Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

geweest, en ook, niet het minst, te Frankendaal. Hij was tegenwoordig bij het gesprek met de Doopsgezinden aldaar gehouden; hij was in hetzelfde jaar Voorzitter der Synode te Emden; in 1574 was hij Voorzitter van de Synode te Middelburg; hij heeft een verbeterde vertaling bezorgd van den Heidelbergschen Catechismus — doch waartoe meer? Een tweede beroemde leeraar van Frankendaal was Petrus Dathenus, een man, over wien nog altijd zoo menig scheef oordeel wordt geveld, en die nog altijd wacht op een billijke waardering van ons volk, dat aan hem inderdaad zeer veel te danken heeft. Een ieder begrijpt, dat eene gemeente als Frankendaal, waar zulke leeraars arbeidden, veel aantrekkelijks had voor onze vluchtende en gebannen voorouders, en dat zij een der arsenalen is geweest, waar de wapenen werden gesmeed, waarmeê onze vrijheid voor drie honderd jaar is bevochten geworden.

Een derde plaats, waarheen vele onzer voorouders zijn gevlucht, is Wezel. Wg willen bij hetgeen daar onzen vaderen wedervaren is, het langste stilstaan, en daarbij gebruik maken van een uitvoerige, nog altijd lezenswaardige verhandeling van den nu reeds overleden Dr. L. J. F. Janssen-

Wat trok vele vluchtelingen naar Wezel? Allereerst zonder twijfel de nabijheid dier stad, vooral voor hen, die uit Gelderland uitweken. Doch dit niet alleen, Wezel stond toen ter tijde onder het bestuur van hertog Willem van Kleef, wiens hof te recht bekend stond als een «zetel der wetenschappen en kunsten in Duitschland." Hij was de kweekeling van Conrad Heresbach, wien Erasmus het getuigenis gaf: «niemand overschaduwt hem, hetzij in bedrevenheid der grieksche en lat ij nsche talen. hetzij in rijkdom van vernuft, hetzij in zuiverheid van zeden." Van Erasmus bad hij dan ook geleerd, een afkeer te koesteren van alle hardheid, van alle vervolging. Ja reeds in 1581 had Willem's vader, hertog Johan II aan Erasmus opgedragen een nieuwe zuivere kerkorde op té stellen. Deze kerkorde kon slechts tot overgang dienen. Zij trachtte al te zeer te vereenigen wat niet te vereenigen is: roomsche eeredienst met evangelische begrippen. En het was een Nederlander, Imanus Ortzenius, die door zijn prediking van 1538 tot 1548 de protestantsche begrippen meer dan vroeger te Wezel ingang deed vinden. Hij was er geroepen, om dechti het Evangelie zuiver te prediken, en deed het, na in 1560 teruggeroepen te zijn tot zijn dood in 1571. Het was niet alleen Ortzenius, ook andere Nederlandsche hervormingsgezinden verbreidden te Wezel het evangelie. En hadden eerst (gelijk ook in ons land,) de erasmiaansche, daarna de luthersche meeningen de overhand onder hen, die ontevreden waren met de roomsche kerk, van 1545 werd het kalvinisch element krachtiger door uitgeweken Zuid-Nederlanders; in één woord de punten van aanraking en de gelijkheid van ontwikkeling tusschen Wezel en Nederland waren zoo groot, dat men 't alleszins natuurlijk zal vinden, dat vele vandevluch-

Sluiten