Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

splitsing van het kanton AppenzeLl in het Katholiek Inner-Rhoden en het Hervormd Auszer-Rhoden. Tijdens den Dertigjarigen Oorlog bleef Zwitserland onzijdig, alleen Grauwbunden, waar de partijtwisten hevig lieerschten, werd het tooneel van den strijd tusschen vreemde mogendheden en kon slechts door de behendigheid van Georg Jenatsch worden gered. Herhaalde pogingen van het Rijkskamergerecht om zijn jurisdictie tot Bazel en Mülhausen uit te breiden, gaven de Hervormde kantons aanleiding in 1646 den burgemeester van Bazel, Rudolf Wettstein, naar Münster te zenden, die wist bewerken, dat de onafhankelijkheid van Zwitserland bij den Vrede van Munster werd erkend.

Vanaf dezen tijd tot aan de Fransche Revolutie werd het land, doordat het zich in alle Europeesche oorlogen op het standpunt van de gewapende neutraliteit plaatste, niet in een buitenlandschen oorlog gewikkeld. In de meeste kantons ontstond in deze periode een streng aristocratisch bestuur, de burgers van de hoofdsteden sloten de.landbouwers van alle staatkundige rechten uit en maakten handel, nijverheid en vele betrekkingen tot een monopolie. Te Bern, Luzern, Freiburg en Solothurn vormden zich in de stadsregeering wederoligarchieënofpatriciaten, die het uitsluitend bezit van de hoogere staatsambten weder aan zich trokken. De onderdrukking van het landvolk door de steden had in 1663 een opstand van de boeren in de kantons Luzern, Bern, Solothurn en Bazel tengevolge, die echter weldra werd onderdrukt. In 1656 brak er een nieuwe godsdienstoorlog uit, die met een nederlaag van de Berners bij Villmergen eindigde. In een volgenden godsdienst^ oorlog, die tengevolge van een strijd tusschen den abt van St. Gallen en zijn Hervormde onderdanen in Toggenburg ontstond, werden de Katholieken in den tweeden slag bij Villmergen (25 Juli 1712) door de Berners verslagen, zoodat bij den Vrede van Aarau (11 Augustus) hun het medebestuur over het voogdijschap Baden en het benedenste Vrije Ambt werd onttrokken. Daarmede ging het overwicht, dat de Katholieken na den slag bij Kappel hadden bezeten, op de Protestanten over. In den loop der 18de eeuw nam de haat op godsdienstig gebied langzamerhand af, daarentegen openbaarde de tegenstand tegen den aristocratischen regeeringsvorm in de meeste kantons zich meer en meer. Het verzet hiertegen werd echter telkens onderdrukt, het despotisch bestuur, de ongelijkheid van de standen, de onvrijheid van handel en nijverheid, geloofs- en gewetensdwang, de censuur, feodale belastingen bleven bestaan; op sommige plaatsen heerschte nog de lijfeigenschap. De 13 kantons met de verbonden en onderworpen streken vormden een lossen statenbond met een wetgevende vergadering (Tagsatzung), die geen macht had om haar besli iten te doen uitvoeren. Niettemin kwamen handel en nijverheid tot bloei, in het oosten de fabricage van katoen,inZurich en Bazel van zijde, in West-Zwitserland van uurwerken. Het geestelijk leven bereikte in de 18de eeuw in Zwitserland zijn grootste ontwikkeling.

In 1761 was het Helvetisch Genootschap gesticht, dat op staatkundig gebied naar vrijheid en eenheid streefde. Het verlangen daarnaar werd krachtiger, toende revolutionnaire beweging in Frankrijk begon, de kantonnale besturen verzetten zich echter met kracht. In Maart 1793 werd Pruntrut, dat zich tegen den bisschop vanBazel had verzet en deRaurakisclie

republiek had gevormd, bij Frankrijk ingelijfd. Ook in Waadt en Bazel gingen stemmen op, die de hulp van Frankrijk wenschten om een beteren regeeringsvorm te verkrijgen en toen Napoleon voor de verbinding met het veroverde Italië de passen van Wallis noodighad, besloot het Directorium een einde aan het Eedgenootschap te maken. In October 1797 werden Veltlin, Bormio en Chiavenna met de CisAlpijnsche republiek vereenigd, in December Erguel en het Munsterdal met de Fransche republiek, in Januari 1789 Mülhausen en in April Genève. Den 288ten Januari 1798 trok een Fransch leger Waadt binnen, waar de onafhankelijke republiek Leman werd gevormd. Daarop werd in de meeste kantons het aristocratisch bestuur omvergeworpen, de voogdijschappen werden in democratische vrijstaten veranderd. Alleen Bern verzette zich en verschafte daardoor aan de Franschen een voorwendsel om in te grijpen. Terwijl de aanval van den Franschen opperbevelhebber Brune bij Neueneck werd afgegeslagen, behaalde generaal Schauwenburg bij Grauholz een overwinning op de Berner troepen en dwong de stad te capituleeren. Den 22Bten Maart 1798 proclameerde Brune de een- en ondeelbare Helvetische republiek, waarvoor Peter Ochs, vroeger gildemeester te Bazel, reeds een grondwet had ontworpen, die op de leest van de Fransche was geschoeid. Aan het hoofd van het bestuur stond een door 4 ministers ondersteund Directorium van 6 leden, verder werd er een Senaat en een Groote Raad ingevoerd, bestuur en rechtspraak werden gecentraliseerd en de kantons in distrikten veranderd, waarvan het getal en de grenzen naar willekeur veranderd konden worden. Het aantal kantons werd tengevolge hiervan belangrijk vermeerderd. De Helvetische republiek werd den 12den April 1798 te Aarau slechts door 10 kantons erkend, vooral Uri, Schwyz en Unterwalden verzetten zich met kracht tegen de nieuwe grondwet. Na verschillende gevechten moesten zij zich echter onderwerpen. De Tweede Coalitieoorlog in 1799 speelde, doordat Zwitserland van Frankrijk afhankelijk was, voornamelijk op Zwitserschen bodem. De ellenden van den oorlog en het gewelddadige bestuur v&nLaharpe, het hoofd van de Zwitsersche regeering, hadden tengevolge,dat het Directorium den 7dcn Januari 1800 door den Senaat en den Grooten Raad ontbonden verklaard werd, die daarop de macht aan een commissie opdroegen. Deze ontbond ook den Senaat en den Grooten Raad en verving ze door een Wetgevenden Raad. Daarop bewerkten de Federalisten, de aanhangers van het oude kantonnale stelsel, dat Napoleon te Malmaison (29 April 1801) in den vorm van een „goede raadgeving" een nieuwe grondwet gaf, die uit de republiek een bondsstaat maakte. Toen de Unitariërs in de Tagsatzung de meerderheid kregen en de grondwet in hun geest wijzigden, maakte de aristocratischfoederalistische partij, steunende op Napoleon, zich door een staatsgreep van de regeering meester (28 October). Den 17den April 1802 kwamen echter door een nieuwen staatsgreep de Unitariërs aan het bewind, wederom met goedvinden van Napoleon, die de verwarring in Zwitserland gebri ikte, om aldaar voortdurend invloed te kunnen l itoefenen.Nadat een nieuwe grondwet geoctroyeerd was (2 Juli), trok Napoleon plotseling zijn troepen terug, de Federalisten stonden overal op en de regeering vluchtte van Bern naar Lausanne, nadat zij de bemiddeling

XVI

Sluiten