Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

gen daarom als menschen, die in de wedergeboorte iets gansch anders geworden waren en daarom gescheiden van de wereld moesten leven. Zijn program was niet reformatie, maar separatie j het wilde eene afgezonderde kerk '). Eeuwen lang was er geene kerk geweest, maar enkel Babel, en Babel moest verlaten en gemeden worden 2). In Munster zeide men, dat er in 1400 jaren geen waar Christen was geweest 3). De ware kerk was eene kerk van heiligen, die na persoonlijke belijdenis gedoopt waren en door onthouding van eed, oorlog, overheidsambt en allerlei andere wereldsche practijken in spijze en drank, in kleeding en verkeer van anderen zich onderscheidden 4).

Hetzelfde dualistisch beginsel ligt ten grondslag aan allerlei secten, die later binnen den kring van het Protestantisme zijn opgetreden. Labadie riep te Middelburg in 1666, evenals vroeger te Genève en te Amiens, conventikelen in het leven, aan welke hij den naam van profetieën gaf, en stichtte in 1669 eene „evangelische gemeente", die alleen uit ware geloovigen mocht bestaan, en later te Herford door een huiselijk familieleven, door een bedenkelijke huwelijkspractijk en door gemeenschap van goederen zich onderscheidde 6). Het Piëtisme, zoowel hier als in Duitschland, trok heel het leven saam in den engen kring der religie, werd onverschillig voor kerk en ambt, sacrament en formulier, vergaderde de geloovigen in afgezonderde gezelschappen en bevorderde het separatisme6). Zinzendorf organiseerde den 12en Aug. 1729 eene apostolische gemeente, welke in allerlei trekken met de gemeente van Labadie overeenkwam 7). In Engeland kwam onder anabaptistischen invloed bij Robert Browne en John Robinson het Independentisme op, dat de kerk geheel en al laat opkomen uit de samenvoeging van individueele geloovigens). Na Cromwells revolutie in zijn enthousiasme getemperd, ging het, gelijk het Anabaptisme in het Mennonitisme, in de religie der Kwakers over, die eene van de wereld afgezon-

Menno Simons, Werken bl. 262.

2) t. a. p. bl. 33 v. 289 v. 295. 409 y.

3) Goebel, Gesch. d. christl. Lebens I 179.

4) De Bres, De wortel, den oorspronck ende het fundament der Wederdoopers 1589 bl. 39—45. Cloppenburg, Op. II 238. Goebel, t. a. p. bl. 134 v.

6) Goebel, t. a. p. II 181—273. Ritschl, Gesch. d. Piet. I 194—268. Art. in PRE3 XI 191—196. J. H. Riemersma, Tijdspiegel Nov. Dec. 1901.

6) Ritschl, Gesch. d. Piet. II 135 v.

9 Goebel, t. a. p. II 271.

8) Weingarten, Die Revolutionskirchen Englands bl. 24 y.

Sluiten