Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

(1902), „Die Deutsche Reichsfassung" (in „Wissenschaft und Bildung", 1907). Verder schreef hij commentaren bij de tekstuitgaven van de „Verfassungsurkunde des Deutschen Reichs" (1895), de „Konsulargesetzgebung des Deutschen Reichs" (2de druk 1901) en de „Deutsche Kolonialgesetzgebung" (1901) en bezorgde hij den 5den druk van Ronne's „Staatsrecht der Preuszischen Monarchie" (1899 en later).

Zorn, Anders, een Zweedsch schilder en graveur geboren in 1860 te Mora, legde zich aanvankelijk aan de academie van Stockholm toe op de beeldhouwkunst en ontving aldaar onderricht van Borklund. Vervolgens begaf hij zich naar Parijs, waar hij zich sedert 1888 aan de schilderkunst wijdde, en keerde in 1896 naar Zweden terug. Hij deed verschillende reizen naar Italië, Spanje, Afrika, Amerika en Engeland. Zijn talent is zeer veelzijdig en oorspronkelijk. Zijn landschappen en genrebeelden onderscheiden zich door een fijne en levendige opvatting. Ook zijn binnenhuizen en portretten worden zeer geroemd. Van zijn voornaamste schilderijen noemen wij: „Moeder", „De nacht van den 24stel1 Juni", „Oscar II", „Margit", „Faure aan zijn harmonium", „Coquelin", „Rosita Maura in haar ontvangsalon", „Bruno Liljeford in de sneeuw van Gopsmor", „Dr. Wieselgren een toast uitsprekende in het gezelschap Idun", „De koning van Zweden", „Spulier" en „Madame Rikoff"; van zijn aquarellen „Maja", „Nachteffect", „De toast in het gezelschap Idun", en de portetten van Faure, SpulIer en Emma Zorn. Tot zijn meest bekende gravures behooren: „Ernest Renan", „De toast", het portret van den kunstenaar zelf met zijn echtgenoote, „Badende vrouw met haar kind", „Verlaine" en „Karl Larsson." Hij ontving o. a. een gouden medaille op de wereldtentoonstelling van 1889 te Parijs en twee groote prijzen, een voor zijn schilderwerk en een voor zijn gravures, op de wereldtentoonstelling van 1900.

Zorndorf. een dorp in het Pruisische distrikt Frankfort in de provincie Brandenburg en in het arrondissement Koningsbergen, telt (1905) 1045 inwoners. De plaats is in de geschiedenis bekend door de overwinning, welke Frederik de Groote aldaar behaalde op de Russen (15 Augustus 1758). Laatstgenoemden waren in 1758 onder generaal Fermor na het bezetten van Oost-Pruisen doorgedrongen tot in de Neumark en hadden den 15den Augustus het beleg geslagen voor Küstrin. Toen de koning hiervan bericht ontving, trok hij uit Silezië met 14 000 man daarheen, vereenigde zich den 21stcn Augstus bij Küstrin met de troepen van generaal von Dohna (3 000 man) en trok met dezen den 23s'en Augustus bij Güstebiese over de Oder. Toen Fermor dit vernam, brak hij het beleg op en bleef met 50 000 man en een groote afdeeling ongeregelde ruiterij bij het dorp Quartschen in een vaste positie den aanval der Pruisen afwachten. De Russen waren aan de rugzijde en aan de rechter flank gedekt door de moerassen van de Mietzel. Frederik trok den 24s"'n Augustus om de vijandelijke positie heen en plaatste zich in den ochtend van den 25s,en te Zorndorf tegen over haar, zoodat Fermor genoodzaakt was, zijn front om te keeren. Hij sloeg een aanval op den rechter vleugel af en trok voorwaarts, toen Seydlitz met zijn geheele cavalerie een aanval op de Russische deed, haar op de vlucht dreef en ook de infante¬

rie deed wijken. Daarna deed de koning des namiddags te twee uur zijn rechter vleugel tegen den linker vleugel van den vijand optrekken. De Russische cavalerie, die zich inmiddels weder verzameld had, bracht hier 13 Pruisische bataljons aan het wijken, doch Seydlitz snelde aan het hoofd van 8 000 man tijdig te hulp en drong den vijand terug naar de moerassen bij Quartschen. Ook het Pruisische voetvolk drong voorwaarts. Er ontstond een woeste strijd, man tegen man met sabel en bajonet, tot een zijwaartsche beweging der Pruisen, waardoor de Russen met omsingeling werden bedreigd, dezen tot den aftocht noodzaakte, welke weldra overging in een verwarde vlucht. Niettemin behield een gedeelte der Russen een versterkte stelling, die de Pruisen niet konden innemen. Daardoor eindigde de slag niet met een volkomen vernietiging van den vijand. Eerst na den 278ten Augustus trokken de Russen af. Zij hadden in den slag, die 12 uren duurde, een verlies van 18 000 dooden en gewonden, 103 stukken geschut, 3 000 gevangenen en een gedeelte van de krijgskas, terwijl de overwinning den Pruisen te staan kwam op 10 000 man dooden en gewonden, 26 stukken geschut en 1 500 gevangenen. De koning erkende, dat de overwinning door het beleid van Seydlitz behaald was.

Zoroaster was de beroemde stichter van de dualistische geloofsleer der oude Iraniërs. In de Zend-Avesta is zijn naam Zarathustra, hiervan hebben de Grieken Zoroaster en de Parsen Zerdusjt gemaakt. Over zijn leven bestaan een aantal sagen. Het is waarschijnlijk dat Zoroaster een historische persoon is, die geruimen tijd vóór de 6de eeuw v. Chr. leefde. Waar hij geboren is en gewerkt heeft, is onbekend, vroeger nam men voor zijn geboorteland meest Oost-Iran, thans West-Iran aan. De beste bron, waaraan wij gegevens over hem ontleenen, is de verzameling der „Gatha's', het oudste deel van de Avesta (zie Zend-Avesta), waarvan men hem als den vervaardiger kan beschouwen. Volgens deze leefde hij tijdens een vorst Visjtaspa (NieuwPerzisch Iiai Gusjtasp), dien men niet verwarren moet met den vader van Darius. Deze koning was een aanhanger van zijn leer, evenals de beide broeders Frasjaosjtra Hvógva en Dsjamaspa Hvógha, met wien Zoroaster door zijn echtgenoote verwant was. In de berichten van de jongere Avesta en in de Pehlewiliteratuur komt hij als een bovennatuurlijk wezen voor.

De leer van Zoroaster is dualistisch. Volgens deze hebben twee geesten de wereld geschapen, Ormoezd (zie aldaar) het goede en Ahriman (zie aldaar) het kwaad. Sedert het begin van de schepping strijden de schepselen van den een tegen die van den ander. In de „Gatha's" komt Ahriman nog niet als een individueele persoonlijkheid voor, het is het booze beginsel, dat tegenover het goede beginsel (Spenta Mainja) staat, terwijl Ormoezd als hoogste en eenige persoonlijke god verschijnt. In zoover is deze godsdienst aanvankelijk monotheistisch. Ormoezd wordt ondersteund door de Amsjaspands (zie aldaar), door Sraosja, den genius van het geloof, en door atar, het vuur, terwijl op de zijde van Ahriman Droedsj, de geest van den leugen, Akem-Manó, de slechte neiging, Aesjma, de moordlust en wreedheid, en de Daeva's of demonen staan. Evenals de geestenwereld is ook de aardsche wereld in tweeën, in goede en booze schepsels verdeeld, die elkander

Sluiten