Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

middelen, hoewel langs den Ouden Rijn ook de nijverheid er stellig toe medegewerkt heeft. Zeer aanzienlijk is eindelijk de bevolkingsdichtheid langs de getijdenwateren en scheepvaartkanalen, waartoe scheepvaart, vischvangst, scheepsbouw en andere takken van nijverheid meewerken.

De aanwas der bevolking in de laatste eeuw blijkt uit het volgende overzicht:

1830 4(9 iól

1860 617 699

1890 949 641

1900 1144 448

1910 1390 744

Inhet laatste jaarbestond de bevolking uit 676079 mannen en 714 665 vrouwen. Er werden 23 940 meer geboren dan overleden, terwijl er zich 2 828 personen meerivestigden dan er vertrokken. Wat den godsdienst betreft, telde naast deNederduitschHervormde Kerk de R. Katholieke verreweg de meeste belijders, zooals uit het volgend overzicht der voorlaatste volkstelling blijkt:

Nederduitsch Hervormden .... 683 664

Remonstranten 9 355

Christelijk Gereformeerden .. 14 372

Evangelisch Lutherschen 16 316

Gereformeerde Kerken 88 928

R. Katholieken 277 442

Israëlieten 17 406

Voortbrengselen en middelen van bestaan. De lage ligging van den bodem heeft ten gevolge, dat in Zuid-Holland de veeteelt bovenaan staat onder de bestaansmiddelen en de landbouw de tweede plaats inneemt. Deze laatste speelt wel is waar de hoofdrol op de eilanden, die, met uitzondering van de oudste deelen, boven A. P. liggen en waar tarwe, boonen, vlas, suikerbieten en oliezaden gekweekt worden; op het vasteland echter is de landbouw beperkt tot die droogmakerijen, waar de kleibodem door goede bemaling voldoende droog kan gehouden worden en tot de deelen der „Waarden", die een kleibodem bezitten. Hier zijn tarwe, gerst, haver, boonen, erwten en koolzaad de hoofdprodukten. Zuid-Holland is bovendien een belangrijk tuinbouwgebied. Om Delft en benoorden Rotterdam is, met het Westland, de uitgebreidste groentencultuur onder glas. Het Westland (zie aldaar) is, behalve door zijn fijne groenten (asperges, bloemkool, tomaten, aardappelen en komkommers), bekend door de druiven- en ooftteelt; bij Leiden begint op de geestgronden de beroemde bloembollenteelt; Boskoop heeft de grootste boomkweekerij vaa geheel Nederland en verzendt over bijna geheel Europa en tot naar Amerika. In 1909 was de bodem aldus verdeeld (in H. A.):

Bouwland 59 476

Blijvend grasland 164 580

Tuingrond 14 369

Bosch 8 641

Woeste grond 8 659

Ook hier is de oppervlakte van de woeste gronden in den loop der jaren heel wat kleiner geworden, want in 1833 besloegen deze nog 13 388 H. A. De oppervlakte, door de voornaamste gewassen in beslag genomen, bedroeg in 1909 (in H. A.).

Granen 17 074

Peulvruchten 7 772

Handelsgewassen 2 003

Knol-, wortel- en bolgewassen . 23 462

Groenvoedergewassen 7 862

Braakland 1195

De omvang van den veestapel kan uit het volgend overzicht blijken. In 1909 telde men:

Paarden 40 418

Rundvee 250 246

Schapen 56 813

Bokken en Geiten 10 742

Varkens 116 687

Pluimvee 552 219

Bijenkorven 1053

Met den grooten veestapel hangt de belangrijke zuivelbereiding nauw samen, evenals de handel daarin en in vee. De Goudsche, Stolksche en Leidsche kaas zijn algemeen bekend. Van de kaasmarkten is Bodegraven thans de grootste; daarop volgen Woerden en Gouda. Botermarkten hebben vooral Delft, Leiden, Rotterdam en Gorinchem. Rotterdam heeft de grootste veemarkt van Nederland; ook die van Leiden, Delft en Gorinchem zijn druk bezocht. De boterproductie bedroeg in 1908 op boerderijen: 3 469 000 kg., in fabrieken: 1 915 400 kg., de kaasproductie op boerderijen: 19 330 000 kg., in fabrieken: 900 000 kg. Jaarlijks komen in de provincie bijna 2V2 mill. koeien en kalveren ter markt, waarvan in Rotterdam alleen ongeveer' IV2 mill.

Een groote rol speelt de handel, zoowel de binnenlandsche, 0. a. in vee, zuivel, visch, groenten en fruit, als vooral ook de buitenlansche, die, in vereeniging met de scheepvaart, zijn hoofdzetel in Rotterdam heeft en gesteund wordt door een uitgebreid net van verkeerswegen te water en te land (zie de kaart).

Ook de nijverheid is belangrijk en zetelt behalve in de groote steden (zie het art. Nederland), als Rotterdam, Schiedam, Delft, 's Gravenhage, Leiden, Gouda en Dordrecht, ook in kleinere plaatsen, waar men bijv., zooals in Naaldwijk, Alfen, Loosduinen, Noordwijk, enz., fabrieken van verduurzaamde groenten, benevens zulke voor vruchtensappen en geleien aantreft, terwijl langs Nieuwe Maas, Noord en Merwede scheepstimmerwerven, hier en elders steenbakkerijen, hoepelmakerijen en touwslagerijen worden aangetroffen.

Aan de vischvangst zoowel op de Noordzee als op de getijdenwateren nemen naast de kustplaatsen ook andere, zooals Vlaardingen, Maassluis, Pernis, Middelharnis enz. deel; bovendien worden op de Lek, de Maas en Merwede zalm en elft gevangen, waarvan de drukste markten zijn: Kralingen, Hardingsveld, Gorinchem en Ammerstol.

De oeconomische toestand der bevolking is gunstig, deels als gevolg van de gesteldheid des bodems, deels in verband met de bestaansmiddelen, die in deze provincie naast landbouw en veeteelt bloeien, zoodat zij dan ook alle andere gewesten in bevolkingsdichtheid overtreft. Onder den invloed zoowel van geografische als historische oorzaken sluit zich de bevolkking van het vasteland bij die van Noord-Holland aan, terwijl die der eilanden meer tot die van Zeeland nadert; men vindt dan ook op

Sluiten