is toegevoegd aan uw favorieten.

Von Hartmann

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

geval blijft een positief werelddoel ondenkbaar, aangezien de hoop op een overwegen van lust, zaligheid, op den onlust, gedurende het wereldbestaan, illusorisch blijkt.

Toch zijn er, evenals in het individueele leven, zoo ook in de geschiedenis der menschheid, drie ,,Stadiën der Illusion". Het eerste stadium, dat der jeugd, leeft in het naieve geloof, dat het geluk in het heden, ook voor het individu, bereikbaar is. Dit is het standpunt van de Joodsch-GriekschRomeinsche wereld. Al dra leert de mensch echter inzien, dat gelijk de Prediker zegt „alles ijdelheid is" en het tweede stadium, dat van het Christendom, wordt geboren. Nu wordt het geluk buiten deze wereld gezocht in het „transcendente" leven naden dood. Dit door hartmann daarom „transcendent" genoemde optimisme vindt, evenals het empirische van zoo straks, volgens hem zijn oorsprong slechts in het natuurlijk egoïsme, dat reeds daarom onhoudbaar zou zijn, aangezien het is gegrond in het geloof der onsterfelijkheid. Het derde stadium, dat de hoop op geluk voor den enkele, zoowel in dit leven als na den dood opgeeft en daarom het geluk van de gemeenschap zoeken gaat, volgt daarna. Zoo wordt het individueele eudsemonisme door een sociaal eudaemonisme vervangen. Daarmede is zeer zeker de zelfzucht gebroken, ommeslaande in een zelfverloochenend al-gevoel maar toch blijft de hoop op een toekomstig menschheidsgeluk een illusie en in deze illusie leeft het socialistisch zoeken onzer dagen. Hoe ook deze periode op een waan berust, blijkt volgens Hartmann o. a. hieruit, dat met den voortgang der cultuur de ellende zelve en ook het bewustzijn van die ellende groeien.

Is er derhalve geen positieve rest aan geluk voor het wereld- en menschheids-proces denkbaar, dan kan de wereldverlossing ook nimmer in een toekomstig wereld-bestaan mogelijk wezen en daarom is er ook hier maar één werkelijke verlossing denkbaar: wereld-opheffing. De smarteloosheid van het niet-zijn is aldus te verkiezen boven het jagen naar

138