Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

onder hot volk even afwijkende gedraging voorstonden, als Van Lijnden van Sandenburg op staatsterrein voor plichtmatig hield.

Dit in aanmerking genomen lag het in den aard der zaak, dat zoolang het nog bij bespreking bleef, de schijneenheid nog bewaard kon blijven, maar ook, dat het tot uiteengaan zóu moeten komen, zoodra liet op actie aankwam.

Men liep principieel te ver uiteen. Iets wat wel het duidelijkst uitkwam, toen Groen van Prinsterer, ik meen in 1872, de toongevende mannen onzer richting, ten huize van den heer Van Wassenaer van Catwijck had saamgeroepen, om de regeling van onze gedraging te bespreken, en schier tot den laatsten man aan Groens zijde stonden; alleen de staatsman Van Lijnden en de publicist Bronsveld niet.

Maar donker dreigde de wolke der verdeeldheid toen vooral te worden, toen onze trouwe Groen van Prinsterer, moê en afgestreden, eindelijk door zijn Heere naar zaliger kringen werd opgeroepen.

Eindelijk kwam toen voor hem het repos ailleurs!

Voor hem, maar niet voor ons, die toen als leger zonder veldheer achterbleven, en niet wisten waarheen.

Ik sliep op Simpelen, op den top van den Simplon, in dien eigen nacht van den 20 Mei 1876, toen Groen stierf, en droomde, zonder van zijn dood te weten, dat hij, door engelen van ons gedragen, in zaliger gewesten inging.

Toen verliep nog ruim een jaar, eer mijn krachten genoegzaam hersteld waren, om aan terugkeer naar het vaderland te kunnen denken. En toen ik eindelijk, o, nog zoo zwak, terugkeerde, gevoelde ik opeens al het pijnlijke en beklemmende van de toekomst, die wé tegengingen.

In de stille eenzaamheid van het lijden, dat ik te Nice doorleed, was mijn ziel overgezet naar de beslistheid van de besliste en doortastende religie onzer vaderen. Wel ging ook te voren mijn hart er naar uit, maar toch eerst te Nice ging ik met beslistheid over. En terwijl ik nu met strenger kennisse van beginsel terugkwam, zou ik als publicist mede leiding aan een partij moeten geven, die zelfs een zoo tienwerf overmachtige geest als van Groen van Prinsterer niet tot eenheid had kunnen versmelten.

Mijn eerste roepen was daarom: «Terugtrekken uit den regeeringskring, en uitsluitend liet volk gaan bewerken!" Want dit wist ik, elke actie zou terstond de breuke onherroepelijk maken. Om den weg tot eenheid open te houden, moest georganiseerd en in die organisatie decisie uitgelokt.

Groensyheengaan liet een ontzettende leegte, en.wie zou er aan kunnen gedacht hebben, om zulk een man ook maar 'dé* slippen van zijn kleed na te dragen.

Vandaar de drang, die in mij rees, om terstond van een man het op eenorgclnisalie te werpen, en om, echt Nedeilandsch, door een 'vast program, in een' breed gestoelde organisatie, alle schakeeringen onzer partij te vereenigen.

En dat program, het kwam tot stand, en om dat program schikte zich het CentraalComité, en zoo wierd er uit dat Centraal-Comité een invloedrijke organisatie geboren, waarin aan mannen van alle kleur zitting wierd gegund.

Aanvankelijk schenen we dan ook gewonnen te hebben.

Sluiten