Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

NASCHRIFT.

Het groote -werk, dat acht jaren gevorderd heeft, is met dit deel voltooid, en bij een terugblik op den omvangrijken, veeleischenden arbeid bestaat er alleszins reden tot tevredenheid, te meer daar hetgeen reeds bij den aanvang vermoed kon worden, spoedig zekerheid werd, n.1. dat bij den snellen voortgang der wetenschap, de voortdurende wijziging der denkbeelden en de reuzenvorderingen der techniek, de tweede druk der Encyclopaedie in vele opzichten zóó sterk verouderd was, dat van om- en bijwerken der meeste artikelen geen sprake kon zijn, maar bijna alles geheel opnieuw bewerkt moest worden. Hoewel een cncyclopaedisch werk van zulk een omvang tal van beslommeringen van zeer verschillenden aard medebrengt, nu eens het verkrijgen van het gewenschte illustratiemateriaal, dan weer van de nieuwste kartografische gegevens menigmaal met heel wat moeilijkheden gepaard ging, kon de uitgave toch geregeld voortgaan en het van te voren vastgestelde programma stelselmatig afgewerkt worden. Eveneens gelukte het — al was dit stellig niet het meest gemakkelijke deel der taak van den hoofdredacteur — het werk binnen den vooraf bepaalden omvang te houden en de bij een encyclopaedie zoo onmisbare eenheid in opzet en uitvoering te handhaven. Zelfs was het mogelijk in deel 16 over een, al is het slechts geringe ruimte, te beschikken voor de onmisbare aanvulling en verbeteringen. *)

Dat dit alles bereikt werd, stemt tot dankbaarheid, en deze richt zich in de eerste plaats tot de heeren medewerkers, van wie sommigen wel is waar slechts enkele, anderen daarentegen honderden artikelen hebben geleverd, en die allen, zonder uitzondering, ook bij ander dan hun eigen werk, steeds tot hulp en voorlichting bereid waren, telkens als deze gevraagd werden. Maar in de tweede plaats is het slagen der onderneming voor een niet gering gedeelte te danken aan de zorgen van de UitgeversMaatschappij „Elsevier", wier aandeel aan het werk, meer in het bijzonder wat het bijeenbrengen van het illustratie-materiaal betreft, waarlijk niet klein is geweest. Voor het kartografisch gedeelte mag de hulp der firma Van de Weyer te Groningen wel in het bijzonder vermeld worden; de voortreffelijkheid der uitvoering van de op haar atelier vervaardigde kaarten zal ieder vakman bij aandachtige beschouwing der kaarten van Nederland en Nederlandsch-Indië ongetwijfeld volmondig erkennen.

Nochtans, ondanks de veelzijdige, zeer gewaardeerde medewerking, ondanks alle hulp en voorlichting, die mij ten deel is gevallen, vertoont het werk leemten en zelfs fouten, van wier bestaan wel niemand inniger overtuigd is dan ik zelf. Hoezeer ik ze ook betreur, ze waren niet te vermij den,en in elk soortgelijk werk, ook in de beste en meest beroemde op dit gebied, zijn er aan te wijzen. Behalve die, welke ik zelf van tijd tot tijd ontdekte, als het reeds te laat was om ze te verbeteren, werd mijn aandacht op menige andere gevestigd door inteekenaren op de Encyclopaedie. Ik ben hun daarvoor erkentelijk en ik houd mij voor verdere op- en aanmerkingen steeds aanbevolen, wijl daarvan in alle gevallen, waar zulks doenlijk zal blijken, een dank-

*) Verwijzingen naar de in dit gedeelte voorkomende arikelen zijn aangeduid door (A).

Sluiten