Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

cupat et Vetus interpretatum est Novum. Vetus Testamentum est occultatio Novi, et Novum est revelatio Veteris. 'H (haqooa ovx sgtiv xutci Tijv ovaiav d)j.a xctTct t^v tcov yooi'wv èvaXXayrjV 1). Zelfs kreeg het Oude Testament in de hierarchie, priesterschap en offeridee, in de wettische opvatting van het Evangelie, in cultus en kunst eene groote macht over de kerk, die in veel opzichten eene O. T. theocratie wilde zijn, en een sterk judaïstisch element in zich opnam2). Maar toch werd daarbij de kerk in de nieuwe bedeeling hoog boven de oude gesteld. In de scholastieke en Roomsche theologie werd het onderscheid van beide testamenten zoo aangegeven, dat de promissa in het O. T. temporalia waren, en nu coelestia zijn; dat de praecepta toen exterius regulantia waren, maar nu pleniora zijn, non solum manum sed et mentem regulantia; dat de sacramenta toen slechts waren figuralia, nu gratiam conferentia 3). In verband daarmede kwamen de geloovigen des O. T. ook niet aanstonds in den hemel, maar in den limbus patrum, waaruit zij eerst door Christus naar den hemel werden overgebracht 4).

De Hervorming zag naast zich allerlei richtingen opkomen, tegenover welke zij ook op dit punt hare verhouding moest bepalen. Judaïstische en Gnostische denkbeelden hadden in de Middeleeuwen zich voortgeplant, en lieten ook thans hun invloed gelden. Het Anabaptisme was radicaal, wilde niet alleen religieus-ethische, maar ook sociale en politieke hervorming, en verlangde met beroep op de Schrift afschaffing der rente, polygamie, gemeenschap van goederen enz. Dezelfde tegenstelling van natuur en genade, welke eerst invoering van allerlei O. en N. T. verordeningen deed wenschen, leidde er toe, om langzamerhand heel de Schrift achtertestellen bij het inwendige woord. De Schrift was eene doode letter; vooral het O. T. miste allen Evangelischen inhoud ; Israël werd als eene kudde zwijnen alleen door tijdelijke goederen gevoed; de wet had alle waarde en kracht voor ons verloren 5). Het Socinianisme kwam door zijn rationalistisch beginsel tot gelijk resultaat. Het O. T. staat veel lager dan het Nieuwe; het leert polygamie, beperkt de

*) Suicerus, s. v. óiaxhrjxrj.

2) Diestel, Gesch. des A. T. in der Chr. Kirche, passim. Harnack, D. G. I'2 531 v.

*) Lombardus, Sent. III dist. 40. Thomas, S. Theol, III qu. 60 art. 6 ad. 3. qu. 61 art. 4 ad. 2.

4) Thomas, Suppl. S. Theol. qu. 60. art. 4—6. Bellarminus, de Christo IV 10 11. Catech. Rom. I 3, 4. I 6, 6.

5) Diestel, t. a. p. bl. 307 v. M. Vitringa, Doctr. IV 238.

Sluiten