» dont plus de la troifieme partie ètoit de Pair fixe. Le refie, examinè par Vair nitreux, ne fiubisfioit pas autant de diminution que Vair atmofphèrique.
Oxide blanc de plomb, examinè de la même manière, Ü en fut rèduit un peu; ainfi qu'on voyoit ausfi du plomb, d la furface intêrieüre du tuyau, mais en moindre quantitè, que dans Vexpérience prècèdente. La production de Vair n ètoit ausfi pas fi confidérable. Sa qualité ne diféroit presque pas de celle de fair produit par V expérience prècèdente:
Oxide d'étain, esfayè de la mêmem manière, ne fut pas revivifiê; ausfi je nen vis pas de Vair produit, quoique fy fisfe pasfer le rayon pendant une demi heure.
Oxide rouge de fer (crocus martis) ne fut ausfi, point du tout rêduitl
Oxide rouge de mercure fait par la chaleur (mercurius prxecipitatus per fe) fut d'abord rèduit par les; rayons éleclriques. Le mercure fe prêfentoit d la furface intêrieüre du tuyau, dans la forme d'une poudre noire,, qui confifioit, pour la plus grande partie, en petits globules de mercure, trés vifibles par le microscope. La quantitè d'air, produit dans cette expérience,. ètoit trop petite pour la pouvoir examiner. Je tdchai en vain cVaug-
men-
C 179 )
nenzyde van het glas zichtbaar was. By deeze revivificatie wierd . in 20 minuten omtrent f cubick duim lucht voortgebracht, waarvan ruim een derde gedeelte vafte lucht was; het overige, metfalpeter-lucht onderzocht, onderging niet zo veel vermindering als de dampkrings-lucht.
Witte lood-kalk, loodwit genaamd, op gelyke wyze beproefd, wierd hier van ook een klein gedeelte gerevivifieerd , zo dat 'er ook eenig lood aan de binnenzyde van de buis zich vertoonde, doch in mindere hoeveelheid, als by de voorgaande proefneeming* hier by wierd ook minder lucht voortgebracht. Derzelver hoedanigheid was naby gelyk aan die der lucht by de voorgaande proefneeming verkregen.
Tin-kalk, tinasch genaamd, op gelyke wyze beproefd , wierd in 't geheel niet gerevivifieerd; hier van kwam ook geene lucht te voorfchyn, offchoon ik 'er ruim een vierendeel uur den ftraal liet doorgaan. .
Roode yzer-kalk, of zogenaamde crocus martis, heb ik ïnsgelyks, ten deezen opzichte, tevergeefsch beproefd.
Roode quik-kalk, van quik door warmte verkregen, of de zogenaamde mercurius precipitatus per fe , wierd aanftonds door den electrifchen ftraal gerevivifieerd. De quik vertoonde zich inde gedaante vaneen zwart poeder, aan de binnenzyde van de glazen buis, welk poeder, wanneer het door een vergroot-glas befchouwd wierd, blykbaar voor een groot gedeelte uit quikbolletjes beftond. De hoeveelheid lucht, hier by te voorfchyn komende, was te gering, om ze te kunnen beproeven. Vruchtloos poogde ik deeze hoeveelheid
Z 2 door
( iflQ )
menter cette qudntitè, en conti nuant rexpérience: puisque le rayon ètoit conduit en grande partie par le mercure rèduit, qui s'ètoit attaché au tuyau; ce qui faifoit qu'il n'avoit plus ou fort peu d^ejfet fur cet oxide.
fai cru qu'il ètoit inutile de pousfer plus loin ces expêriences, avec d'autres oxides mêtalliques, puisque celles, que nous avons vues, font voir fuffifamment cequ'elles peuvent prouver. Les rayons éleclriques, quand ils font d'une force fuffifante, ont le pouvoir de dècompofer les oxides, c. a. d. d'en féparer 1'oxygène , qui s'ètoit unï au. mét al, et d'en farmer du gaz oxygène,.par le calorique, que le fluide éle&rique contient. Si on pouvoit con-tinuer as fez long tems cette r.èduclion des oxides, par des rayons éleclriques, pour en- avoir une quantitè d'air fuffifante, et pour le pouvoir examiner, alors cette'manièrede réduire les metaux pourroit donner une preuve de plus, que les mètaux font oxides .feulement par l'union de 1'oxygène. Mais ausfitót qu'un peu d'oxide est rèduit en métal, les rayons font con duits par ce mét al, et n'operant donc plus ou fort peu fur l'oxide , ils n'en peuvent plus fèparer 1'oxygène, et en former du gaz. D& plus le gaz, qui est produit au commencement de ces expêriences , ne peut pas être confiderê comme produit par l'union du calorique d 1'oxygène, ou d la bafè de Vair feparé de 1'oxide: puisque l'air produit est fur ement en partie-
C 181 >
door 't voortzetten der proefneeming te vermeerderen; vermits de ftraal langs de gerevivifi eerde quik, die zich aan het.glas gezet had, geleid wierd, en hy dus op de quik-kalk weinig of geen uitwerking meer konde doen.
Ik heb geene reden gevonden om deeze proefneemingen met andere metaal-kalken verder voort te zetten, terwyl de reeds gemelden genoegzaam doen zien, wat 'er uit te leeren is. Electrifche ftraalen of ftroomen, wanneer zy van genoegzaame fterkte zyn, hebben het vermogen van de metaal-kalken te ontbinden, door nameiyk het oxygène (grondbeginzel der zuivere lucht), het welk daar ni met de metaalen vereenigd is, 'ervan af te fcheiden, cn hetzelve, door de vereeniging van het calorique der electrifche ftof, weder in de gedaante van lucht te doen te voorfchyn komen. Indien men nu deeze revivifiacatie der metaalkalken , dooiden eleélrifchen ftraal, lang genoeg konde voortzetten, om hiervan eene genoegzaame hoeveelheid lucht ter onderzoek van derzelver aart te verkrygen, dan zoude deeze.wyze van metaal-kalken te revivifieren een proef-bewys te meer aan de hand kunnen geeven, dat' de metaalen, door vereeniging van het oxygène, verkalkt worden. Dan zo dra 'er eene geringe hoeveel-' heid kalk tot metaal herbracht is, gaat de ftraal alleen langs dat gerevivifieerd metaal, en dus niet langer op. de kalk werkende, kan zy derhalven daar van geen oxygène meer affcheiden en tot lucht vormen. Ook kan de eerfte lucht, welke een metaal by het begin' zyner revivificatie afgeeft, niet aangemerkt worden als alleen voor te komen uit de vereeniging van het caloZ 3 ri-
( 182 J
tie fair, qui s'ètoit attaché d Voxide, mais qui n'y ètoit nullement combinê. Tette ètoit ausfi feulement Vorigine tf une partie de Vair, que nous avons obtenu de l'f oxide rouge et blanc de mercure.
Examen de réleclricité de Vair dans la fale, oü la machine est en aclion.
Après que m. volta eut fait voir, que la fiamme
DERDE AFDEEL IN G.
Proefneemingen met eene battery van vyf honderd vyftig vierkante voeten bekleed glas.
EERSTE HOOFDSTUK.
Befchryving deezer battery e, en proefneemingen welke het groot vermogen van dezelve aanwyzen.
Deeze battery, welke op plaat V is afgebeeld, beftaat uit honderd glazen of fleszen van omtrent 12 duimen middeUyn , en 22§ of 23 duimen hoogte. Deeze glazen zyn cylindrisch tot op omtrent 4 duimen 'beneden derzelver mond, die doorgaans ruim 5 duimen wyd is. Zy zyn op de gewoone wyze met tinblad bekleed, tot omtrent 4 duimen beneden de monden: het bekleede gedeelte heeft derhalven de hoogte van i8| of 19 duimen. Hier uit blykt het door berekening, dat elk glas eene bekleede oppervlakte heeft van omtrent of ruim 51 voeten, de bekleede bodem hier onder gerekend; zo dat men de geheele battery op 550 vierkante voeten bekleed glas begroeten kan,
Bb 2 De
i 19O
Les cent verres de cette hatterie font placés dans quatre caisfes d'une grandeur égale; chaque caisfe en a donc vingt cinq. Chaque caisfe est partagèe en 25 divifions par des cloifons ff § pouce ffépaisfeur, qui fe croifmt ; ce qui fait que les verres, qui font placès dans ces divifions , font èloignès l'un de Pautre au moins d'\ pouce 1 afin qu'en cas qu'un verre fe casfe en chargeant la hatterie, Pexplofion ne casfe point en même tems le verre,, qui fe trouve tout au prés, comme il arrivé fouvent, quand Pexplofion fe fait d Pendroit oü deux verres fe touchent.
fai fait faire la communication des 25 verres de chaque caisfe de manière quil est facile d'en oterun verre, et de mettre un autre d fa place, en cas quil vienne d fe cas fer, pendant qu'on fe fert de cette hatterie. Pour cet effet un tuyau perpendiculaire est placé fur le verre 9 qui fe trouve au millieu de chaque caisfe, ayant d fon extrêmitè une boule de 6pouces de diametre, qui aii\. trous, dans les quels entrent les tuyaux ff un pouce de diametre, dont les extrèmitês infèrieures font recues dans les boules placêes fur les autres verres.. Ces boules, dont le diametre est de 3 pouces, ont pour cet effet des trous d' % de pouce, et les tuyaux font pourvus d leurs extrèmitês infèrieures de chevilles , qui y entrent. Cette confiruclion de la batterie permet d'en oter chaque verre, exceptè feulement telui du millieu: puisque chaque verre est féparè des autres,
en
C i97 )
De honderd glazen van deeze battery ftaan in vier bakken, van gelyke grootte; dus in eiken bak 25 glazen. Deeze bakken zyn verdeeld in 25 vakken, door planken van è duim. dikte, die elkander kruiszen; de glazen, in deeze vakken ftaande, worden dus op I duim afftand van elkander gehouden , op dat by het breeken van een fles, onder de laading, de naast aanftaande fles niet teffens door de uitbarfting gebroken worde, gelyk doorgaans gebeurt, wanneer de uitbarfting gefchiedt ter plaatze daar twee fleszen eener batterye elkander raaken.
Ik heb de vereeniging der 25 fleszen van eiken bak in diervoegen doen inrichten, dat wanneer, onder het . gebruik van deeze battery,'een fles breeke, dezelve fpoedig met weinig moeite kan uitgenomen, en een ander in derzelver plaats kan gefteld worden. Ten dien einde ftaat 'er op de middelfte fles, in eiken bak, eene rechtftandige buis,. waar op een 6 duims bol geplaatst is, met 24 gaten doorboord, in welke de buizen van één duim middeUyn paszen, waar van de. andere einden in de bollen gefteld worden, die op de andere fleszen geplaatst zyn. Deeze bollen , welker middellyn 3 duimen heeft, hebben ten dien einde gaaten van 3. duim, en aan de ondereinden van de gezegde buizen zyn pennen van \ duim langte, die in deeze gaa- • ten paszen De glazen dus vereenigd zynde, kan men gemaklyk elk glas, het middelfte van eiken bak alleen 'uitgezonderd, daar uit neemen: vermits elk glas aanftonds van de overigen is af te zonderen , door de buis af te neemen, die op deszelfs bol geplaatst is; het Bb 3 geen
K 198)
en êtant le tuyau, qui est placé fur fa boule; ce qu'on peut faire facilement, en faifant entrer fon extrêmitè fupèrieure ft avant dans la boule fusdite, que la cheville a i'extrêmitè inférieure fort de la boule du verre, (a)
Lues
CO Pour ceux, qui dèfirent une hatterie de grands verres, je décrjrai, de quelle manière fai fait fixer les tiges dans les verres, fur les quels les tuyaux fontplacés. Après qu'on a rejettê les couvercles de bois, qui fermoient auparavant les verres garnis ■> paree que ces couvercles donvoient trop iïoccafion au fluide éleStrique de fe disliper on a fait des tiges de cuivre fur des pieds de bois, qui ent ètè cimentés fur les fonds des verres garnis de la grandeur ordinaire. Mais comme cette manière da fiXer les tiges est trop dangereufe pour des verres de cette granfur, fai fait faire des tiges de bois, commeil'estreprefentê par ïïb,fig: 1 (./7A^> Chaauetige est fixée fur une planche g de £ pouces de diametre, et fin extrêmitè fupèrieure entre dans un tuyau de cuivre de , fur le quel la lonk f est visfée. Quatre fils de cuivre d' § ligne de diametre, qui touchent la partie inférieure de ce tuyau, descendent leJong de cette tige, fur la furface de c, jusqtfa ce qu'ils touchent le fond garni du verre. Chaque tige est pourvue d\ine planche circulaire g de 4J pouces de diametre, a Vextrèmitè du tuyau d. Cette planche a trois pièces de bois d? pnuce d'èpaisfeur, fixèes b fa furface inférieure par des bandes de cuir , qui fervent au lieu de charnières; on voit deux de ces pieces oupetitesjattes hh dans fig: 2 , qui pendent aux bandes de cuir ii. Sur chaque petite latte h ' est'unanneau k , fait de fil de cuivre, pasfant, dans fa pofition horizontak par une rainure en g. Cet anneau fortant alors environ un quart de pouce desfus da furface de la planche g , on peut donc fixer■ chaque petite latte h, dans fa pofition horizontale, en mettant un p.etit coin dam cet annev, Les pieces de boh hh ont exdBement cette longueur, que hfsau'eUes font placèes horizoetalemenP dans le verre , elles touchent alors a-peu-près F enduit intérieur du verre. Afin d" introduire et de fixer la tige fisdite dans le verre , on laisfeJ>endre les pieces hh a leurs charnières 11 après avoir Vxédes cordons auxdniieaüx kk, quipasfint par les rainures de fa planche g. AyM introduit la tige dans le verre, on Ure en baut les
parlc.pLscoins la tige est tenue perpendiculairement dans le verre. P %PcjUe la planche g, et les pieces de bois hh pu f nt fervir ausfi, en dècha,geaüt la hatterie, pour conduire le fluide éleBrique de la partie fupèrieure'du verre, elles fmt enduites de gras/es feuilles d ètam.
