Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

in het Latijn, muntte uit als kanselredenaar en werd eindelijk rector van hetxollege der Jezuïeten te 's Hertogenbosch en te Gent. Hij overleed den 12den Augustus 1666. Van zijn geschriften noemen wij: „Ruraemonda illustrata"(1613), „Historia miraculorum Beatae Mariae Sulvaeducensis port captam urbem" (1632; 2de druk, 1638), „Mardochaeus triplex, sue de triplici Mardochaei fortuna, inedia, infima, summa libri tres", „Cameracum absidione liberatum" (1660 en later) en „Vita SS. Xenophontis et Mariae conjugum flliorumque Johannis et Arcadii".

Zijl, Pieter Valkendael van, behoorende tot het geslacht van den voorgaande, geboren in de eerste helft der 15de eeuw te Utrecht, werd te Rostock baccalaureus in de godgeleerdheid, eindelijk prior van het klooster van Reguliere monniken tè Utrecht en overleed in 1486. Hij schreef: „Explanatio in libros Sententiarum", „Vetus et Novum Testamentum per vocabula sub ordine alphabetico destinatum", „De malo doctoris sancti" en „Sermones varii".

Zij 11. Abraham Ferdinand van, een Nederlandscli zeeheld uit de school van De Ruyter, komt voor in onze geschiedenis als bevelhebber van het oorlogsschip „De Leeuwin" bij den beroemden tocht op de rivier van Rochester in 1667. Zes jaar later nam hij deel aan de krijgsverrichtingen in West-Indië, toen onder leiding van Cornelis Evertsen en Jaeob Binckes aldaar den vijand groote schade toegebracht en Nieuw-Nederland veroverd werd. In 1676 was hij tegenwoordig bij de beide zeeslagen, door de Vereenigde Nederlanden en de Denen aan de Zweden geleverd. Daarbij veroverde hij een vijandelijk fregat van 44 stukken. In 1688 bevond hij zich op de vloot, die prins Willem III overbracht naar Engeland, en twee jaar later streed hij in den zeeslag van Bevesier. Na dien tijd nam hij deel aan verschillende tochten in de Middellandsche Zee, het Kanaal en de Noordzee en voerde tot aan zijn dood steeds het bevel over een aanzienlijk eskader.

Zymase is de naam van het door Buchner bereide ferment of enzym, dat de alkoholische gisting doet ontstaan. Het is een volkomen celvrij perssap, dat Buchner verkreeg door gist met kiezelgoer en kwartszand te vermengen en onder een zeer hoogen druk uit te persen.

Zymotische ziekten of gistingsziekten noemde men besmettelijke ziekten, welke zich door gistingsprocessen openbaarden. Sinds men de oorzaak, ook van die gistingen, in de aanwezigheid van bacteriën vindt, is de naam in onbruik gekomen.

Zijn is datgene, waardoor zich iets werkelijks on¬

derscheidt van iets, dat alleen mogelijk is of alleen gedacht kan worden. De leer van het zijn heet ontologie (zie aldaar). Het zijn werd in de Middeleeuwen als existentia tegenover het wezen (essentia) gesteld en als een aanvulling der mogelijkheid (complementum possibilitatis) tot werkelijkheid (actualitas) beschouwd. Maar nadat Kant door zijn beroemd geworden voorbeeld heeft aangetoond, dat door het zijn niets wordt toegevoegd aan het wezen van een ding („honderd werkelijke taler zijn niet meer en niet minder dan honderd mogelijke taler"), heeft men ingezien, dat het niet mogelijk is den aard van het zijn, dat alleen kan worden waargenomen of gevoeld, door een begrip uit te drukken.

Zgnheid (Engelsch: Beness) is een woord, dat door de theosofen gemaakt werd om de beteekenis van het Indische woord sat weer te geven. Onder sat verstaat men het absolute beginsel, het grondbegrip en den wortel van alle dingen.

Zijpe of Zijpe en Hazepolder, een gemeente in de provincie Noord-Holland, 6662 H. A. groot met (1910) 4276 inwoners, bestaat uit de drooggelegde Zijpe en den Hazepolder en wordt begrensd door de gemeenten Kallantsoog, Petten, Schoorl, Warmenhuizen, St. Maarten, Schagen, Barsingerhorn, Wieringerwaard en Anna Paulowna. Laatstgenoemde gemeente werd in 1870 van Zijpe gescheiden. Het voornaamste gedeelte, de polder de Zijpe, is in 1697 voor het laatst ingedijkt. Vroeger was dit gedeelte reeds herhaaldelijk ingepolderd, men meent voor het eerst omstreek 1388, het werd echter telkens weer overstroomd. De bodem bestaat uit zand en klei. Landbouw en veeteelt zijn de voornaamste middelen van bestaan. Men vindt er vele vaarten, zooals het Noord-Hollandsche Kanaal en de Groote Sloot. De huizen staan meest langs de wegen verspreid, zoodat de dorpen en buurten er klein zijn. Hiertoe behooren: Schagerbrug, Mennonietenbuurt, Het Buurtje, Stolpen, het gehucht Keinsemerbrug en de buurt Nieuw-Petten in den Hazepolder.

Zytomierz. Zie Sjitomer.

Zywiec of Saybusch, een stad in Galicië, ligt aan de Sola en aan twee spoorwegen. Men heeft er een rechtbank voor het distrikt, een antiek kasteel van aartshertog Iiarl Stephan, een hoogere burgerschool, een ziekenhuis en weeshuis enz. Het aantal inwoners bedraagt 4892. Er zijn fabrieken van papier, laken, likeur, lijm, bier, kalk enz. en een levendige handel.

Zz beteekent in de handschriften der oude Grieksche geneeskundigen myrrhe en in die der latere artsen meestal gember (zingiber).

Sluiten