Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

het Koninklijk Huis benoemd. Hij ontving in 1869 pensioen en overleed te Dresden den 17den Maart 1870. Hij schreef: „Das Wirken der Staatsregierung und der Stande des Königreichs Sachsen" (1834).

Zesen of Caesius, Philipp von, een Duitsch dichter, geboren den 8sten October 1619 te Priorau bij Dessau, studeerde teWittenbergenLeipzigenhield zich vooral bezig met philologie, dichtkunst en Duitsche taal. Sedert 1641 vertoefde hij meestal te Hamburg, doch hield zich ook meermalen gedurende langeren tijd in Nederland op. Hij bekleedde geen openbare betrekking en leefde dikwijls in kommervolle omstandigheden. Zijn streven was voornamelijk gericht op verbetering van de Duitsche taal, voor welk doel hij in 1643 het Duitschgezinde Genootschap oprichtte. Zijn overdreven ijver bezorgde hem soms spot en afkeuring. In 1648 werd hij in den adelstand verheven en tot paltsgraaf benoemd. Hij overleed den 13"en November 1689 te Hamburg. Het aantal van zijn dichterlijke, kritische, zedekundige en satirische werken bedraagt meer dan zeventig. Eén van zijn beste gedichten, waarin hij een gedeelte van zijn levensgeschiedenis verhaalt, is: „Priorau oder das Lob des Vaterlands" (Amsterdam, 1680). Zijn: „Hoclideutscher

TJ~i:I iui/?on\ TT..1. i

übung" (1643) zijn voor dien tijd zeer verdienstelijk, terwijl de roman „Adriatische Rosemund" (1645, nieuwe uitgave van Jellinck, 1899) als zijn beste werk wordt beschouwd.

Zes en zestig;, een zeer geliefd Duitsch kaartspel, wordt tusschen 2 personen met "24 kaarten gespeeld. Ieder speler krijgt er 6; de rest ligt op stok, behalve één, welke de troef vormt. Men kan slag maken in de uitgespeelde kleur en met troef. Na iederen slag nemen de spelers een kaart van den stok, totdat deze op is. Maar reeds vooraf kan „gedekt" worden, d. w. z. wie uit zijn kaarten kan berekenen, dat hij zal winnen, heeft het recht om door het omkeeren („dekken") van de troefkaart het verder nemen van kaarten te doen staken. Een spel, dat aldus wordt gewonnen of verloren, telt dubbel. Hij die 66 punten behaald heeft, is winner. Het aantal daarvan wordt uit de waarde der kaarten berekend: aas 11, tien 10, heer 4, vrouw 3, boer 2, negen enz. niets. Heer en vrouw van dezelfde kleur en in één hand tellen bij het uitspelen in troef 40, in een andere kleur 20. Beslist eerst de laatste • slag, wie winnaar is, dan worden 10 punten bijgegeven. Is de tegenpartij nog „snijder", d. i. heeft zij minder dan 33 punten, dan heeft men dubbel, is zij „zwart", d. i. heeft zij geen enkelen slag, dan heeft men drievoudig gewonnen. Men speelt zes en zestig ook

met uneen en vieren.

Zeshoek of Hexagoon. Zie Veelhoek.

Zetmachine is een toestel,waardoor het zetten en distribueeren der lettertypen met de hand op boekdrukkerijen enz. vervangen wordt door mechanisch werk. Deze toestel werd, na vele vruchtelooze pogingen, in 1861 door den Deenschen zetter Christian Sörensen uitgevonden. Verbeterd door Thorne (1881), wordt zij thans nog voorloopend

schrift gebruikt. Voor grootere letters is zij echter ongeschikt. Bij de zetmachine van Kastenbein (1871) dient een viervoudig boven en achter elkander gesteld toetsenbord voor het aanslaan van de typen, welke in blikken buizen zijn opgestapeld. Zij komen alle na elkander aan het einde vaneengeleiding, waar een tweede arbeider de regels vormt. Hij zorgt tevens voor het vullen van de letterbuizen. Deze zetmachine wordt thans nog op de drukkerij van den „Times" te Londen gebruikt. Om echter aan het distribueeren van de letters te ontkomen, gebruikt men alleen nieuwe, door een gietmachine vervaardigde letters. „The Clowes", een zetmachine van Hooker, heeft inplaats van toetsen kleine koperen plaatjes, voor elk type één, waarvan de rangschikking met die van de zetkast overeenkomt. Door met een metalen stift op deze plaatjes te drukken, wordt telkens een electromagneet in werking gesteld, welke het verlangde type op een riem zonder eind brengt, die het in een verzamelgeleiding voert. Het distribueeren en het vullen van de buizen van de letterkast gebeurt uit de hand. De „Empire" van Green en Lorenz (1893), ingevoerd op de drukkerij van den „New York Herald", komt in hoofd-

Fig. 1.

Linotype zetmachine.

zaak met de zetmachine van Kastenbein overeen. Het distribueeren heeft hier echter automatisch plaats. Ook andere systemen, als van Cox, van Dreyer enz. vonden en vinden ook thans nog toepassing.

Al deze machines werken in navolging van den

Sluiten