( 199 )
geen gemaklyk gefchieden kan, door ue puis üegts zo veel in den bol, op den middelften ftyl geplaatst, op te fchuiven, dat de pen aan het ondereind uit den bol dér'fles koofné. CV)
Dee-
(*) Voor de geenen, die eene battery van groote fleszen willen zamenftelïen, zal ik befchryven, op'wat wyze ik de ftylen, waar op de bellen ftaan, heb laaten vastftellen. Zedert men van het fluiten van de opemng_ van bekleede fleszen door houten dekzels heeft afgezien, wegens de uitvloeijing over de onbeklcede randen , waar toe zodanige dekzels geleegenheid geeven, heeft men koperen ftylen , doorgaans1 op houten voetjes, op-de bodems der fleszen van gewoone grootte, met cement vastgezet. Daar dit vastzetten, in fleszen van deeze grootte, te veel aanleiding zoude gegeeven hebben tot het breeken van dezelven, heb ik laaten maaken ftylen van hout, zo als door ah fig: i (Pl. VI) wordt afgebeeld. Elk. van deeze ftylen ftaat op een houten voet-c van /if. duimen middeUyn, en op den ftyl ftaat een koperen buis da , waar op de bol ƒ gefehroefd is. 'lei' zyde van deezen'ftyl 'gaqii, van't ondereind der buis de, 4koperdraaden van \ lyn dikte na beneden, en over den voet c, tot dat zy den be^Weeden bodem van het glas raaken. Op eiken .ftyl is , aan 't eind van •de koperen buis de, een houten fchyf g van 4J duimen middeUyn vastgezet, aan welker onderzyde drie houten latjes van £ duim dikte zyn vastgemaakt, door leertjes die voor hengzeis dienen. Van deeze latjes ziet men twee door hh (fig: 2) vertoond , hangende aan de leertje.? fi. Aan. elk deezer latjes is een lus van koperdraad k, welke, wanneer het latje horizontaal gefteld wordt, gaat door een fleuf in het plankje g. Deeze lus dan omtrent, i duim boven de oppervlakte van het plankje V komende , zo kan men .derhalven elk latje h in den horizon taaien ftand vastzet•ten-, door ia deeze kis een pen of kleine wig te ftecken. De houtjes bh hebben die langte, dat wanneer zy allen op deeze wyze in het glas horizontaal gefteld zyn, zy dan het bekleedzel der fles ten naaftcn by raaken. Ora nu zodanig een ftyl in de fles re brengen en vast te zetten laat rhën de houtjes hh aan de hetrgzèls // hangen, na vcor af aan de koperen luszen kk koorden te hebben vast gemaakt, die door de fleuven van 't plankje g gaan. De ftyl in de fles ingebracht zvnde, trekt .men de koorden op, tot dat de houtjes hh horizontaal ftaan; men zet ze dan door de wiggetjes vast, en de ftyl wordt op déke wyze rechtHandig 'gehouden.
- °P d:lt het PL™k)'e g., en de houtjes hh by de ontladidg der fles ook : mógen dienen, om de electrifche ftof, uk het bovengedeelte van 't glas', . •langs den korften weg, te rug te..voeren-, zyn dezelven tot goede gelei' ders gejnaakt; door ze met dik tinblad 'te beklceden.
( 200 )
Les quatre caisfes, dans les quelles les cent verres de la hatterie font partagés, font fêparêes tune deï autre de cinq pouces, afin quon puisfe mettre les pieds entre ces caisfes, en cas quon foit ohligê d'en oter un verre casfê. La communication de ces batteries fe fait par 4 tuyaux de cuivre de 2 pouces de diametre, visfês dans une boule de cuivre de 6 pouces, de manière quils forment une croix. Les autres extrèmitês de ces tuyaux font pourvus de plaques de cuivre èpaisfes, ayant des trous, par les quels pasfent les vis males, qui font fixêes aux extrèmitês des tuyaux placês au millieu de chaque hatterie, et fur les quels font visfêes les grandes boules de 12 pouces de diametre, quony voitplacêes.
La hatterie regoit le fluide éleclrique de cette machine par deux tuyaux horizontaux, qui font communication entre les boules, qui portent les bras abforbans, et deux des grandes boules de la hatterie, qui font les pluspropres de la machine. Ces tuyaux entrent feulement dans des trous , faits pour cet effet dans les boules fusdites.
Pour faire une communication parfaite entre les enduits extérieurs des verres, lesfonds des caisfes, fur les quels ils font placês, font enduits de plomb, et la communication de ces quatre fonds est faite par une plaque de phmb, placèe entre les deux batteries antêrieures et les 'deux pofiêrieures. Cette plaque a la largeur, que les rou-
leaux
C 201 )
De vier bakken, Sn welke de 100 glazen deezer batterye verdeeld zyn, en waar van dus elk eene afzonderlyke vierkante battery van 25 fleszen uitmaakt, hebben 5duimen afftand van elkander, op dat men des noods zich tusfchen dezelven kan plaatzen, tot het uitneemen van eene gebrokene fles, die men, ter zyde van de battery (taande, niet bereiken kan. Deeze vier batteryen zyn met elkander vereenigd door vier koperen buizen van 2 duimen middeUyn, die aan een bol van 6 duimen middeUyn kruiswyze gefchroefd zyn. Aan de einden van deeze buizen zyn dikke koperen plaaten , waar in gaten, door welke de fchroeven gaan, die op de middelfte ftylen van elke battery zyn, en op welke fchroeven de groote 12 duims bollen van elke battery gefchroefd worden.
De battery ontfangt de kracht, door het werktuig opgewekt, langs twee horizontaale buizen, welke de bollen , waar aan de opzuigende armen zyn, en twee van de groote bollen, die't naast by het werktuig ftaan, met elkander gemeenfchap geeven; de einden der buizen worden flegts geftoken in gaten, voor dezelven in deeze bollen gemaakt.
Om de buitenzyden van alle de fleszen met elkander eene onafgebrokene gemeenfchap te doen hebben, zyn de bodems der bakken, waarop zy ftaan, met lood bekleed, en de gemeenfchap van de vier looden 'bodems wordt gemaakt door een looden plaat, tusfchen de twee voorfte en de twee achterfte batteryen liggende. Deeze plaat heeft die breedte, dat 'er de rollen van alle de twee naaft elkander ftaande hoeken
Cc der
( 202 )
leauxdes coins voifms de tous les 4 batteries font placês fur elle, et comme ces rouleaux font de cuivre, et leurs chevilles de fer touchent les fonds de plomb, il y a donc une communication parjaite entre tous lesfonds de plomb, fur les quels les verres font placês.
Afin de pouvoir décharger cette hatterie, fans avoir h craindre quelque explofion latèrale, je me fiers de f appareil, qu'on voit reprèfentè d cótê de la batterie. Une boule de cuivre de 6 pouces est ifolêe fur une colomne de verre, et fur cette boule fe trouve un long tuyau de cuivre, qui y est combinê par une charnière. Ce tuyau est tenu, par un cordon defoie, qui pas fe fur une poulie, dans fa pofition oblique, comme on le voit reprèfentè dans la planche. A Vextrèmitè de ce tuyau est une boule de cuivre de 6 pouces de diametre, qui tombe fur la boule au millieu de la batterie, quand on laisfe descendre le tuyau.. La batterie fe décharge donc, après avoir fait communication, par un grand fil de cuivre (comme il est reprèfentè fur la planche V) ou quelque autre conducteur, entre la boule, placèe fur le fupport de verre, et Vextrèmitè de la plaque de plomb fusdit, qui est desfous la batterie , et quand on fait descendre alors le tuyau fusdit, jusqud ce que fa houle touche la boule au millieu de la batterie.. Comme on peut diriger le tuyau, qui conduit la décharge,, par un cordon de foiex on narien d craindre de fes efets.
Lors-
C 203 )
der vier batteryen op ftaan; welke rollen, vermits zy van koper zyn, en hunne ftiften, die door het hout der bakken gaan , de looden bodems raaken, aan deeze plaat met alle de looden bodems, waar op de glazen ftaan, gemeenfchap geeven.
Om deeze battery met veiligheid, en zonder eenige zydelingfche ontlafting te vreezen te hebben, te kunnen ontlaaden, en de ontlaading te doen gaan door of over het geene, waar op men het vermogen deezer batterye beproeven wil, bedien ik my van den toeftel, welken men ter zyde van de battery ziet afgebeeld. Op een glazen fteunzel is een koperen bol van 6 duimen middeUyn geplaatst, en op deezen bol eene lange koperen buis, door een fcharnier met denzelven vereenigd. Deeze buis wordt door een zydcn koord, welke over een katrolfchyf gaat, in den fchuinfchen ftand gehouden, in welken men ze op de plaat ziet afgebeeld. Aan het eind van deeze buis is een koperen bol van 6 duimen middeUyn, die, wanneer men de buis na beneden laat daalen, juist op den bol van het vereenigings-kruis der batterye valt. Dus gebeurt derhalven de ontlaading der batterye, wanneer men den bol, die op 't glazen fteunzel ftaat, door een koperdraad, of anderen geleider met het eind der gemelde looden plaat, die onder de batteryen geplaatst is, gemeenfchap geeft, zo als in plaat V vertoond wordt, en wanneer men dan den befchreven ontlaader tot op den gemelden bol laat daalen; het geen, vermits het door een zyden koord beftierd wordt, met de grootfte veiligheid gefchieden kan.
Cc a Het
( 204 )
Lorsqu*on veut expofer quelque objet h la décharge de: cette batterie, on le place de manière, quil touche d'un, c.öté la plaque de communication desfous la batterie, et de F autre cóté on fait toucher Vextrèmitè inférieur du gros fil de cuivre, quon voit placé fur Vextrèmitè de la pla~ que de plomb dans la planche V.
Sur les deux grandes boules antèrïeures de cette batterie on voit deux éleclromètres. Celui du cóté droit est unêleclromère fuivant Vinvention de m. brook, fait parM. Adams d Londres,. (b). L'autre èleclromèire, fait par M. Cuthbertfon } est rprefentè plus exaclement dansla planche VI, fig: 3. La petite boule de liege n, attachêe d une broche trés mince d'yvoire b c d, est répousfée patIe tuyau de cuivre ee; et comme la broche- mince d'y~ voire bed est mobile fur une axe prés de c, Vangle derèpulfion de la petite boule est in diqué par fon extrêmitè Afur l'èchelle fg. Cet èle&romètre est defiiné , parcequ'il' est plus mobile, d indiquer les degrès de la force acquife, quand on commence de. charger la batterie: elle indique. ausfi le rèfidu de la charge, quandcelui-ci est remarquable* L'autre èle&romètre, fuivant erook, n'indique' pas fi vtte la charge de la hatterie, mais fon in die at ion est plus ~ exa&e, quand on charge la batterie d un haut degré.
En.
(b) A. brook MifcelJaneous expetiments, Norwich1789. o. ADAMf Esfay on Ektlri city, London i^,pag. 504,;%. 96.
C 205 3
Het geen men aan de ontlaading van deeze batterywil bloótftellen, doet men met het eene eind, of aan eene zyde, de looden vereenigings-plaat raaken, en op het andere eind of aan dé andere zyde. ftelt men het ondergedeelte van het koperdraad, het geen men in Pl. V op het eind der looden vereenigings-plaat zelve gefteld ziet.
Op de twee voorfte groote bollen deezer batterye ziet men twee electrometers geplaatst. De ééne, ter rechter zyde,. is de ele&rometer, volgens de vinding, van brook, door den Hr. Adams te Londen vervaardigd. (li) De andere electrometer, door den Hr. Cutbüertfon vervaardigd, is in fig: 3 van Pl. VI nauwkeuriger afgebeeld;. Het kurkballetje a, hangende aan een fmal ftrookje yvoir bed, wordt door de koperen buis. e e afgefloten; en vermits dit ftrookje bed draait op een asje by e, zo wordt de graad der afwyking van het kurkballetje door d, op de fchaal' fg, aangewezen. Deeze electrometer is door zyne meerdere beweeglykheid gefchikt, om, in den beginne der Jaading van de battery, derzelver eerst verkregene. kracht met meerder nauwkeurigheid aan te wyzen: ook wyst dezelve het overfchot der laading na eene.gebrekkige ondaading aan, wanneer dit: aanmerklyk is.
De andere elearometer, volgens brook, wyst niet zo fchielyk de laading der batterye aan, doch by eene hooge laading der batterye is deszelfs aanwyzing nauwkeuriger.
Ik
J5i H°f.K. Mifcellaneous expetiments', Norwich 1789. g. adamsEsiay on Ele
pour esfay er,, quelle longueur de ce fil de fer pouvoit être fondu par la charge de cette hatterie: puisque kssxpéri, ences fusdites font fuffifammènt voir, que fintenfitè de la charge de cette hatterie fur pas fe même celle de la prècèdente.
