Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

gold vroeger voor beste gevechtsformaties de wigen de sportvorm, waarbij het vlaggeschip de leiding neemt. De meest beweeglijke en voor de uitwerking van de moderne artillerie meest gunstige formatie is de kiellijn, waarbij de schepen achter elkander en met onderlinge afstanden van 300—600 m. in het kielzog van het vlaggeschip varen. Alleen wanneer recht op den vijand wordt in gevaren, is zij ongunstig. Uit de kiellijn ontstaat, door alle schepen rechts of links om te doen keeren, de dwarslijn, welke als gevechtsformatie echter alleen beteekenis had ten tijde der roeischepen, die als voornaamste wapen den ram hadden.

Terwijl bij de oude school de zeeslag bestond in het zoogenaamde mêlée, waarbij de beide eskaders op elkander invaren, op grooten afstand het vuur openen, daarna op 300- 600 m. afstand een passeergevecht(fig. 1) leveren,om na het voorbijtrekken te wenden en opnieuw tot den aanval over te gaan, wordt de moderne zeeslag voornamelijk op afstanden van 5 000—7 000 m. geleverd. Men tracht in een loopend gevecht (fig. 2) den vijand met artillerie-

Fig. 3.

Fig. 4.

Fig. 1. Fig. 2.

Passeer- Loopend Omvattings- Cirkelgevecht. gevecht. gevecht. gevecht.

vuur te vernietigen en daarna zijn vleugel te omvatten (fig. 3). Door een volle wending van de ééne kiellijn kan een loopend in een passeergevecht overgaan, waaruit zich het cirkelgevecht (fig. 4) ontwikkelt; daarbij tracht elk der beide gevechtslijnen de andere te omvatten.

Voor den tocht van een oorlogsvloot geeft de zeetaktiek marschformaties aan, welke snel in een gevechtsformatie kunnen worden omgezet. Men kiest daarvoor o. a. de dubbelkiellijn, waarbij het eskader, verdeeld in twee divisies, in twee rijen naast elkander vaart. De kruisers stoomen, vereenigd tot verkenningsgroepen, op groote afstanden voor en naast de slagschepen.

Zeeus, Jacob, een Nederlandsch dichter, geboren te Zevenbergen den 14den Februari 1668, legde zich aanvankelijk toe op de teekenkunst, deed examen als landmeter, kwam in 1703 op een procureurskantoor in zijn geboortestad, werd er vervolgens notaris en overleed den 27Bten November 1718. Hij schreef verschillende hekeldichten, zooals: „Ongeblankette wereld" en „De wolf in 't schaapvel" (1711, 2de druk, 1713). Vooral dit laatste baarde groot opzien, omdat hij daarin optrad tegen de huichelarij der geestelijken en de bedorven zeden der valsche godsdienstleeraars van vroegeren en lateren tijd. Zijn „Gedichten" en „Overgebleven gedichten" zijn in 1837 in twee deelen in het licht verschenen. In zijn „Zangberg in gevaar" handhaafde hij de eer van Vondel en daardoor ontstond een lievige strijd tusschen verschillende dichters, wier verzen in den „Poëten-oorlog" (1715—1716), een zeer zeldzaam boek, verzameld zijn. Verder vervaardigde hij een aantal vertalingen.

Zeeuw, Jacob de, alzoo genoemd naar de provincie, waar hij geboren was, leefde in het midden der 15de eeuw en verkreeg wegens zijn buitengewone

geleerdheid de priesterwijding, voordat hij den daartoe vereischten leeftijd had bereikt. Hij werd prior van het nonnenklooster te Bajum, maar haalde zioh zoozeer het ongenoegen op den hals van een Frieschen edelman, Gabbema genaamd, dat hij, op raad der zusters, zich verwijderde. Hij begaf zich naar Leuven, studeerde er in de rechten, zoodat hij den doctoralen graad verwierf, belastte zich toen met het kerkelijk bestuur te Sexbierum en bezocht gedurig het klooster te Lidlnm. Op aanbeveling van den abt van Mariëngaarde werd hij benoemd tot pastoor te Leeuwarden, eenigen tijd daarna gekozen tot abt van het Praemonstratenser klooster te Lidlum. Zijn geschokte gezondheid was echter oorzaak, dat hij weldra zijn ontslag nam, waarna hij zich te Miedum vestigde en aldaar in 1492 overleed.

Aan het klooster te Lidlum vermaakte hij 30 goudguldens, zijn stoffelijk overschot werd aldaar bijgezet.

Zeeuwsche stroomen noemt men de wateren tusschen de Zeeuwsche eilanden onderling en tusschen deze eilanden en de naburige provincies. Zie Nederland, hoofdstuk Kust en Eilanden, alsook het artikel Zeeland.

Zeeuwsch Genootschap der wetenschappen is de naam van een genootschap, dat zich tot alle vakken van wetenschappen, in het bijzonder met betrekking tot Zeeland, uitstrekt. Het werd in 1769 te Vlissingen opgericht en is thans gevestigd te Middelburg, waarheen het in 1801 werd verplaatst. Het bezit een bibliotheek en kabinetten van oud- en zeldzaamheden, munten en penningen, naturaliën, schilderijen en portretten.

Zeeuwsch Vlaanderen. Zie Zeeland.

Zeevaart en Zeevaartkunde. Zie Scheepvaart en Stuurmanskunst.

Zeevaartscholen zijn vakscholen, welke zich de opleiding van jongelieden tot stuurman en gezagvoerder bij de kleine en de groote vaart ten doel stellen. Daarbij zijn te onderscheiden de cursussen tot voorbereiding van hen, die nog niet ter zee gevaren hebben en de cursussen voor stuurlieden, die van tijd tot tijd, als zij aan den wal zijn, zich voor het verkrijgen van een diploma voorbereiden. In het geheel zijn er in ons land 11 scholen. Wij noemen in de eerste plaats de „Kweekschool voor de Zeevaart" te Amsterdam. Opgericht in 1785 door het „Vaderlandsch Fonds ter aanmoediging van 's lands zeedienst," heeft zij de opleiding van jongelieden tot stuurman en gezagvoerder voor de Nederlandsche koopvaardijvloot ten doel. Verder zijn zeevaartscholen gevestigd te Amsterdam (zeemanshuis), Delfzijl, Groningen, Harlingen, den Helder, Rotterdam, op Schiermonnikoog, Terschelling en Vlieland. Vlissingen bezit in de „deRuyterschool" een inrichting ter opleiding van stuurlieden en machinisten ter koopvaardij te Vlissingen, terwijl de middelbare technische school „Amsterdam" te Amsterdam, naast haar opleiding voor scheepsmachinist, machinedrijvers en stokers, gelegenheid geeft ter verdere bekwaming van hen, die examen wenschen te doen ter verkrijging van de diploma's A, B en C. voor machinist ter koopvaardij, bedoeld in art. 8 van de „Schipperswet."

Zeeverzekering' is een der oudste vormen van verzekering (zie aldaar). Het gevaar, waaraan goederen op een zeereis blootstaan, heeft reeds vroeg de kooplieden er toe geleid hun risico door assurantie

Sluiten