper van het Esperanto (zie aldaar). Hij bezocht het gymnasium en de universiteit te Warschau en vestigde zich aldaar als geneesheer. Na vele voorbereidende studiën en pogingen gaf hij in 1887 onder het pseudoniem dr. Esperanto het ontwerp van een internationale hulptaal uit, die thans algemeen Esperanto wordt genoemd. Hij schreef een aantal taalkundige werken, woordenboeken, oefeningen, vertalingen en artikelen over deze internationale taal.

Zamia L. is de naam van een geslacht van Palmen uit de familie der Cycadee'én. Zoowel de mannelijke als de vrouwelijke bloemen van dit tweehuizig geslacht vormen katjes. De helmknoppen zijn bolvormig en aan de schubjes vastgehecht. De schubjes der vrouwelijke bloemkatjes zijn schildvormig en gesteeld en bevatten twee vruchtbeginsels. De bessen zijn tweezadig. Deze palmen groeien in WestIndië en Zuid-Amerika. Van de soorten, die als sierplanten voorkomen, noemen wij: Z. angustifolia Jacq., die ook op de Bahama-eilanden groeit, met een halfronden, ongewapenden tronk, gevind loof en lijnvormige, gaafrandige, stompe vinblaadjes. Z. furfuracea Ait., die in West-Indië wordt aangetroffen, met een ronden, aan den voet gedoornden tronk, gevind loof en lancetvormige vinblaadjes, — Z. Fischeri uit Mexico, Z. Loddiges uit Mexico, Z. Ottonis uit Cuba en Z. spartea uit Mexico.

Zamojski of Zamoysky, Jan, een Poolsch staatsman, geboren den l»'en April 1541 te Skokow in het palatinaat Thela (Kulm), studeerde in de rechten te Parijs, Straatsburg en Padua, trad onder StanislaUs Augustus in Poolschen staatsdienst en had grooten invloed op de verkiezing van Hendrik van Valois tot koning van Polen, alsmede later op die van Stephanus Bathori, onder wien hij tot groot kanselier en in 1580 tot opperveldheer van de Kroon bevorderd werd en voorspoedig streed tegen de Russen. Bij de verkiezing van een koning na den dood van Stephanus (1586) had hij zich gemakkelijk op den troon kunnen plaatsen, maar hij liet de kroon over aan Sigismund III. Hij nam Maximiliaan van Oostenrijk, den mededinger van Sigismund in 1688 bij Pitschen gevangen en streed daarna met goed gevolg tegen de Turken en Kozakken. Hij was een beschermer van kunsten en wetenschappen, schreef zelf onderscheiden Latijnsche verhandelingen en richtte in 1694 een academie op in de door hem gestichte stad Zaïnose, waar hij den 3den Juni 1606 overleed. JL

Zamojski of Zamoysky, Andreas, graaf, een Poolsch staatsman geboren den 2den April 1800, ontving zijn opvoeding in Zwitserland, Parijs eu Edinburgh, trad daarna in staatsdienst en stond bij het uitbreken van den opstand van 1830 aan het i hoofd van het departement van Handel en Landbouw. Hij koos de zijde van den opstand, vertrok als gevolmach tigde^van het Voorloopig Bewind

Sluiten