J'ai'plufieurs fois répétê cette expérience et quelques autres, les jours fuivans, en prêfence deMesfieurs les Dire&eurs et les Membres de cette Fondation, et de plufieurs Amateurs des expêriences Phyfiques, ayant chargé chaque fois, eit moins de cent tours des plateaux, la batterie d un tel degrê, que 24i pouces du fil de fer d\ j% pouce de diamètre en furent fondus. Le 6me du même mois, Vair êtant alors trés favorable pour Pèle&ricitè , fai chargé deux fois , en prêfence de plufieurs perfonnes fusdites, la batterie par 90 tours des plateaux, jusqud Vintenfitê, que P èle&romètre de Brook marquoit 25 gr. et que 24! pouces du même fil de fer furent fondus, et difperfês en peiits globules rougis.
La charge complette de cette grande batterie, avec fi peis de tours des plateaux, est une preuve évidente de la force a&uelle de cette machine. Lorsquon compare le nombre de tours des plateaux, qui ètoient nêcesfaires pour charger la batterie prècèdente d peu prés jusquau même degrê, m en peut alors dèduire, combien la force a&uelle de cette machine furpasfe celle, qu'elle a eu dans fon état précédent. Comme la'batterie prècèdente, qui contenoit 225 pieds quarrés de verre garni, n ètoit pas entièrement
c.har~,
■
I
( 211 )
proeven: terwyl uit de gemelde proefneemingen reeds genoegzaam blykt, dat de hoogte der laading van deeze battery die der voorige batterye van 225 voetene merklyk overtreft.
Deeze proefneeming heb ik nevens eenige anderen , op de volgende dagen, verfcheiden maaien, inhctbyzyn van Heeren Beftuurderen en Leden der Gcnootfehappen van deeze ftichting, en van verfcheiden Beminnaaren van Natuurkundige proefneemingen herhaald, en telkens heb ik, door minder dan 100 omgangen der fchyven, deeze battery tot die hoogte gelaaden, dat 24I duimen yzerdraad van 'z% duim dikte 'er dcor gefmolten wierden. Den 6^en Vail dezelfde maand, de lucht-gefteldheid toen voor electrifche proefneemingen buitengewoon gunftig zynde, gelukte het my, voor veele aanfehouwers, de battery, door flegts 90 omgangen dei- fchyven, tweemaalcn tot die hoogte te doen laaden, dat Brook"s electrometer 25 gr. toekende, en dat 24J duimen van hetzelfde yzerdraad hier door geheel en al gefmolten en in fyne bolletjes verfpreid wierden.
De volkomene laading van deeze groote battery, door zo weinig omgangen der fchyven, is tcffens eene proeve van het tegenwoordig vermogen van dit werktuig. Wanneer men nu hier by vergelyke de getallen van omgangen der fchyven, welke 'er nodig waren om de voorige battery tot gelyke hoogte 'te laaden, dan kan men hier uit afleiden, hoe veel het tegenwoordig vermogen van dit werktuig deszelfs vermogen in zynen voorigen ftaat overtreffe. Immers waren 'er tot de laading der voorgaande batterye, die 225 voeten be-
Dd 2 kleed
C 212 )
chargêed moins de 160 tours des plateaux, (première continuation des expêr. pag. 9} on peut donc calculer, que fuivant la proportion de la grandeur de cette batterie, 357 tours des plateaux auroient ètè nècesfaires , pour lacharge complette de cette batterie, dans des circonflances ègales, fi la machine avoit la même force, quelle avoit. dans fon meilleur êtat précédent, Or on a vu plufieurs, fois cette batterie chargée, au plus baut degrê, en moins.' de 100 tours et même en 90 tours des plateaux.
Avant de dèduire de cette expérience, combien la force a&uelle de cette machine furpasfe fa force prècèdente, en cas quon s'en ferve pour charger. de grandes batteriesy U faut confidêrer, quil nest pas posfible de mettre cette hatterie dans une pofition fi favorable que la prècèdente, pour la faire decharger le plus prontement d'elle même. La batterie prècèdente de 225 pieds ne fe dèchargeoit jamais d'elle même en 160 tours des plateaux, qu''après. quelle avoit êtè expofée auparavant aux rayons du foleil: car deux ou trois heures après elle ne fe dèchargeoit* pas, par le tems même - le plus favorable, qii'après 200'. tours des plateaux et deplus., Or comme cette batterie ne peut pas être expofée aux rayons du foleil, è caufe de fa grandeur et de fa .conftru&ion différente, il faut donccomparer la charge de cette batterie avec ces charges dela batterie prècèdente, qui font faites au moins 2 ou 3
■ heu-
C 213 )
Kieed glas hield, op 't allerminst i6b omgangen der fchyven nodig: (eerfte vervolg der proefn. bladz. 9.) dus zouden 'er tot de volkomene laading van deeze battery, naar evenredigheid van haare meerdere grootte, alle omftandigheden gelykgelteld zynde, omtrent 367 omgangen der fchyven vereifcht worden, indien dit werktuig flegts dezelfde kracht als in zynen voorigen ftaat hadde. Dan men heeft deeze battery herhaalde reizen door minder als 100, en zelfs door 90 omgangen tot haare grootfte hoogte zien laaden. Eer men echter hier uit het tegenwoordig vermogen van1 dit werktuig, met zyn voorgaand vermogen ter laading van batteryen, vergelyke, behoort men in aanmerking te neemen, dat het niet doenlyk is deeze battery in eene zo gunftige omftandïgheid als de voorige te brengen, om dezelve zich op 'tfpoedigfte van zelfs te doen ontlaaden. Dit immers gebeurde by de voorige battery van 225 voeten bekleed glas nimmer in 160 omgangen, dan na dat de battery kort te voorenin den zonnefchyn ge.ftaan had: want 'er wierden, na verloop van twee of drie uuren, hier toe doorgaans, zelfs by de gunftigfte luchtgefteldheid, 200 en meer omgangen vereischt. Vermits nu deeze battery, wegens zynen meerderen omflag en verfchillende inrichting, niet kort voor de proefneeming in den zonnefchyn kon^ de gefteld worden, behoort derhalven de laading van: deeze battery alleen vergeleken te worden met zodanige laadingen der voorige batterye,. welke ten min- ften twee of drie uuren, naa dat zydoor de zonneftraalen verwarmd was, gedaan zyn. Dan zodanige laadingen.
der:
( 214 )
heures après qu'elle a ètè èchauffèe par les rayons du foleil. Ces charges de la hatterie de 225 pieds ayant exigé toujours au moins 200 tours (c) des plateaux, on en peut dèduire, que la hatteriè Mtluelle de 550 pieds auroit exigé au moins
500
(c) En faifant des expêriences avec-Ja batterie prècèdente,peu après^ qu'elle eut ètè expofée aux rayons du foleil, je ne doutois pas, qu'elle ne fut chargée au plus'baut degrê: puts qu'elle ne fe décbargeoit pas feulement d'elle même, par desfus le bord non armé d'un des verres, mais puisque quelquefois ausft un des verres ètoit percé par une telle décharge. Cependant je ti ai jamais obtenu le plus grand effet de cette batterie, que deux ou trois heures, après qu'elle eut ètê èchauffèe par les rayons du foleil: car il paroit par le journal de mes expêriences, que la fufion de 10 pouces du pl de fer d'^-pouce de diametre na jamais rèusfi', que quelques beur es après que la batterie avoit êtè expofée aux rayons du foleil., et lorsqu'on employott 200 ou plus de tours des plateaux, pour charger la batterie au plus baut degrê d'intenfité., qu'elle pouvoit contenir. Je n'ai compris la raifon de cette diffèrence, que jusqu'a ce que les obfervations de m. brook (nnscellafieous experiments and remavks on electricity, Norwich 1789) m eurent donnè des éclaircisfemens a cet egard. II raconted'avoir obfervé „que lorsqu'un verre enduit ètoit ècbauffé, pour f avoir bien fee et propre, le verre fe décbargeoit alors de lui même beaucoup plus facilement: ainfi quil ètoit Qdit il) fort évident, que le verre , quand il est tout-a-fait '' fee et propre, ne peut pas prendre une ft grande charge, que celle qu'il est autrement capable de rêcevoir." II examinoit enfuite cette diffèrence 'avec fon éleclromètre, et il obfervoit, que la charge du verre bien fechê et nettoyé differoit de celle du méme verre moins nettoyé et fechê, comme lés nombres 15 & 24- U a obfervé après une diffèrence encore plus grande a cet égard. . f
En lifant ces obfervations de M. BROOK, je me luis ausfi rappelle, que rèlectromèlre , placé fur la batterie prècèdente, ne montoit jamais a un fi baut degré, peu après qu'il avoit êtè ècbauffé per les rayons du foleil, aue quelques heures après, et parcourant le journal de-mes expêriences de & t7"7i f^t vit', que la baitêriè fe décbargeoit alors, en comr.iencant les expêriences , peu après quelle fut expofée aux rayons du foleil, lorsque l'é/e&romètre marqiwit (X ou 19 degrés, mais que quelques veures ■blus lard le même èkCtromètre marquoit 23, 2+ ou 25 de gr és, avant ene la batterie fe déchiri'-ec't d'elle même. Je croyois dans ce tems la, ( ,e cette diffèrence de fthdication de f èle&romètre ètoit caafeé par le fbanzewenfde fêtat de l'air. dans le quel ces expêriences furent faites: .0. % les commencois ordinairement a onze heures du matin, lorsque la fale, ou ceïte 1-au'rUdott placèe , fut eclaïrê par les rayons du foleil, et
( 215 >
der batterye van 225 voeten altoos ruim 200 om»gangen (c) der fchyven vereischt hebbende, zo kan men hier uit afleiden, dat, tot de laading der tegenwoordige batterye van 550 voeten, omtrent 500 omgangen der
'fchy-
00By het gebruik der voorige batterye van 125voeten', kort na datzy in den zonnefchyn geftaan had, twyfïclde ik niet, of zy wierd tot haar grootst vermogen gèlaaden: vermits zy zich dan niet alleen over den onbekleeden rand van een der glazen , maar ook nu en dan door het doorbooren van één of meer fieszen ontlaadde. Ik heb echter van deeze battery nooit in de eerfte twee of drie uuren, na dat zy door de zonneftraalen verwarmd was, de grootfte uitwerking kunnen bekomen: want uit myne aantekeningen blykthet, dat het fmelten van 10 duimen yzerdraad van x§ duim middeUyn nooit gelukt is, dan eenige uuren na dat de battery in den zonnefchyn geftaan had, en wanneer 'er 200 of meer omgangen der fchyven vereischt wierden, om dezelve tot de hoogfte laading te brengen, welke het glas behouden kon. Ik heb de reden-van dit verfchil niet begrepen , tot dat de waarneemingen van mt» brook Qmifcellaneous experiments and remarl's 011 ele&ricity, Norwicb 1789,) my hier omtrent licht gegeeven hebben. Hy zegt namelyk „dat wanneer een bekleed glas gewarmd „ wierd, om het wel droog en zuiver te hebben*, de ontlaading van dit glas uit zich zelve hier door ook zeer veel gemaklvker wierd : zo dat „ het (vervolgt hy) zeer blykbaar was, dat een glas niet zo groote „ laading kan aanneemen, wanneer het fchoon en droog is, als het an,, derzins in ftaat is te ontfangen." Dit verfchil onderzogt hy vervolgeus met zynciK eM&toqiëtes, en bevond de laading' van een wel fchoon gemaakt en gedroogd glas te verfchiÜeri van de laading van het zelfde glas, minder fchoon en droog zynde, als de getallen 15 en 24. Naderhand heeft hy, ten deezen opzichte, nog 'grooter verferiil waargenomen.
By het legzen van deeze wsarncemingen van den nr. brook's herinnerde ik my ook den electrometer, op de voorgaande battery gefteld, nimmer zo hoog te hebben- zien ryzen , wanneer de battery kort te vooren in den zonnefchyn gefteld was, dan eenige.uuren daar na, en by het nazien myner aantekeningen, van de jaaren 1786 en 1787, bevond ik, dat de battery in den aanvang der proefneemingen, na dat zy kort te vooren in den zonnefchyn geftaan had , zich ontlaadde, wanneer de electrometer 18 of 19 graden tekende: doch dat eenige uuren daarna de ftand van denzelfden eleclrometer , wanneer de battery zich van zelfs ontlaadde, 23, 24 of 25 graden was. Ik meende in dien tyd, volgens andere ondervindingen , dat deeze hoogere ryzing alleen veroorzaakt wierd door de • veranderde luchtgefteldheid van de plaats , waar in ik deeze proefneemingen : verrichte: want ik begon dezelven doorgaans omtrent 11 uur voor den • middag, wanneer de zaal, waar in de battery ftond, door de zon befche-
nen^
( 216 }
■500 tours des plateaux pour une charge -complette, fi la machine avoit la même force que dans fon état précédent. Or comme la hatterie a ètè chargèe entièrement en 90 tours des plateaux, la force acluelle de la machine, pour charger promptement de grandes batteries., furpasfe donc au moins cinq fois celle quelle a eu auparavant. ' Si je voulois feulement fond&r ce calcule fur les nomhres de tours des plateaux , qui ètoit nècesfakes pour charger les fusdites batteries, jusqu'd ce qu elles fe déchar gent d''elles mêmes, onpourroit me faire Pobjeclion, quon voit les batteries fe décharger, d diffèrens tems., lorsque féle&romètre indique des degrés d'intenfité fort differente, et quainfi ron n'y peut pas fonder une telle comparaifon. Mais il a paru par ce que je viens de dire , que les charges des batteries, que fai comparées , font celles, qui ont fondu du fil de fer de la même épaisfeur, en longueurs, qui ètoient
ex-
loisque fair ètoit donc plus fee qu''après midi ou vers le foir , pendant que riygromètre indiquoit ordinairement, quePhumiditè de f air ètoit augmentèe de quelques degrés. La marebe de l'éle&romètre me parois foit ainfi próportwnelle a l'humiditè de l'air dans la fale. Ceci fe joignanthd''autres obfervations, qui me confirmoient dans la même opinion, fai attribuè la plus grande efévation de rèleciromètre, après midi ou vers le foir, a fbumidité de l'air augmentè, et cette trreur m'a empêcbé de voir, que la batterie s'ètoit ré'éllement cbargêe a un plus baut degré. Je répétois ausfi trop peu les expêriences, qui exigent une force mefarèe, dans les différentes parths du jmir, pour dicouvrir la diffèrence des charges de la batterie par la diffèrence de leur effet, et je perfiftois donc dans- cet_ erreur, jusqii'a ce que les obfervations de M. 3R.Q0K mcusfent éclairê a cel égard.
