Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

vezels, de lichtgolven brengen een prikkel te weeg op het netvlies van het oog, en deze prikkel, langs de gezichtszenuw naar het gezichtscentrum der hersens geleid, doet de gewaarwording van het licht ontstaan. Het licht houdt in de zelfstandigheid der gezichtszenuw op licht te wezen en verandert hier in een ons verborgen zenuwwerkii g. De laatste nu heeft geenerlei punt van vergelijking met de ge waarwording van licht en kleur, dat wil zeggen met den indruk, die ten gevolge van die zenuwwerking in het centraalorgaan ontstaat. Dezelfde zenuw kan door de meest verschillende prikkels worden aangedaan, en de naar buiten overgebrachte werking daarvan is daarbij toch voor dezelfde zenuw steeds dezelfde: de bewegingszenuw brengt slechts verkorting der spiervezels en het netvlies slechts gewaarwording van licht te weeg. Wordt de nervus opticus doorgeknipt, dan krijgt do patiënt een lichtgewaarwording. Alzoo doet dezelfde prikkel in verschillende zenuwen zeer verschillende werkingen naar buiten ontstaan. De electrische stroom veroorzaakt bijv. verkorting der spieren, als hij een bewegingszenuw, een zekeren smaak, als hij smaakzenuwen en een gewaarwording van licht, als hij de gezichtszenuw ontmoet. De verschijnselen, waarin zich de werkzaamheid der zenuw naar buiten openbaart, zijn veranderlijk met de sterkte van den prikkel, met de prikkelbaarheid der zenuw en met den toestand van het orgaan (bijv. van de spieren), waarin die werkzaamheid tot stand komen moet. De prikkelbaarheid eener zenuw verschilt aanmerkelijk bij verschillende personen en bij denzelfden persoon in verschillende tijden, zoodat prikkels van gelijke sterkte wel eens verschillende gevolgen, of prikkels van ongelijke sterkte wel eens gelijke gevolgen kunnen hebben. Bij afmatting der zenuw moet de sterkte van den prikkel toenemen, indien deze de vroegere werking zal voortbrengen. Blijft de afgematte zenuw eenigen tijd zonder prikkel, dan herstelt zich haar vroegere prikkelbaarheid. Wordt een zenuw doorgesneden, dan is de geleiding tusschen den omtrek en het middenpunt aanstonds opgeheven. Prikkelt men het peripherisch uiteinde vaneendoorgesneden bewegingszenuw,dan ontwaart men nog geruimen tijd spierverkortingen, terwijl de prikkeling van het centraaluiteinde geenerlei werking heeft. Prikkelt men daarentegen het peripherisch uiteinde van een doorgesneden gevoelszenuw, dan ontstaat er geenerlei gewaarwording, doch wel wanneer men het gedeelte prikkelt, naar de zijde van het centraalorgaan gelegen, terwijl hierbij door den persoon het gevoel van prikkeling niet wordt opgemerkt aan de geprikkelde plaats, maar aan het afgesneden peripherisch uiteinde. Door die projectie naar de uiteinden der zenuw kunnen geamputeerden bij prikkeling van den nervus ischiadicus pijnlijke gewaarwordingen voelen in de teenen van het afgezette been. Doorgesneden zenuwen groeien na verloop van eenige weken aan elkaar en dan is de geleiding hersteld. Snijdt men echter een gedeelte van de zenuw weg, dan worden de uiteinden enkel door bindweefsel weder vereenigd en het geleidend vermogen is opgeheven.

Van de hersenen komen 12 paren zenuwen, die zich hoofdzakelijk in het hoofd en den hals verspreiden. Deze zijn gedeeltelijk zenuwen der zintuigen, zooals de reuk-, gezichts- en gehoorzenuwen, gedeeltelijk bewegingszenuwen, zooals de oogspierze¬

nuwen, de ondertongzenuw en de aangezichtszenuw (nervus facialis), en gedeeltelijk gevoelszenuwen, zooals de drielingzenuw. De overige van de hersenen uitgaande zenuwen zijn van gemengden aard, dat is uit bewegings- en gevoelszenuwvezeLs samengesteld. Zie Hersenzenuwen. Uit het ruggemerg ontspringen 31 paren zenuwen, insgelijks van gemengden aard; haar gevoelszenuwvezels verspreiden zich in de huid van het achterhoofd, van den hals, van den romp en van de ledematen, en de bewegingszenuwen strekken zich uit naar de meeste spieren van den hals en naar alle spieren van den romp en van de ledematen. Zie Ruggemerg. De zenuwen van den mensch zijn afgebeeld op nevensgaande plaat. Buiten het genoemde zenuwsysteem, het animale genoemd, onderscheidt men nog het vegetatieve, dat van den nervus sympathicus, die de bewegingen van het hart en van het geheele vaatstelsel beheerscht. Het bestaat uit twee strengen, ter weerszij van den wervelkolom gelegen, hier en daar door zenuwknoopen onderbroken. Uit die knoopen ontspringen tal van zenuwvlechten, die langs de naburige slagaderstammen naar de verschillende organen loopen. Elk der zenuwknoopen (gargliën) staat met den voorsten tak van de overeenkomstige ruggemergszenuw in verbinding.

Ziekten der zenuwen. Tot de ziekten der peripherische zenuwen behooren vooral ontsteking der zenuwen (neuritis), en zenuwpijnen (neuralgia). Zenuwontsteking is een zelden voorkomende ongesteldheid, die gelegen is in de zenuwvezels zeiven of in het bindweefsel der zenuwscheede. Tot haar oorzaken behooren inzonderheid verwondingen eener zenuw door gestoken verwondingen, kneuzingen en scheuringen, — ook wel eens het voortschrijden eener ontsteking van andere organen en enkele malen treedt zij zelfstandig op als een door koudevatting veroorzaakt rheumatismus. Ook vergiften als lood en arsenicum veroorzaken neuritis en vooral het chronische alkoholisme. En eindelijk bestaat er een primaire multiple neuritis, in ons Indië als Beri-Beri maar al te bekend. Elke neuritis is op hare beurt éen der vele oorzaken van neuralgie. Pijnen, die zich over de lengte der ontstoken zenuw uitstrekken tot aan het peripherisch uiteinde, vormen het belangrijkstverschijnselderzenuwontsteking. Depijn neemt toe bij drukking op de zenuw, waarbij men vaak den verdikten zenuwstam door de huid kan voelen, en vertoont zich niet bij wijze van aanval, zooals bij neuralgie, maar blijft meer gelijkmatig voortduren. Gedurende haar aanwezigheid kan men in den omtrek van het aangedane deel een vermindering van den tastzin constateeren. Aanvankelijk ontwaren de lijders op de aangedane gedeelten der peripherie een soort van ongevoeligheid, doch later ontwikkelt zich een volslagene gevoelloosheid voor uitwendige prikkels, terwijl de pijnen aanhouden. Bevat de aangedane zenuw ook bewegingsvezels, dan komen er bij de pijnen nog samentrekkingen, terwijl het vermogen van den lijder om de spieren naar willekeur samen te trekken vermindert of geheel en al verloren gaat. Het verloop van een zenuwontsteking kan acuut of chronisch zijn. De zenuw blijft, ook wanneer de ontsteking verbetert, gewoonlijk langen tijd eenigszins ongeschikt om behoorlijk te werken. Bij een chronisch verloop der zenuwontsteking ontstaat, bijaldien de zenuw verwoest wordt, ongevoeligheid en verlamming. De door de

Sluiten