Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

botsingen, waarbij dooden en talrijke gewonden vielen. Toen daarop den 5dcrl October het Huis weder bijeenkwam, schoot, gedurende een rede van den sociaal-democraat Victor Adler over de duurte, een meubelmakersgezel, Sebenico, uit Dalmatië viermaal naar de ministersbank, zonder iemand te treffen. Later verklaarde hij den minister van Justitie, Hochenburger, te hebben willen dooden wegens de zware vonnissen, over de deelnemers aan het oproer van den I7den September uitgesproken. Alles wees er echter op, dat de man ontoerekenbaar was.

In het begin van November trad het ministerie-

Gautsch af. Het werd vervangen door een KabinetStürgkh. DeToude moeilijkheden bleven echter bestaan. De strijd tusschen Duitschers en Czechen, welke het geheele parlementaire leven verlamt, werd niet tot oplossing gebracht, ofschoon reeds in Augustus het ministerie-Gautsch de hervatting van de Duitsch-Czechische onderhandelingen over een vergelijk had voorbereid.

Orchideeën. De verwijzing naar de plaat moet vervallen.

Oxalzuur, lees: Oxaalzuur.

P.

Palaeogeografle en Palaeokllmatologie is de naam van de leer der aardrijkskundige en klimatologische toestanden in de vroegere perioden van de geschiedenis der aarde. Yoor de verschillende geo logische formaties endeafdeelingendaarvankan, zooals bijv. reeds vroeger door C. Vogt, M. Neumayer, de Lapparent e. a. beproefd is, op kaarten de verdeeling van land en water op aarde in groote trekken worden aangeduid. Een vergelijking van deze verschillende voorstellingen met elkander leert, dat de grenzen van de vastelanden zich niet sprongsgewijze maar langzamerhand en volgens vaste wetten hebben veranderd. Het ontwerpen van zulke kaarten wordt evenwel hierdoor bemoeilijkt, dat de zee een groot gedeelte van de aardoppervlakte bedekt en voor waarnemingen ontoegankelijk maakt. Een verdere moeilijkheid bestaat hierin dat geheele stelsels van lagen door denudatie en abrasie zijn verdwenen. Daardoor kan het beeld, wat betreft de geleding van de vastelanden en de ligging der eilanden nooit geheel nauwkeurig zijn. Hoogstens zal men er in slagen, voor kleinere gebieden, welke geologisch zeer grondig zijn onderzocht en voor bepaalde, niet al te ver achter ons liggende perioden, de omtrekken van vastelanden en oceanen tamelijk nauwkeurig te bepalen. Ook beschikt men over genoeg materiaal om de meren en rivieren van het vasteland, de richting en de ontwikkeling van de bergstelsels, de verbreiding van de vulkanen, den loop van de zeestroomingen, de meteorologische en klimatologische verhoudingen, alsmede de verdeeling van planten en dieren aan te duiden.

Het blijkt nu, dat de verdeeling van land en water in vroegere perioden van de ontwikkeling der aarde een geheel andere was als thans. Zoo valt bijv. uit de verbreiding van zee-jura en krijtlagen en van cambrische, silurische en devonische vormingen in Middel-Europa af te leiden, dat dit gebied herhaaldelijk geheel of gedeeltelijk door de zee werd bedekt. Herhaaldelijk ook bestonden in den voortijd landbruggen dwars over de tegenwoordige oceanen en waren aldus zeeën van elkander gescheiden, welke, verschillend wat natuurkundige en vooral klimatologische toestanden betreft, ook een verschillende ontwikkeling van de organismen, die erin leefden, moe¬

ten hebben bezeten. Werd een aanwezige landbrug doorbroken en zeeën, welke tot dien tijdleen verschillende fauna bezaten, daardoor met elkander in verbinding gebracht, dan gaf zulks aanleiding tot een vermenging van beide fauna's en als gevolg daarvan tot de vorming van lagen, welke in samenstelling tusschen die van de beide zeeën instaan. Evenals de zeeën, kunnen ook de oude meren uit hun sedimenten met hun karakteristieke fauna en flora gereconstrueerd worden. Ook slaagt men dikwijls, althans voor niet al te ver achter ons liggende perioden, er in vast te stellen hoe oude rivierbeddingen geloopen hebben. Zoo kon Hornes den loop van de jong-tertiaire en oud-quartaire Dardanellen-Bosporus-rivier bepalen; zij mondde uit in de oude Sarmatische binnenzee, die later veranderde in de Zwarte Zee. Moeilijker is het om den loop en de ontwikkeling van de bergketenen op de oude vastelanden aan te wijzen. Zoo weet men, op grond van geologische onderzoekingen, dat reeds vóór het afzetten van de devonische formatie, een plooiïngsgebergte Schotland en Wales en een groot gedeelte van Ierland en Noorwegen bedekte. Hoe zich dit echter over de thans door de zee bedekte gedeelten van de aardoppervlakte uitbreidde, welke zijn afmetingen waren en hoe hoog het zich op het einde van het silurisch of bij het begin van het devonisch tijdvak uit de zee verhief, zal waarschijnlijk altijd voor ons verborgen blijven. Meer is er bekend van het groote MiddelEuropeesche palaeozoë Alpengebergte, het zoogenaamde Hercynisch Bergstelsel, dat bij den aanvang van het boven-carbonische tijdvak ontstond. Het wordt gevormd door twee plooiings-reeksen, de Armorikaansche en de Variskische, welke zich in het tegenwoordige Fransche Centraal-Plateau vereenigen. Het Armorikaansche hooggebergte liep vandaar door Bretagne, Devonshire en Z.W.lijk Ierland N.W. waarts, waar de Atlantische Oceaan het verder nagaan van zijn loop belet. Het Variskisch hooggebergte is in de oude kernen van het Fransche Centraal-Plateau, in de Vogezen, het Zwarte Woud, het Rijnsche leisteengebergte, den Harz, het Fichtelgebergte en in het Ertsgebergte bewaard gebleven, d. w. z. men kan voor Middel-Europa zijn verloop wel in groote trekken aangeven, maar slaagt er nau-

Sluiten