C 217 )
fchyven zouden nodig geweest zyn , indien het werktuig een gelyk vermogen behouden had. Daar nu de volkomene laading in 90 omgangen gefchicd is, blykt het hier uit, dat het tegenswoordig vermogen van dit werktuig, ter laading van groote batteryen, kan berekend worden ten minlten vyfmaal zo groot te zyn, als hetzelve voorheen geweest is.
Indien ik deeze berekening alleen wilde gronden op de vergelyking van de omgangen der fchyven , die 'er nodig waren, om de gemelde batteryen tot die hoogte ,te laaden,. dat zy zich van zelfs over den rand ontlaadden, zoude men met recht my kunnen tegenwerpen , dat dit van zelfs ontlaaden van bekleed glas op verfchillende tyden, met het zelfde glas, by zeer verfchillende hoogte van laading gebeurt, en dat dus hier op geene vergelyking kan gegrond worden. Dan het blykt uit het voorafgaande, dat de laadingen der batteryen, die ik met elkander vergeleken heb, de zodanigenzyn, waar,door
yzer-
ncn wierd, en de lucht-gcfteldheid dns droogcr was, dan na den midda» 'oi tegen dén avond, terwyl men den hygrometer aldaar dan doorgaans eenige graaden meerder vochtigheid zag aanwyzen. Dus fcheen my derhalven de electrometer des te hooger te ryzen, naar maate de lucht in de .zaal vochtiger wierd; dit gevoegd by 'andere waarncemingen, welke my töelchecnen hier meedc overeenteftemmen, heb ik den hoogeren ftand des . eleétrometers, by het gebruik der batterye in den namiddag of by den avond , alleen aan de vochtige lucht-gcfteldheid tocgefehreven, en ben, door deeze dwaaling, te rug gehouden daar door vari de «hoogerc laading der batterye overtuigd te worden. Ook herhaalde ik de proefneemingen , waar toe een bepaalde kracht vereischt wordt, te zeldzaam op verfchillende tyden van den dag, om hier door de verfchillende hoogte der laading te zien aangewezen; en dus bleef deeze zaak my onbekend, tot dat^het Jeezen der gemélde waarnecmiugen van m. brook, in 1789, my daaromtrent beter inzien gegeevcn heeft.
( 218 )
exaclement proportionnées aux diffèrentes quantités- deverre garni. Or cette manière d'esfayer la force des décharges des batteries, chargêes aux plus-haut degré, est reconnu être la meïlleure preuve pour indiquer, fi les batteries de différentes grandeurs out étê chargêes réellemenl au même degrê. (d)
Je fuis bien loin cependant d'attribuer Vaugmentatïow ialculée de la force de cette machine d la meilleure confiruclion de ces frottoirs. Dans lapremiëre annonce, que fen donnai dans une lettre d m. landriani, placèe dans le Journal de Phyfique de Fevrier 1788, fai déjd. fait remarquer, que Vamalgame de m. kienmayer, qui est emploiê pour ces frottoirs, augmente en gènèral Vefet des frottoirs éle&riques confidêrablement, et qu'en fuivant le calcul de m.kienmayer même, qui eftime Vaugmentation de Vejfet des frottoirs ordinaires, par fon amalgame , d%,on peut alors calculer, que la machine dans fon êtat précédent, en employant cet amalgame', auroit pu charger cette batterie en 300 tours des plateaux, au lieu de 500 tours. Or la hatterie fe chargeant acJuellèment par un nombre de tours des plateaux beaucoup plus petit que celui de trois cents, on doit attrihuer, autant
qu'il
(d) J>at prèfêrè cette expérience, faiie par Va fufton du fil de fer, au lieu de me fier fur la feule indication deréleBromitre de Brook, pourévtter toutel'objecïion tirée de la diffèrence de remplacement de cet éieQromètre r fur les deux batteries*
C &9 )
yzerdraad van dezelfde dikte gefmolten is, en wel in langtens, die aan de verfchillende hoeveelheden bekleed glas juist evenredig waren; daar men deeze wyze van de uitterfte kracht van verfchillende hoeveelheden bekleed glas, tot de grootfte hoogte gelaaden, te beproeven , algemeen voor de befte houdt, ter aanwyzing of verfchillende hoeveelheden bekleed glas tot gelyke hoogte, of even volkomen gelaaden zyn (7/).
Het is 'er echter verre van daan , dat ik de berekende vergrooting van het vermogen van dit werktuig alleen aan de verbeetering van deszelfs wryvers toefchryvc. In het eerfte bericht, het geen ik hier van gegeeven heb, in eene brief aan den Hr. landriani , in het Journal de Phyfique van Febr. 1788 geplaatst, heb ik reeds aangemerkt, dat het amalgama van den Hr. kienmayer, het geen op deeze wryvers gebruikt wordt, de uitwerking der electrifche wryvers in 't algemeen aanmerklyk vermeerdert, en dat, als men de berekening van kienmayer zeiven volgt, die den aanwinst van de uitwerking der gewoone wryvers, door zyn amalgama, op | begroot, men dan berekenen kan, dat deeze battery, door dit werktuig in zynen voorigen ftaat, en hy het gebruik van deeze amalgama, in plaats van in 500 omgangen, in 300 omgangen der fchyven zoude gelaaden zyn. Zo verre echter deeze battery thans door een veel minder getal van omgangen, dan 300, gelaaden
(d) Ik heb deeze beproeving, door de fmelting van yzerdraad in 't werk gefteld, verkozen, in plaats van my op de aanwyzing van den Electrometer van Brook alleen te verlaaten , om hier doo r te ontgaan alle tegenwerping , welke men uit het verfchil van den ftand van deezen electrometer, op de beide batteryen, zoude kunnen afleiden.
Ee 2
( 220 )
'qu'il me paroit. tout ce qu'on 'agagnêpour charger la baf.terie en moins de 300 tours des plateaux, d la meilleure confiruclion des frottoirs, et d la .corre&ion de Ja manière de les appliquer.
Jajouterai tncore quelques expêriences et obfervations* qui font voir la grande force de la décharge de cette batterie.
Lefd de fer n°. 16, dont le diamètre est pouce, est fondu, par une charge 'de 24.gr, dia longueur de 100 pieds, Un autre jour fen ai fondu 104 pieds, qui tomboient toutè-fait en petits globules rougis. Jen aurois pu fondn probablement des fils plus longs, fi favois-jugé cme expérience as fez int ér es] ante pour y donner plus de tems, et de risquer la perte de quelques verres, en y employant le plus haut degrê de la charge de cette batterie,
Lefil de fer n°. n , dont le diamètre est rjhpouce, est trés facilement fondu d la longueur de 60 pieds, par uns>
charge de 24 gr.
Esfayant 1'effet d'une charge de 24l.gr. fur 36 pouces de fil de fer n°. 1, je fai vu rougir dans toute fa longueur, de manière que la moitiè ètoit devenue bleue;le refle femUoit être legér ement calcinê d fa furface. Dans cette expérience fai vu un phênomène, que je n'avois jamais obfervé auparavant. . Toute la longueur du fil ètoit envu
C 221. )
dén is, is hef meerder vermogen vaii dit werktuig, naar myn inzien, toe te fchryven aan de verbeterde zamenHelling der wryvers, en aan de verbeeterdewyze van dezelven aan te drukken.
Ik zal hier nog eenige proemeemingen by voegen, die het groot vermogen der ontlaading van deeze battery aantoonen.
Van het, yzerdraad n°. 16, het geen duimen middeUyn heeft, heb ik, door eene laading van 24 gr, éénmaal eene langte van 100 voeten , en een andermaal 104 voeten geheel en al gefmolten, en in gloeijende bolletjes doen nedervallen. Waarfchynlyk zou'de ik echter nóg grootere langte hier van hebben kunnen fmelten , indien ik deeze proefneeming van belang genoeg gerekend had, om daar aan meer tyd te befteet den, en door het uitterfte vermogen der batterye, ter fmelting van de grootlte langtens van yzerdraad, te beproeven,. het breéken van eenige fleszen te waagen.
Van het yzerdraad n°. 11, het geeh tjó- duim middel'Iyn heeft,, heb ik, door eene laading van 24 gr , ge.reedlyk 60 voeten kunnen fmelten.
De uitwerking eener laading van 24^ gr. beproevende' op 36 duimen van het yzerdraad 11°. 1, heb ik deeze geheele langte zien gloeien, in zo verre, dat dezelve voor ruim de helft blauw geworden was, en het overige aan de oppervlakte eenige verkalking fcheen ondergaan tehebben. By deeze proefneeming zag ik een verfchynzel, het geen ik nimmer voorheen had waargenomen.. De geheele draad was, by de ontlaading der batterye, van
Ee 3, eene-
( 222 )
tonné, au moment de la décharge , d'une lumière fi vive, qu'elle fe fai foit voir trés difiinclement, non ohftant la lumière du jour, dans la quelle je faifois cette expérience. En la rêpêtant vers le foir, la lumière trés vive, qui en vironnoit ce fil au moment que la décharge y pasfoit, paroisfoit alors avoir plus tfun pouce de diamètre. Le coup de la décharge êtoit ausfi plus fort dans cette expérience, que tous ceux que favois entendu auparavant.
La décharge êtant conduit fur des bordsaigus du quartz, on pouvoit voir trés difiinclement, que ces hords étoient arrondis, et que le quartz avoit fuhi ld quelque fufion.
Le réfidu de la charge, qui refie après la décharge de cette hatterie, est quelquefois trés remarquahle, furtout après que la décharge êtoit conduite par des fils mêtalliques les plus minces, pour esfayer , quelle longueur pouvoit en être fondue par cette hatterie. Esfayant un tel réfidu trois ou quatre minutes après la décharge , il a fondu fix pieds de fil de fer w. 16, et je ne doute pas $ avoir pu fondrepar un tel réfidu un fil heaucoup plus long de cette èpaisfeur, fi j'avois jugè, que cette expérience méritoit tfêtre pousfée plus kin.
SE-
{ 223 )
eene zo fterk lichtende ftoffe omgeeven, dat dezelve by 't daglicht, waar in ik deeze proefneeming in 't werk ftelde, zich zeer duidlyk vertoonde. By den avond deeze proefneeming herhaalende, fcheen het heldere licht, waar mede deeze draad, wanneer de ontlaading 'er doorging, omgeeven was, meer dan één duim middeUyn te hebben. By deeze proefneemingen was de flag der ontlaading ook veel fterker, als ik immer voorheen gehoord had.
De ontlaading geleid over fcherpe kanten van afgebroken quartz , was het zeer zichtbaar, dat deeze kanten haare fcherpte verloren hadden, en dat dezelven eenige fmelting ondergaan hadden.
Het overfchot der laading, het geen 'er, na de ontlaading van deeze battery, in dezelve overblyft, is in zommige gevallen zeer aanmerklyk , inzonderheid wanneer de ontlaading door de dunfte metaalen draaden, ter beproeving van de grootst fmeltbaare langte, geleid was. Zodanig een refiduum drie of vier minuten na de ontlaading beproevende, heb ik daar mede zes voeten van het zelfde yzerdraad n°. i<5 kunnen fmelten, en ik zoude, naar allen fchyn, door een dergelyk reüduum, grooter langte van dit yzerdraad gefmolten hebban, indien ik het de moeite waardig gerekend had deeze beproeving verder voort te zetten.
( 224 )
S ECO ND CHAPITRE.
Expêriences concernant la caufe de la mort des hommes, ou des animaux, frappés par la foudre.
j£) epuis que fai publiê la description de cette machine, et de fa grande force, en 1785, plufieurs Phyficiens du premier rang m'ont invité de m'en fervir, pour tuer des animanxplus grands, que ceux quon a tués jusqu'ici par réleclricité, en faifant pasfer la décharge de la hatterie par differentes parties de leur corps, et d'esfayer, ft la caufe de la nto-fde ces animaux, tués par la décharge ëm trique oujar la foudre, pourroit fe manifester par la disfeclïon ou par T'examen des parties, par les quelles la 'décharge ou la foudre artificielle d'une hatterie avoit pasfè. fai cru que je pourrois faire ces expêriences probahlement avec d'autant. plus de fuccès, que la force de la. batterie ètoit plus grande; et eest pour cette raifon que fai diffèrè de commencer ces expêriences, jusqud ce que notre batterie eut la grandeur et la force , que favois eu le desfein d'y donner depuis plufieurs années, mais que je n'ai pu
ob-
C 225 O
TWEEDE HOOFDSTUK.
