Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

langs de zwingelplank strijkt. Daardoor worden de scheven verwijderd en men verkrijgt als afval een grof, slecht werk, snuit geheeten. Men dient vooral zorg te dragen, dat de uiteinden der neerhangende vezels zich bij het slaan niet om de plank slingeren, omdat ze daardoor zouden scheuren. De zwingelspaan heeft bij een breedte van 2 dm. een lengte van 5 of 6 dm. Tegenwoordig geschiedt het zwingelen meestal machinaal. Een zmngelmachine bestaat in het algemeen uit een draaiende as, waarop een aantal zwingelspanen zijn bevestigd, die langs een zwingelstok of zwingelplank strijken, waarop het vlas gelegd wordt.

ZwingpfiT, Theo dor, een Zwitsersch geneeskundige, geboren te Bazel in 1533, was eerst boekdrukkersleerling te Lyon, maar vertrok vandaar naar Parijs, waar hij de lessen volgde van Ramus en studeerde daarna te Padna en te Venetië in de geneeskunde. In 1559 keerde hij naar Bazel terug, gaf er college in de letterkunde, zedeleer, politiek en geneeskunde en overleed in 1588. Hij schreef: „Nautiletim somniu,n"(1560), „Tabulae et commentarius in artem medicinalem Galeni"(1561), „Theatrum vitae humanae"(1565, 6de druk, 1604), „Tabulae in Aristotelis ethica"(1566), „Leges ordinis medici Basiliensis"(1570), ,,Morumphilosophiapoetica"(1575), „Methodus similitudinum"(1575, 306 druk, 1602), „Methodus rustica Catonis atque Varronis"(1576), „Metodus apodemica, seu de itineribus"(1578), „Tabulae in commentarios Hippocratis"(1679) en „Physiologia medica"(een gedicht, 1610).

Zivinger, Jakob, een zoon van den voorgaande, geboren te Bazel in 1569, studeerde te Padua in de redeneer-, natuur- en geneeskunde en overleed als hoogleeraar in het Grieksch te Bazel in 1620. Van zijn geschriften noemen wij: „Examen principiorum chymicorum etc."(1605). Verder leverde hij een uitgave aan het „Etymologicum graecum magnum" van Scapula.

Zivinger, Theodor, een zoon van den voorgaande, geboren te Bazel in 1597, studeerde in de theologie, werd in 1620 diaconis, daarna pastor primarius in zijn geboortestad en overleed in 1654 als eerste hoogleeraar in de godgeleerdheid aldaar.Hij was de man, die in 1642 doordreef, dat bij hetavondmaal inplaats van de hostie brood genomen en gebroken werd. Hij schreef: „Theatrum sapientiae"(1652) en „Analvtica recensio epistolae ad Romanos"(1655).

Zioinger, Theodor, een kleinzoon van den voorgaande, geboren te Bazel in 1658, studeerde te Bazel, Schaffhausen en Zurich, werd in 1684 hoogleeraar in de welsprekendheid, in 1687 in de natuurkunde, in 1703 in de ontleed- en plantkunde en in 1711 in de geneeskunde, terwijl hij tevens de betrekking van stadsgeneesheer bekleedde. Ook was hij lijfarts van onderscheiden Duitsche vorsten. Hij overleed in 1724. Hij schreef: „Positiones miscellaneae de variis philosophiae partibus"(1684), „Sicherer und gescliwinder Arzt"(1684,7ae druk, 1748), „Scrutinium magnetis physico-medicum"(1697), „Lucubrationes de plantarum doctrina in genere"(1698), „Epitome totius medicinae"(1706), „Theatrum praxeos medicae"(1710), „Examen etusage del'eau minerale dans le petit champois" (1711), „Paedoiatreia practica" (1722), en „Compendium medicinae universae" (1724). Het plantengeslacht Zmngera is naar hem genoemd.

Zwinger, Johann Rudolf, een zoon van den voor¬

gaande, geborenrte Bazel in 1692, gaf college in de redeneerkunde en was tevens praktisch arts in zijn geboortestad. In 1721 werd hij hoogleeraar in de plant- en ontleedkunde,in 1724 in de praktische geneeskunde. Hij overleed in 1777. Van zijn werken noemen wij: „Ars cogitandi erotematica"(1716), „Paradoxum logicum, quod omnis homo bene in omnibus ratiocinetur"(1718) en „Hippocratis opuscula aphoristica"(1754).

Zwing-li. TJlrich, met Calvijn de stichter der Hervormde Kerk, werd geboren den l8,en Januari 1484 te Wildhaus in het land van Toggenburg, studeerde te Bern en te Weenen in de wijsbegeerte en letteren, vervolgens te Bazel in de godgeleerdheid, waar hij een leerling werd van Thomas Wyttenbach, en werd in 1506 benoemd tot pastoor te Glaras. Aanvankelijk legde hij zich toe op de studie van het klassiek Latijn en van de Kerkvaders, later op die van het Nieuwe Testament. Veel invloed hadden de werken van Erasinus op hem. Als veldprediker nam hij deel aan den veldtocht van de mannen van Glarus vóór den paus en tegen de Franschen in Lombardije van 1512 tot 1515 en trok dientengevolge van den paus tot 1517 een jaargeld van 50 florijnen. In 1516 beriep Diebold von Geroldseck hem tot prediker in het door bedevaarten be¬

kende klooster Maria-Einsiedeln. Nadat hij daardoor met het bijgeloof in zijn sterksten vorm bekend was geworden, begon hij weldra te prediken tegen de bedevaarten en dergelijke misbruiken, alsmede tegen den pauselijken aflaatkramer Bernliardin Sampson, die in 1518Zwitserland bezocht. Zelfs riep hij de bisschoppen te Sitten en te Konstanz op, om

de Kerk naar aanleiding

van Gods woord te verbete- Zwingli.

ren.Denlsten Januaril519

aanvaardde hij het ambt van pastoor aan den Grooten Munster te Zurich. Zijn eenvoudige, duidelijke predicatiën hadden veel invloed, zoodat de Hervorming ingang vond. De Raad verbood den aflaatkramer te Zurich te verschijnen. Aan alle pastoors in de stad en op het land werd in 1520 door de overheid last gegeven, om zich bij de prediking aan het Evangelie te houden. In 1522 gaf Zmngli zijn eerste geschrift in Hervormden geest in het licht tegen het vasten in de R. Katholieke Kerk. Toen de Dominicaner monniken hem van ketterij beschuldigden, noodigde de Groote Raad van Zurich alle godgeleerden uit tot een twistgesprek over stellingen van Zmngli. Den 29sten Januari 1523 verschenen te Zurich omstreeks 600 geestelijke en wereldlijke personen. Daar de afgevaardigden van den bisschop, en vooral Johann Faber, later bisschop van Weenen, zich tegenover de stellingen van Zmngli alleen op het gezag der overlevering en der conciliën konden beroepen, was de Raad van Zurich van meening, dat Zmngli de overwinning had behaald. Bij een tweede twistgesprek, gehouden te Zurich van den 268ten tot den 29sten October 1523, werd in tegenwoordigheid van bijna 900 getuigen uit alle cantons van Zwitserland strijd gevoerd over den beelden-

Sluiten