Proefneemingen omtrent de oorzaak van den dood van menfchen en dieren, door den blixem getroffen,
Zfederd ik de befchryving van dit werktuig, en van deszelfs groot vermogen, in. 1785 heb uitgegeeven, hebben verfcheiden Natuurkundigen van den eerften rang my verzocht 'er van gebruik te maaken, om daar meede grootere dieren te dooden, dan welke men tot nu toe door de eleélrickeit gedood had, en ten dien einde de ontlaading der batterye te laaten gaan door verfchillende deelen van hun lichaam, om te beproeven, of de oorzaak van den dood der dieren, door den electrifchen flag of door den blixem gedood, by de ontleeding of het onderzoek der deelen, door welke de nagebootfte blixem-flag of ontlaading eener batterye gegaan was, zoude té ontdekken zyn. Ik heb gedacht, dat ik deeze proefneemingen waarfchynlyk met des te beter uitflag zoude kunnen in 't werk ftellen, naar maate de kracht.der batterye grooter ware, en om deeze reden heb ik uitgefteld dezelven aan te vangen, tot dat ik eene battery van die grootte en die kracht verkregen had, welke ik zederd verfcheiden jaaren verlangd F f had,
(226)
obtenir que vers la fin- de tannèe 1789, h caufe de la dijficultê ^obtenir des verres asfez grands et asfez propres pour cet effet.
Réfiéchisfant alors avant le commencement de ces expêriences , d la fin de Mars 1790, fur les diffèrentës hy* pothèfes concernant la caufe de la mort des animaux tuéspar la foudre, fenvifageai comme plus probable celle, qui attribuè la mort, dans ce cas la,a la defiruclion momentanêeJ'irritabilité des fibres- musculair es, par les quelles la foudre est conduite. Perfonne n'a cependant fait ou publiè, autant que je fache, des'expêriences, qui font voir ce qui .en est. 11 est vrai quon a cru. fouvent, que ces parties des animaux , par les quelles on avoit fait. pasfer. la décharge d'une batterie asfez confidérable, font devenues paralytiques: mais quoique la paralyfie est Teffet de plufieurs caufes tout a-fait différent eS; on n a pas examinè, fi Piritdbilitê même de ces parties paralytiques ètoit dêtruite,.. ou fi la paralyfie devoit être attribuèe d quelqu'autre caufe. Deplus, la plupart des expêriences, qu'on a faites jus*qu'ici fur Us .animaux., en les tuant par des déchar ges de batteries, au lieu de confirmer Phypothéfe de la defiructioii momentanèe d'irritabilitê par la foudre, l'ont renduê au contraire moins probable: parceque les animaux tués par réleclricité n'ont pas perdu ordinair ement- tout-a-fait'. h vie, dans l'infant meme de la décharge, comme c'estl'ef
* i fe*
C 227 >
had, doch'welke ik niet voor het eind van 1789 heb kunnen bekomen , uit hoofde der moeilykheid om hier voor glazen van eene genoegzaame grootte en vereischte hoedanigheid te verkrygen.
Voor den aanvang van deeze proefneemingen, in 't laatst van Maart 1790, op nieuw overweegende de verfchillende veronderftellingen omtrent de oorzaak van den dood der dieren. die door den blixem getroffen worden,, kwam het my voor, dat die veronderltel-. lingde waarfchynlykfie was, welke den dood in dat geval toefchryft aan de oogenbliklyke uitdooving van de irritabiliteit der fpiervezelen, door welke de blixem geleid wordt. Niemand heeft echter, zo ver my bekend is, proefneemingen gedaan of bekend gemaakt, welke doen zien, wat hier van zy. Men heeft, wel is waar, dikwyls gemeend, dat zodanige deelen van dieren, door welke men de ontlaading eener batterye van genoegzaame grootte geleid had, lam geworden waren: doch fchoon de verlamming eene uitwerking is van verfcheidene oorzaaken, die geheel en al verfchillen , heeft men echter niet onderzocht, of de irritabiliteit van deeze lam gewordene deelen vernietigd ware, of dat de verlamming aan eenige andere oorzaak ware .toe te fchryven. Daarenboven hadden de proêfneerhingen, dus verre op dieren gedaan, de veronderftelling, dat de blixem de irritabiliteit oogenbliklyk vernietigt, minder waarfchynlyk gemaakt: vermits de dieren, door de elektriciteit gedood, doorgaans het leven niet op het oogenblik verloren hebben, gelyk dit de gewoone uitwerking van den blixem is: Ff 2 maar
(228 >
fet ordinaire de la foudre: mais. la décharge a~ ordinaire* ment caufè des convulfions très-violentes, qui ont étè fuiVies tantót par la mort, après quelques fecondes, tantót par des pardlyfies, dont F animal a ètè rètahli en peu' de tems.
fai cru, que la force extraordinaire de cette hatterie pourroit fervir pour decider ce qui en est, en esfayant fi la décharge pourroit détruire toute Pirritabilitê des fibres musculair es, dans 1 infant qu'elle y pasfe. Pour rendre ces expêriences dTautant plus dècifives , 'fai choifi des animaux , qui font connus deposfèder une irritabilitê trés difficile d detruire. On fait; que plufieurs amphibies, fur-tout lesferpens et les vipères, confervent Pirritabilitê de leurs fibres musculair es quelques heures après la mort, de manière que les différent es parties de leurs corps font voir des mouvemens rèmarquables, douze , vingt ou vingt-quatre heures. après- qu'ils ont per du leur tête. Mais comme on ne trouve pas- des ferpens ou des vipères dans cette province, f aipris de nos animaux-ceux, qui en approchent le plus d cet égard, c'est-d-dire , les anguilles, qui font voir le même mouvement de leurs corps que les vipères, pendant deux,,trois ou quatre heures après que leurs. têtes font coupèes. f ai vu l'irritabilitê encore confervèe dans la queue d'une anguille, en Vesfayant d Pétincelle éleclrique, fix heures après que la tête lui a êtè'coupéd
* * '•>'
( 23i )
Ik begon deeze proefneemingen met aafcn van. omtrent i| voet langte, laatende de ontlaading gaan door de geheele langte van hun- lichaam. Deeze aaien wierden op het oogenblik geheel gedood , zo dat zy niet meer de minfte beweeging maakten. Ik deed 'er het vel op het oogenblik afneemen, en onderzocht aanftonds, wat 'er nog van de irritabiliteit der fpierveze^ len overig was. Ten dien einde prikkelde ik dezelven met ftaale punten, ik deed inkervingen, ik beproefde ze met zouten, met alcali fluor (ammoniaque') en eindelyk ontving ik 'er electrifche vonken op: doch geen van deeze middelen deed my het minfte overblyfzel van irritabiliteit befpeuren. Daar de electrifche vonk. erkend wordt het krachtigfte middel te zyn, om byna verlorene irritabiliteit te herftellen, of 'er het minfte overblyfzel van te ontdekken, heb ik de proefneemingen in diervoegen herhaald, dat de fpi er vezels van den aal aan de electrifche vonken wierdèn blootgefteld , oogcnbliklyk na dat 'er de ontlaadihg der batterye was doorgegaan: nogtans was 'er niet het minjlte overblyfzel van irritabiliteit te befpeuren.
Op deeze wyze overtuigd zynde, dat 'er niet dèminfte merkbaare irritabiliteit meer overig was in fpieiv vezelen van een aal, door welken de ontlaading vanonze battery gegaan was, begreep ik dat 'er nu nog te onderzoeken was, of deeze oogenbliklyke vernietiging van de irritabiliteit derfpiervezelen vaneen aal veroorzaakt wierd door de oogenbliklyke verbreeking van het fyne werktuiglyke zamenftel , of van de werking vanandere deelen. van den aal, waar van het leven van dit
dier/
C 231 )
guille, de qui la vie de cet animal dêpend de plus prés: ou fi la pasfage même d'un fi grand torrent de fluide électrique par les fibres musculair es est la caufe immêdiate, , qu'elles perdent leur irritabilitê. Pour cet effet fai conduit le torrent éleclrique par diffèrentes parties du corps de ïanguille. i)Je 1'ai fait entrer par la tête, et fortir du corps de l'anguille, après qu'il fut pasfè par environ %, § ou | de fa longueur, et fai obfervé chaque fois, que la queue de Panguille, ausfi loin qu'elle fi'avoit pas conduit ce torrent éleclrique, avoit confervè Virritabilitè des fibres musculaires parfaitement i comme la queue d'une anguille tuée de la manière ordinaire: mais que tout le reste de Panguille, par le quel le torrent éleclrique avoit pasfè, ètoit tout-d-fait infenfible, comme dans les expêriences prècèdentes. 2) J'ai fait pasfer le torrent éleclrique tan* tot feulement par la queue, tantót prèsquepar tout le corps de l'animal, la tête feulement exceptêe, tantót enfin feulement par le milieu du corps, et fai obfervé confiamment dans tous les cas, que feulement cette partie de Panguille, qui êtoit frappée par la décharge, avoit per du l'irritabilitê de ces fibres musculaires, €t que le reste de l'anguille l'avoit retenue parfaitement.
Après que ces. expêriences ont ètê connues , plufieurs Phyficiens et Amateurs des expêriences m'ont priê de les leurs faire voir: ce qui d donnè occafion de les répéter
fon-
Cm y,
dier het meest afhangt, dan of de doorgang zelfs van eenen zo fterken ftroom van eleclrifche ftoffe, dooide fpiervezelen , de onmiddelyke oorzaak is, welke dezelve haare irritabiliteit doet verliezen. Met dit oogmerk heb ik den ëlectrifchen ftroom geleid door verfchillende deelen van den aal. ï) Ik heb denzelven aan den kop ingebragt, en op eenigen afftand van den ftaart weder doen uitgaan, na dat de eleclrifche ftof omtrent f, § of £ van de langte van den aal was doorgegaan , en ik heb telkens waargenomen, dat de ftaart van een aal, zo verre de ftroom van eleclrifche ftoffe 'er niet was doorgegaan, de irritabiliteit van de fpiervezelen volkomen behouden had, even als de ftaart van den aal op de gewoone wyze gedood: maar dat al het overige gedeelte van den aal, door het welk de electrifche ftroom gegaan was, geheel en al ongevoelig was geworden, even als in de voorgaande proefneemingen. 2) lk heb den eleétrifchen ftroom dan eens door den ftaart alleen, en dan weder door het geheele lichaam van het dier, de kop alleen uitgezonderd, dan eindelyk door het middelfte gedeelte van het lichaam geleid» en ik heb beftendig in alle gevallen waargenomen, dat alleen dat gedeelte van den aal, waar door de ftroom der ontlaading gegaan was, de irritabiliteit der fpiervezelen verloren had, en dat het overige gedeelte van den aal dezelve volkomen behouden had.
Na dat deeze proefneemingen zyn bekend geworden , hebben verfcheiden Natuurkundigen en Beminnaars van proefneemingen my verzocht dezelve te zien; het geen geleegenheid gegeeven heeft dezelve dikwyls'
G g en
C 234 )
fouvent, et de dijfêrentes manier es. J'ai pris queïquefois les plus grandes anguilles que fai pu me procurer, de 34 pieds et au-delh. Le refultat a ètè toujours le même. En prenant des grandes anguilles, et faifant entrer le torrent fur la partie antêrieure et fupèrieure de la tête, fai vu que la mdchoire inférieure, et les muscles du cou et du ventre, avoient confervê leur irritabilitê, queïquefois même la partie inférieure du corps , prés du ventre, jusqu'd peu prés au milieu du corps, quoique les fibres musculaires du dos Peusfent perdue tout d-fait. Ce qui fait voir feulement, que le torrent éleclrique de notre batterie, en cas qu'on le conduife par une grande anguille, ne fe divife pas d'abord par toute la masfe de fon corps, mais qu'il va tout droit par le plus court chemin le long du dos de cet animal, ne s' elargis fint qu'd mefure qu'il avance.
Comme les expêriences fusdites ont fait voir, que le torrent éle&rique, pourvu quil foit asfez, fort , dètruit Virritabilitè des fibres musculaires dans les animaux,. qui font reconnus d'avoir une irritabilitê trés-difficile d dètruire, il n'y a pas lieu de douter, qu'il dètruira plus promptement encore Virritabilitè des fibres musculaires des quadrupèdus , paree qu'elles perdent plus promptement leur irritabilitê après que Vanimal est tué. Ausfi les expêriences que fai faites fur des lapins, avec la décharge de trente
pieds.
C 235 )
en op verfcdiïlende wyzcn te herhaalen. Ik heb zomwylen de grootfte paalingen genomen, welke ik konde verkrygen, van 34 voeten namelyk, en daarenboven. De uitflag is altoos dezelfde geweest. Wanneer ik groote paalingen nam, en den elecWchen ftroom aan het voorfte en bovenfte gedeelte van den kop deed ingaan , heb ik gezien, dat de onderkaak, en de fpieren van den hals en van den buik hunne irritabiliteit behouden hadden, zomwylen ook het ondergedeelte van het lichaam, naby den buik, tot op omtrent de helft van het lichaam , offchoon de fpieren van den rug dezelve volkomen verloren hadden. Dit doet alleenlyk zien , dat de electrifche ftroom van onze battery, wanneer men denzelven door een grooten aal leidt, zich niet aanftonds door den geheelen inhoud van zyn lichaam verdeelt, maar dat dezelve rechtftreeks den korften weg volgende langs den rug van dit dier gaat, en zich op het voorfte gedeelte van zynen weg niet veel verbreedt of zydelihgs uitzet.
Daar de bovengemelde proefneemingen reeds doen zien, dat de electrifche ftroom, wanneer zy kracht genoeg heeft, de irritabiliteit der fpiervezelen doet ophouden in dieren, die bekend zyn eene zodanige irritabiliteit te hebben, welke zeer moeijelyk te vernietigen is, zo is 'er geene reden om te twyffelen, of dezelve zal nog veel fchielyker vernietigen de irritabiliteit van de fpiervezelen van viervo etige dieren : vermits deeze vezels veel fchielyker dit vermogen verliezen, nadat het dier gedood is. Ook hebben de proefneemingen, welke ik op konynen genomen heb, door de ont-
Gg 2 laa-
C ft30
pieds quarrés de furface garnie , le confirment tout-d-fait et je penfe donc, qu'il feroit tout d-fait inuiile de répéter ces expêriences avec a"autres quadrupèdes, parceque Virritabilitè est êvidemment la même faculté dans toutes les fibres musculaires de tous les animaux, et ne dijfére dans les diffèrens animaux que par degrés. Ce qui dètruit donc cette faculté des fibres musculaires dans ces animaux, oü elle est la plus difficile d dètruire, la détruira furement dans tous les animaux. On peut donc tenir pour demontrè, que le torrent éleclrique dètruit Virritabilitè des fibres musculaires de tous les animaux, pourvu qiVil foit asfez fóru
Les expêriences, que je viens de décrire, font voir donc êvidemment, quelle est la caufe immèdiate de la mort des hommes , ou des animaux , frappès par la foudre. La circulation du fang, fi nêcesfaire pour Ventretïen de la vie. des hommes et des animaux qui ont du fang, ne peut avoir lieu, fitot que le coeuret les. ar tér es ont per du leur irrita* hilitê: parceque eest Virritabilitè du coeur et des artères, dont dép end leur contraclion, quand ils font remplis de fang et irrité par-ld, et c1 est cette même contraclion y qui, par fon aclion alternative, fait fortir le fang du coeur, et qui le fait circuler par les artêres, La foudre ou le torrent éleclrique de la decharge d'une hatterie (qui nest qiïune foudre artificielle) doivent donc titer les hommes
C 237 ) .
laading van 30 voeten bekleed glas, zulks volkomen beveiligd; en ik denk om deeze reden, dat het geheel overtollig zyn zoude deeze proefneemingen met andere viervoetige dieren te herhaalen, dewyl de irritabiliteit blykbaar dezelfde eigenfchap is in alle fpiervezelen , van welke dieren die ook zyn mogen, en deeze in verfchillende dieren flegts in trappen verfchilt. Het geen derhalven dit vermogen der fpiervezelen doet ophouden in die dieren, waar in hetzelve het moeijelykst te vernietigen is, zal hetzelve voorzeker in alle andere dieren doen ophouden. Men kan het dus voor bewezen houden, dat de elearifche ftroom de irritabiliteit der fpiervezelen in alle dieren vernietigt, wanneer dezelve flegts kracht genoeg heeft.
De befchrevene proefneemingen toonen zeer blykbaar aan , welke de onmiddelyke oorzaak zy van den dood van menfehen en dieren door den blixem getroffen. De omloop van het bloed, zo noodzaaklyk voor het onderhoud van het leeven van menfehen, en van alle dieren Avelke bloed hebben, kan niet blyven voortduuren , zo dra het hart en de flag-aders hunne irritabiliteit verloren hebben: vermits het de irritabiliteit van het hart en van de flag aders is, waar van hunne toetrekking afhangt, wanneer zy met bloed gevuld en daar door geprikkeld worden, en het is deeze zelfde toetrekking, die, door zyne beurtlingfche werking, het bloed uit het hart dryft, en door de flagaders doet omloopen. De blixem. derhalven, en de elearifche ftroom der ontlaading van eene battery C welke eene nageboosfte blixem-flag isO moeten Gg 3 men*
( 238 )
mes m les animaux, dans tous les cas qu'elle pasfe par k ■coeur ou les grandes artères: parcequ'elle dètruit a 1'inftant leur irritabilitê, et par-la la circulation du fang.
Ces expêriences font voir en même-tems, quelle est la caufe, que les hommes ou les animaux ne font pas toujours tués , quand ils font frappès par la foudre, ou par une décharge asfez forte pour cet effet. Lorsque le torrent ■êle&rique ne pasfe pas par le coeur oupar les grandes artères, il n'arrête pas la circulation du fang, mais rend feulement les muscles, par les quels il pasfe, paralytiques, d moins qu'il ne puisfe dèranger la mo'èlle de Pepine du dos (fans dètruire Virritabilitè du coeur et des artères') deforte que l''animal fut tuê d l'inftant par cette caufe: mais jusqu'ici je n'en connois point des preuves décifives, parceque, lorsqu'on a tuê des animaux en conduifant le torrent éle&rique par le dos, il est d prèfumer, qu'il fera pasfè en partie par les grandes artères, qui touchent les vertèbres du dos. Le feul cas dans le quel la foudre ou le torrent éle&rique artificiel me femhle tuer les hommes ou les animaux, fans que la deftru&ion de Virritabilitè du coeur ou des grandes artères en foit la caufe, me paroit être quand le fluide éle&rique perce le cervelet; ce que la foudre ne fera que très-rarement, et que la décharge d'une batterie ne fera point, d moins qu'on le dirige avec beaucoup de foins par cette partie. -
TROl-
( -239 ) "
menfehen en dieren dooden , zo dikwyls dezelve gaat door het hart of door de groote flag-aders, die uit het hart voorkomen : om dat dezelle oogenbliklyk hunne irritabiliteit, en hier meede teffens den omloop van het bloed doet ophouden.
Deeze proefneemingen doen teffens zien , waarom menfehen en dieren door den blixem getroffen niet altoos gedood worden. Wanneer de electrifche ftroom niet gaat door het hart óf doordegroote flag-aders, dan ftremt dezelve den omloop van het bloed niet, maar verlamt flegts de fpiervezels, door welke hy zynen weg neemt, ten zy dezelve (zonder de irritabiliteit van het hart en van de groote flag-aders te vernietigen) het. ruggenmerg zodanig zoude 'kunnen ontftellen, dat het dier hier door gedood wierd: doch tot nu toe zyn my hier van geene befliszende ondervindingen bekend, vermits in alle gevallen, waar in men dieren gedood heeft, door den electrifchen ftroom langs den rug te leiden , het te vermoeden is, dat de ftroom gedeeltelyk langs de groote flag-aders zak gegaan zyn, die de wervelbeenderen van den rug raaken. Het eenige geval, waar in de blixem, of de nagebootfte electrifche ftroom my toefchynt dieren te dooden,. zonder dat de vernietiging der irritabiliteit van het hart of van de groote flag aders de naafte oorzaak van den dood zy, fchynt my dan plaats te hebben, wanneer de electrifche vloeiftof door de herzenen gaat; doch de blixem zal maar zeer zeldzaam deezen weg "neemen , en de ontlaading van eene battery zal zulks niet doen, ten zy men ze opzettelyk door dat deel doet gaan,
DER.-
C Ho >
TROTS IE ME CHAPITRE*
Expêriences concernant T effet de la décharge de cette batterie fur des Arbres.
jü^Z". nairne esfaya en 1773» e» prèfence de m. banks et plufieurs Membres de la SociètêR. de Londres, reffet de la décharge d'une batterie de 50 pieds quarrés de verre garni fur -plufieurs plantes, et ausfi fur le Laurier et le Myrte. Ils ont obfervé, que toutes les branches des plantes, par les quelles la décharge ètoit conduite, mouroient plus tót ou plus tard, d mefure que les plantes avoient plus ou moins de fuc La branche d'un Laurier, par la quelle la décharge avoit pasfè, ne donnoit aucune marqué d'en avoir fouffert, que quinze jours après l'expérience; alors les feuilles commencoient d jaunir et d tombcr, et la branche mouroit. On n'appercevoit rien au Myrte, qu'environ un mois après l'expérience; alors quelques petites branches, au fommet de Tarbre, commencoient d mourir. (Philof. transaft. vol. LXIV, part. I, pag. 86.
- J'ai
1241 )
DERDE HOOFDSTUK.
Proefneemingen omtrent de uitwerking der ontlaading van deeze battery op Boomen.
D
J—Hr. nairne beproefde in 1773, in tegenwoordigheid van den Hr. b a nk s en verfcheiden Leden van het Kon. Genootfchap te Londen, de uitwerking der ontlaading eener batterye van 50 vierkante voeten bekleed glas, op verfcheiden planten, en ook op een Laurier- en Myrtus-boom. Zy hebben waargenomen , dat alle die takken en planten, door welke de ontlaading geleid was, ftierven, en wel vroeger of laater naar maate de planten meer of min fapryk waren. Aan den tak van een Laurier-boom, door welken de ontlaading gegaan was, was het eerst veertien dagen na de proefneeming te bemerken, dat zy daar van geleeden had; toen veranderden de bladen ras van kleur., vielen af, en de tak ftierf. Aan den Myrtus-boom begonden eerst omtrent een maand na de proefneeming eenige takjes aan den top te flerven. Philof transact, vol. LKIF, part. /, p. 36.
Hh ik
( 242 )
°fai cru que ces expêriences méritoient ffêtre rêpêtêès avec une batterie beaucoup plus grande. Choifrfant pour cet effet une efpece ffarbre , dont la végétation est vigoureufe, et dont la vie vègêtale peut fouffrir le plus, avant qu'elle foit èteinte, fai pris, pour cette raifon, de tiges jeunesdu Saule commun, dansle mois d'avril 1791, juftement dans le tems que ces tiges commencoient d pousfer de jeunes branches. Dans deux de ces tiges de Saule, dont la longueur êtoit de 8 pieds, je conduifis la décharge au milieu , d la longueur de 15 pouces, et dans deux autres par leurs extrèmitês fupèrieures, après quefeusen vain esfay.ê auparavant de conduire la décharge de cette batterie , par des parties plus hngues de ces tiges.
Ces Saule s êtant plant és après cette expérience, les parties, par les quelles la décharge ètoit pasfèe, ne pousfoient pas de branches. Les parties fupèrieures des tiges, dont le milieu avoit conduit la décharge, pousfoient de jeunes branches pendant quelques jours, quoique beaucoup plus lentement que les tiges non èleclrifèes: mais les jeunes branches mouroient peu de jours après. Les parties non èleclrifèes pousfoient des jettons, comme les tiges non èlectrifées, plantèes d' cóté ff elles.
Cette expérience fait donc voir, que la vie .vègêtale peut être. dêtruite, par le torrent éleclrique ff une force fuffifante, dans desarbres même, dont la végétation est la
plus
( 243 )
Ik dacht het de moeite waardig dergelyké proefneeming met deeze zoo veel grootere battery in \ werk te Hellen. Ik verkoos daar toe een der weeligst groeijende boomen, in welken hét groeijend leven het meest fchynt te kunnen lyden, eer het worde uitgegedoofd, en nam om deeze reden jeugdige Hammen van de gewoone Wilg, in de maand april 1791, juist in 't begin dat deeze Hammen jonge takjes begonden uit te geeven. Aan twee van deeze Wilgen-Hammen, die ruim 8 voeten lang waren, liet ik de ontlaading door het middengedeelte, ter langte van 15 duimen, en aan twee andere Hammen door derzelver bovengedeelte gaan, na dat ik voor af te vergeefsch beproefd had de ondaading der batterye door grootere langtens deezer Hammen te geleiden.
Deeze Wilgen-Hammen vervolgens na deeze proefneeming geplant zynde, was 'er aan diegedeeltens, langs welke de ontlaading der batterye gegaan was , geene verdere uitbotting te befpeuren Aan het bovengedeelte der Hammen, door welker middengedeeltens de ontlaading geleid was, ging de uitbotting en takfehieting eenige dagen voort, hoewel veel langzaamer als in ongeëleétrizeerden: doch weinige dagen daar na Hierven de hier uit gefchotene takjes. Onder de geëlectrizeerde gedeeltens ging de takfehieting haar gang, even als iii dergelyke niet geëlectrizeerde Hammen daar nevens ftaande.
Deeze proefneeming doet derhalven zien, dat het groeijendleeven, zelfs van de hardfle of weeligst groeijende boomen, door eene electrifche ontlaading van geHh 2 noeg-
C 244 )
plus vigoureufe et laplus difficile d détruire.— Elle donne de plus une imitation'pluspar fait ede Vejfet de la foudre fur les arbres, qu'on a vu mourir peu de tems après qu'ils ètoient frappês par la foudre.
QUJTRIEME CHJRITRE..
Expêriences concernant les Conducleurs de la foudre.
J-Jes expêriences concernant la fufton différente de diffêrens mètaux, decrites dans le volume précédent ou la première continuation , m'ont conduit d en tirer les conféquences1 fuivant es: I)„ que lorsqffon veut fe fervir des bandes de plomb, au lieu de bdrres de fer, pour prèferv,er un édifice de la foudre > on doit'avoir foin, que cette bande ait une telle largeur, que fa. feclion furpasfe- quatre fois la feStion d'une barre de fer-d'un tel diamètre, qu'on fcait être fuffifante pour les conducleurs de fer: parceque mes expêriences avoient fait voir, qu'une bande de plomb, de la même longueur qu un fil de fer, ne réfifioit pas ègalement d la force des déchar ges égales, d moins que la bande de plomb fik fi large, que fa feclion êtoit quatre fois
plus,
;( 245 )
noegzaame fterkte fpoedig vernietigd kan worden. — Zy geeft daarenboven eene meer volkomene nabootzing van de uitwerking van den blixem op de boomen, welke men zomwylen heeft zien flerven korten tyd na dat zy door den blixem getroffen waren.
VIERDE HOOFDSTUK..
Proefneemingen betreffende de Af elders van den blixem^
T^Jit myne proefneemingen betreffende de fmeltbaarheid van verfchillende metaalen, in het voorgaande deel of eerfle vervolg der proefneemingen befchreven , h eb ik afgeleid: I) ,, dat wanneer men loodenftroo ken, in plaats van yzeren ftaaven, aan gebouwen tot afleiders van den blixem gebruike, men als dan zorg te draagen heeft, dat de inhoud der döorfneede van den looden flrook niet■minder zy, als de döorfneede van een • yzeren ftaaf van zódanig eene middeUyn , welke men weet voor yzeren afleiders genoegzaam te zyn: vermits het uit myne proefneemingen gebleken was, dat een looden flrook,. van gelyke langte als een yzerdraad, niet gelyklyk tegens gelyke ontlaadingen der batterye* beftand was, ten zy dé flrook die breedte bad, dat de inhoud van zyn e döorfneede viermaal zo groot wa-
Hh 3 re
(240
plus grande que celle du fil de fer." (page 34.) H „ Qt/e les conducleurs de cuivre rouge rèfiftent ègalement d la foudre, quand leur diamètre a feulement lamoitié de celui des conducleurs de fer."
Pour avoir des preuves d'autant plus convainquantes dans un fufet de cette importance , fai cru, qu'il valloit tien la peine de répéter cette expérience avec cette batte' rie plus grande.
Ces dernières expêriences ont entièrement confirmè, concernant le plomb, ce que f en ai dit ci desfus. J'ai vu ausfi avec plaifir, que les expêriences de m. brook , publièes deux ans après les miennes, dans fes miscellaneous experiments, y font parfaitementd'accord: puisqu'elles ont appris ausfi „ que le fil de fer ojfre une rèfifiance quatre fois plus grande, contre la décharge éleclrique ou la foudre', qu'un fil de plomb de la même longueur" (page 66.)
Ce que m. brook en déduit concernant la masfe ou l'èpaisfeur fuffifante des bandes de plomb , pour prèferver les èdifices de la foudre, s'accorde ausfi trés bien avec ce que j 'en ai déjd dit dans ma disfertation fur les conducleurs de la foudre, (publiée par la Sociêtê de Phyfique exper. d Rotterdam, vol. 6me) ayant fondê fur les expêriences alors connuè's le calcul fuivant: „qu'une bande de plomb épais de gouttières, dont le pied quarrè pèfe environ 8 livres, et ayant la largeur de 4 pouces, peut
fuf-
c 24; y
re, als die van het yzerdraad." ( bladz 35.) II „ Dat afleiders van rood koper tegens den blixem even goed beltand zyn, wanneer zy flegts de halve middeUyn van yzeren afleiders hebben."
Ik heb het, om in eene zaak van dat belang des te meer zekerheid te bekomen, de moeite waardig geoordeeld het een en ander door deeze grootere battery op nieuw te beproeven.
Deeze laatere proefneemingen hebben omtrent het lood het bovengemelde volkomen beveiligd. Ook heb ik met genoegen gezien, dat de proefneemingen van den iir. brook, twee jaaren 'na de mynen in zyne miscellane'ius experiments uitgegeeven, hier meede volkomen overeenllemmen: dewyl zy insgelyks geleerd hebben , „ dat yzerdraad viermaal meer vermogen heeft tegens„ de electrifche ontlaading of den blixem, dan lood„ draad van dezelfde langte" (bladz. 66.)
Het geen de Hr. brook hieruit verder afleidt, betreklyk de genoegzaame zwaarte of dikte van looden ftrooken ter afleiding van den blixem, komt ook zeer wel' overéén met het geen ik hier omtrent reeds in myne verhandeling over de afleiders van den blixem, ter beantwoording der vraage over dat onderwerp,, in het jaar 1780 door het Bataafsch Genootfchap te Rotterdam voorgefteld, (in 't 6^ deel hunner verhandelingen) uit de toen bekend zynde ondervindingen heb opgemaakt, te weeten: „dat een reep dik goot-loot (waar doormen doorgaans lood van 8 ponden in een vierkanten voet verflaat) van 4 duimen breedte, tot afleider van den blixem meer dan genoegzaam is.
C 24S j
fuffifiamment prêferver unêdificede la foudre". u. brook dit ausfi de ne pouvoir pas croire après fes expêriences, que les coups de foudré dans aucun cas ayent une force fiuffifante, pour détruire une bande de plomb de 4 pouces de largeur , et de répaisfeur de 8 têpour le pied quarrê. (page 68.)
Les expêriences concernant la qualitê conduclrice du cuivre rouge, faites avec cette batterie, ont donnè un rêfultat fort différent. Jyant vu alors, que des fils de fer d\i pouce, et des fils de cuivre d\\ ou 3b pouce, fembloient ègalement rèfifier d la décharge de la batterie prècèdente, j\ai prls des fils de fer et de cuivre, dont les diamètres différoient dans la même proportion. Comme une expérience prècèdente avoit appris, qu'une charge de cette hatterie d 25 gr. fait rougir 36 pouces du fil de fer n°. 1 d\\ pouce de diamètre , mais que le fil n'est pas rompu, fai fait pasfer une charge égale paf unfil de cuivre d'7\pouce de diamètre: je fus furpfis-de voir, 'que ce fil ètoit fondu en petits globules. Un autre fil de cuivre d' 5* pouce de diamètre fut rompu, en deux endroits, par une pareille charge de la hatterie. Un troifième fil de cuivre de la même longueur, et d' ri pouce de diamètre, reftoit entier.
Cherchant la caufe de la diffèrence du rèfultat de ces expêriences, fai appris qu'elle fe trouvoit dans la differente qualitê oupureiê du cuivre, dont ces fils ètoient tirès. Celui des dertdères expêriences ètoit tirè du fil de cuivre
rou-
( H9 )
De Hr. brook zegt insgelyks naar zyne bevindingen niet te kunnen gelooven, dat 'er blixemflagen op eenige plaats fterk genoeg zullen vallen, om een flrook lood van 4 duimen breedte, en ter dikte van 8 ponden op de vierk. voet, te kunnen vernietigen, (bladz. 68.)
De proefneemingen betreffende het leidend vermogen van het roode koper, met deeze battery in 't werk gefield, hebben een verfchillendenuitflag gehad. Toen gezien hebbende, dat yzerdraaden van y| duim middcllyn , en koperdraaden van g of 5£ duim tegens de gewoone laading der voorige batterye even beftand fcheenen, nam ik nu weder yzer-en koperdraaden, die in dezelfde evenredigheid van elkander verfchilden. Door eene voorafgaande proefneeming bevonden hebbende, dat yzerdraad n°. 1 yan*| duim, 36 duimen lang, door 25 gr. laading deezer batterye flegts gloeijend gemaakt wierd, doch in zyn geheel bleef, liet ik nu eene gelyke laading gaan door koperdraad, van gelyke langte van tt duim middeUyn: dit wierd tegens myne verwachting geheel tot fyne bolletjes gefmolten. Een ander even lang koperdraad, van omtrent s'5 duim middeUyn, brak door eene gelyke laading op twee plaatzen. Een derde koperdraad van dezelfde langte, van r§- duim middeUyn , bleef geheel.
De reden van den verfchillenden uitflag deezer proefneemingen nafpoorende, bevond ik dezelve geleegen te zyn in de verfchillende zuiverheid van 't koper , waar van deeze draaden gemaakt waren. Tot deeze laatfle proefneemingen was het draad getrokken van rood koperdraad, zo als 't gewoonlyk verkocht I * wordt.
C 250 )
rouge, comme on le vend ordinairement, mais 1'ouvrier, qui avoit fait le fil pour les expêriences prècèdentes, l'avoit tirè ( comme fen fus informè après ) d'une petite barre de cuivrepurifiè, qu'il avoit dans ce tems ld; c. a. d. de ce cuivre, qu'on purifiè pour être mêlè avec de l'or. Mais comme les conducleurs de la foudre devroient être faits de cuivre ordinaire ou non purifiè, il paroitd'abord, qu'on peut feulement fe fon der fur les dernières expêriences pour le calcul de Pèpaisfeur, qu'on dolt donner aux conducleurs de la foudre. Su'want ces dernières expêriences les conducleurs de cuivre doivent donc avoir d-peu-près (comme il paroit par le calcul) la moitiè du contenu des conducteurs de fer , afin quils ne donnent pas plus de rêfiftance au pasfage du, fluide éleclrique que ceux de fer.
Mes dernières expêriences fur ce fujet, faites en Avril 1790, s'accordent ausfi trés bien avec celles de m. brook d cet égard, que j'ai lues après dans l'ouvrage mentionnè ci-desfus , et dont il dèduit, „ quun fil de cuivre, de quelle longueur et calibre que cefoit, est un ausfi bon condu&eur qu'un fil de fer d'une longueur égale et d'un doublé calibre" page 62. (a)
Quoi-
(a) Mi brook park ici certainement du volume ou des feclions, et point de leurs diametre; ce qui paroit par les expêriences, dont il a déduit la confequence fusdite: car il s'est fervi pour ces expêriences de fil de ffr tP t5§ et de fil de cuivre d' Tï§ pouce de diamètre, dont les fe&ions ont la proportion de 196 : 100 ; ce qui est a-peu-près de 8 i & Exp. 71 & 72»
C 251 )
wordt : doch tot de voorige proefneemingen had de draad-trekker (gelyk ik nu vernomen heb) het draad getrokken van een ftaafje fyn gezuiverd rood koper, het geen hy toen by der hand had; van zodanig koper namelyk, het geen, ter vermenging met goud , gezuiverd was. Daar nu de afleiders van gewoon of ongezuiverd koper zouden moeten gemaakt worden, zo is het blykbaar, dat men alleen op de laatfte proefneemingen de berekening kan gronden van de dikte, welke men aan rood-koperen afleiders moet geeven. Volgens deeze proefneemingen moeten dan , gelyk door berekening blykt, rood-koperen geleiders ten minlten de helft van dén inhoud van yzeren geleiders hebben, om de electrifche ftoffe by haaren doorgang geen meerder tegenftand te bieden.
Myne laatfte proefneemingen hier omtrent, in April 3790 in 't werk gefteld, ftrooken ook zeer wel met de waarneemingen van den u-. brook ten deeze opzichte, die my naderhand onder het oog gekomen zyn; uit welke hy afleidt, „ dat een koperdraad van elke langte en dikte of zwaarte een even goede afleider is, als yzerdraad van dezelfde langte en van een dubbele zwaarte" badz. 62. (a)
Of-
O) De Hr. brook fpreekt hier zeker van de inhouden of doorfneden der draaden, en niet van. derzelver middellynen; dit blykt uit de proefneemingen , waar uit hy het gemelde befluit heeft afgeleid: want tot dèeze proefneemingen gebruikte hy yzcrdraaden van T5§ duim en koperdraaden •rgrl duim middeUyn ,• waar van de inhouden der doorfneden tot elkander ftaan als 196 tot 100, dus ten naaftcn by als 2 tot j. Exp. 71 & 72.
I i 2
C 252 >
Quoique la faculté du cuivre rouge de conduire le torrent éleclrique ne furpasfe pas celle du fer, comme favois cru fuivant mes premières expêriences , il paroit cependant, après que ces expêriences furent rèpètèes en difi ferens endroits, et avec du cuivre de different es qualitês, qu'un condu&eur de cuivre rouge conduit, ausfi bien qu'un autre de fer, le torrent d] une décharge éle&rique ou de la foudre, quand leurs fe&ions ou leurs contenus font propor* tionnés comme les nombres 1 et 2. Or comme V'expérience a appris, que les barres quarrèes de fer peuvent réfister aux coups de foudre les plus violents, quand ils ont Pèpaisfeur d'i pouce , il paroit donc par ce calcul, qu'il fuffit de donner aux condu&eurs de cuivre Vèpaisfeur de 4 lignes — yai fait voir, dans la première conti nuat ion de mes expêriences (page 38) qu'il y a bien des cas, dans les quels les condu&eurs de cuivre font plus convenables que ceux de fer, d caufe qu'une moindre èpaisfeur de cuivre fuffit pour conduire la foudre ègalement.
Le fluide éle&rique, dont je voyois des fils minces de fer entourès, dans les expêriences dêcritespage 220, paroisfoit fi copieux, que je foupfonnois , qu'il pourroit allumer des fubftances combuftibles, qui touchent les fils mêtalliques, par les quels on fait pasfer de telles déchar ges. Je l'esJayai premièrement avec une latte de fapin rouge bien
f-
C 253 )
Offchöori 'dan nu het leidend vermogen van het roode koper niet zo veel grooter dan die van het yzer is , als uit myne eerfte proefneemingen fcheen te volgen, .blykt het echter thans, na dat. het met verfchillend koper op verfchillende plaatzen, en met zeer verfchillende krachten beproefd is, dat een afleider van rood koper, even goed als een yzeren afleider, de electrifche ftroomen van eene ontlaading of van den blixem voortleidt, wanneer hunne doorfneden tot elkander ftaan, als de getallen 1 en 2. Daar nu de ondervinding geleerd heeft ,, dat een vierkante yzeren ftaaf de felfte blixemflagen weerfïaan kan, wanneer dezelve è duim dik is, zo blykt het derhalven door berekening, dat de. dikte van ruim 4 lynen voor blixem afleiders van rood koper genoegzaam is. - Jn welke gevallen rood-koperen afleiders, uit hoofde van hun meerder leidend vermogen, en van de mindere dikte, die deswegens in dezelve vereischt wordt, boven yzeren afleiders den voorrang verdienen , heb ik voorheen aangetoond , in het eerfte vervolg der proefneemingen bladz. 30.
De eleclrifche ftof, waarmeede ik het yzerdraad,'ia de proefneemingen op bladz. 221 befchreven, omgeeven zag, fcheen zo overvloedig, dat ik hier uit vermoedde , dat by zodanige ontlaadingen, die döor dunne draaden gaan, ligt brandbaare ftoffen, die den draad raakten* zouden kunnen aangeftooken worden. Eerst beproefde ik dit met eene dunne lat van wel gedroogd en heet I i 3 ge-
C 254 )
fèchè et ècbauffé, fur Ia quelle je liois le fil de fier , par le quel je fis pasfer la décharge. Cette latte êtoit feulement ■un peut brulêe, oü les extrèmitês de ce fil ravoit touche'. Je couvrois enfuite le fil mètallique de Vamadou , le liaut la desfus ètroitement; afin qu'il touchdt mieux le fil. La décharge de la batterie pasfant alors par ce fil, Vamadou fut allumè par toute fa longueur.
Ces expêriences apprennent que, lorsqiïon fait descendre les conducleurs de la foudre le long du bois ou des cordages des vaisfeaux, il faut alors avoir foin, qu'ils ne foient pas trop minces: puisqü'elles font voir, que les conducleurs, qui ont feulement Pépaisfeur nêcesfaire pour n'être point fondus ou rompuspar la joudre, ne fuffifent pas cependant pour conduire le fluide éleclrique de telle ma'nière, que les fubftances combufiibles, qui les touchent, n'en peuvent pas être allumêes.
M. patterson h Philadelphie a propofé, dans une disfertiition courronnée par la Societé Philofophique Americaine, une amèlioration des condu&eurs de la foudre, en appliquant d. f extrêmitè d'un condu&eur un morceau de plombagine, ayant une pointe aigue, qui s'êleve fort peu au desfus du tuyau., .dans le quel il est te nu. Son Antention est de conferver par ce moyen les pointes aiguè's des condu&eurs, qui font frappées par la foudre: puisque
ces
'"(•255'.)
gemaakt greinën hout , waar op ik 5e yzeren draad, waar doorik.de ontlaading deed gaan, vastbond. Deeze lat fcheen hier van alleen, naby de einden van den draad, een weinig gezengd te zyn. Ik bedekte vervolgens den yzeren draad met zwam, en bond dezelve daar op ftyf vast, op dat zy den draad des te beeter zoude raaken. De ontlaading der batterye dan door den draad gaande, wierd de zwam langs de geheele langte van den draad aangeftooken.
Deeze proefneemingen leeren derhalven, dat wanneer men afleiders van den blixem langs hout of langs het touwwerk van fchepen laat gaan, men dan voor al behoort zorg te draagen, dat zy niet te dun zyn : vermits het hier blykt, dat afleiders, die flegts zo veel dikte hebben als nodig is, om door de ontlaading of door den blixem niet verbroken te worden , echter niet dik genoeg zyn om de electrifche ftof zodanig te geleiden, dat brandbaare ftoffen, die dezelve raaken, daar van niet aangeftooken worden..
De hv. patterson te Philadelphia heeft kortlings in eene verhandeling, aan.welke door het Americaanfch wysgeerig Genootfchap de gouden eerprys is toegewezen, eene verbeetering aan de blixem-afleiders voorgefteld, door namelyk in den top des afleiders een ftuk potloot in te laaten, van Omtrent twee duimen langte, en uitloopende in een fcherpe punt, een weinig buiten den metaalen koker uitfteekende. Zyne bedoeling hier meede is de fcherpe punten aan de afleiders, die door den blixem getroffen worden, te
be-
(256)
cès pointes, quand elles font faites de quelque mêtal, peuvent être fondues par la foudre. Cette propofitwn est fondêe fur ce que le plomhagine n'est point ou fort difficilement fufible. — Mes expêriences faites avec cette hatterie m'ont appris, que le plomhagine le plus compacle, par le quel une décharge de cette hatterie est conduite, en est rèduit en poudre, et qu'il est donc par confèquent inutile (Fappliquer le plomhagine pour cet effet aux conducteurs S'ily a donc quelque raifon de préférer les conducleurs pointus d ceux, qui ff ont point de pointes, d caufe d'une diminution confidèrahle de réleclricité des nuages, qu'on fuppofe de pouvoir être effecluêe par des conducleurs pointus, // est plus fur de mettre trois ou quatres pointes fur un conducleur: afin qu'en cas qu'une de ces pointes foit fondue par la foudre, il en refie encore deux ou trois pointes aigu'és. Mais fai fait voir dans le premier volume des expêriences faites avec cette machine en 1785, que les conducteurs pointus n'ont pas un fi grand avantage fur les conducteurs non pointus, qu'on leur a attribuè fouvent. pag. 141 — 145.
c/lT-
C 25?)
behouden: vermits deeze punten, wanneer zy van metaal zyn, door den blixem kunnen gefmolten worden. Deeze voorflag is hier op gegrond, dat het potlood niet of zeer bezwaarlyk gefmolten wordt. _ Myne proefneemingen, met deeze battery in 't werk gefteld, hebben geleerd, dat het befte potlood, waar door eene zo fterke eleclrifche ontlaading als die van deeze battery gaat, daar door vergruisd wordt, en dat derhalven het potlood tot het voorfchreven oogmerk aan afleiders niet dienen kan.
Indien 'er derhalven grond is om veel voordeel aan puntige afleiders boven ftompen toe te fchryven, uit hoofde van eene aanmerklyke vermindering van de electrifche kracht der wolken, welke men veronderftelt door puntige afleiders te weeg gebracht te kunnen worden , zo doet men veiliger op eenen afleider drie of vier punten te ftellen: op dat één van de punten door den blixem gefmolten zynde, 'er dan nog twee of drie fcherpe punten overblyven. Dan ik heb voorheen in het eerfte deel myner proefneemingen, met dit werktuig in 1785 gedaan, aangetoond, dat puntige afleiders niet zo veel voordeel boven ftompe afleiders hebben, als men daar aan veelmaalen heeft toegefchreven. bladz. 141 — 145.
K k VYF.
C 258)
CINQ.UIEME CHAPITRE.
Continuation des expêriences concernant la calcination des mètaux,
jOjes phénoménes fin guliers, que j'ai obfervês en 1786 en calcinant les mètaux par la décharge de la hatterie prècèdente, dont on trouve la description , et quelques reprèfientations, dans le volume précédent ou la première continuation de mes expêriences, m'ont animè d esfayer la calcination des demi-métaux, autant quilferoit posfible: et comme la calcination d'un mélange de plomb et d'étain avoit donnè un phênomène trés remarquable, dont je tf a* vois obfervé rien de pareil en calcinant les mètaux non mêlês, fai esfayè ausfi plufieurs mélanges de diffèrens mètaux. Ces expêriences furent faites en grande partie, avec la batterie prècèdente, en 1788. J-en donner ai feulement un narrè fuccint: puisque les phènomènes, que ces. expêriences ont fait voir, ne différent que trés peu de ceux des calcinations des mètaux, décrites auparavant; 4? est ausfi pour cette raifon, que fai cru quil feroit inu-
tile
( 259 )
V Y F D E HOOFDSTUK.
Vervolg van proefneemingen omtrent de verkalking der metaalen.
D e Zonderlinge verfchynzels, die ik in den jaa* re 1786 by de verkalking der metaalen, door de ontlaading der voorige batterye, heb waargenomen, (waarvan men de befchryving en eenige afbeeldingen in het voorgaande deel of eerfte vervolg der proefneemingen geplaatst vindt) hebben my aangefpoord ook de verkalking van de half-metaalen, zo ver zulks doenlyk ware, te beproeven: en daar de verkalking van een mengzel van lood en tin een zeer byzonder verfchynzel gegeeven had, waar van ik niets dergelyks by de verkalking der onvermengde metaalen gezien had, heb ik ook verfcheiderley mengzels van metaalen beproefd. Deeze proefneemingen heb ik reeds grootdeels met de voorige battery in 't jaar 1788 in 't werk gefteld. Ik zal hier van flegts een kort verflag geeven: terwyl de verfchynzels, by deeze proefneemingen waargenomen , grootdeels overeenftemmen met die van de verkalking van eenige metaalen te vooren befchreven; waarom ik het ook , by nadere overwecging, overtol-
Kk 2 lig-
C *<5o )
tile d'en donner des repréfentations, comme celles des calcinations des mètaux décrites dans le volume précédent.
Les demi métaux ne permettans pas , d caufe de leur fragilitè connue, d'en tirer des fils, fai esfayè de les faire applatir en plaques très-minces, pour les couper en petites bandes; ceci rèusfifoit feulement avec le Zinc et avec le Bismutm En calcinant ces mètaux par des décharges de diffèrens degrés, on voyoit feulement le métal calciné s'élever en forme d'une fumée èpaisfe, et former des desfeinsfurie papier placé desfus, qui resfembloient beaucoup en couleur et en forme h ce 'X de fer, repréfentès dans le volume précédent, Pl. UI, J. II ne réusfisfoit pas d fondre les mètaux en globules rougis, par des décharges plus foibles. Je meüois rAntimoine purifiè et pulvèrifè dans une ligne droite fur du papier: cc qui cn fut calciné, par la décharge de la batterie , ne donnoit pas d'autres phénomènes, que le zinc et le bismuth: mais une grande partie de l'antimoine fut disperfée par la décharge, avant d'être calciné; ainfi que cette expérience réusfisfoit trop peu pour esfayer de la même manière les autres demi-mét aux, dont fe ne pouvois pas obtenir des petites bandes fusdites.
Je fis alors mêler quelques demi-mètaux avec de l'ètain, autant qu il ètoit nêcesfaire pour les rendre du&iles, et pour en faire tirer des Hls d'~ pouce de diamètre; ce qui réusfisfoit avec un mélange d' h Ziiie et f, étain - d'%
Co*
C 20*1 )
lig geoordeeld heb hier van zodanige afbeeldingen te geeven, als van de verkalkingen der metaalen in het voorgaande deel befchreven.
Van de half-met aaien, wegens hunne bekende brosheid, geene draaden kunnende bekomen, heb ik beproefd dezelve tot dunne plaatjes te laaten pletten, om *er fmallé reepjes van te kunnen fnyden,- dit gelukte alleen vmdèZinc en van ée Bismuth. By derzelver verkalking, door ontlaading van verfchillende graaden van fterkte, zag men alleen het verkalkte metaal zich in een dichten rook opheffen, en op het onderliggende papier eene tekening vormen van eene grauwe kleur, zeer gelyk aan die van hetyzer, afgebeeld op PL III. A. Met zwakkere ontlaadingen gelukte het niet deeze metaalen tot gloeijende bolletjes te fmelten. De gezuiverde Antimome, tot poeder gebracht, lag ik in eene rechte ftreek op papier: hetgeen hiervan door ontlaading der batterye verkalkt wierd, gaf geene andere verfchynzels als de zinc en de bismuth: dan een goed deel van de antimonie wierd by de ontlaading onverkalkt weggeflaagen , waar door deeze proefneeming te gebrekkig was, om op dezelfde wyze de overige halfmetalen te beproeven, waar van de bovengemelde dunne plaatjes of reepjes , om gemelde reden, niet te verkrygen waren.
Nu liet ik eenige half-metaalen met tin zo verre vermengen, als nodig was om deeze mengzels rekbaar te maaken, en 'er draaden van jè duim midd. van te verkrygen; dit gelukte van een mengzel van f Zinc en § tin - van £ Cobalt en % tin - van 5£ Bismuth en || tin.
Kk a 3 By
c
( 262 )
Cobalt et | étain - d' *f Bismuth et ff étain. £tf calcinant des diférens mélanges , par des décharges de fort diffèrens degrés, je n'ai vu aucun phênomène remarquable: le mét al calciné s'élevoit en partie en forme d'une fumèe èpaisfe, et le refte formoit, fur le papier qui y ètoit desfus, des desfeins femhlahles d ceux de quelques mètaux point mêlés. Celui d'un fil de 12 pouces du mélange de Zinc.et étain, par une charge de 15 gr. [de la batterie de 550 pieds, resfembloit beaucoup au desfein de plomb, Pl I, mais ètoit beaucoup plus large, et avoit la couleur de la chaux du cuivre jaune, Pl V. B. Les desfeins des calcinations de deux autres mélanges resfembloient plus d ceux de Par gent. Jai obtenu depuis des fils d\l pouce de diamètre d'un mélange d\\ Antimoine avec \% étain. Dansce feul mélange 1'étain paroisfoit avoir confervè fa propriétè remarquable de former des petites boules , qui fe disperfent et calcinent d'une manière fi Rngulière, comme fai dècrit auparavant.
La propriétè fiusdite de l'ètain me paroisfoit asfez remarquable, pour l'esfayer dans les mélanges des autres mètaux, autant quil ètoit poféle d'en tirer des fils tftf pouce de diamètre. Je n'ai pu obtenir ces fils que des mélanges d' § étain & * argent, et de |f étain & jf or. Dans ces mélanges de l'étain, quoique les autres mètaux y ètoient mêlés en quantitè ft peu confidêrable, ce mètal parois-
C 263 )
By de verkalking van deeze mengzels, die ik met ontlaadingen van zeer verfchillende kracht beproefd heb, zag ik geene merkwaardige verfchynzels: het verkalkte metaal ging telkens gedeeltelyk'in rook op, en het overige maakte op het onderliggende papier dergelyke figuren, als zommige der onvermengde -metaalen. Die van een 12 duims draad van het mengzel Zinc en tin, door eene laading van 15 gr. van 550 voeten, geleek veel in gedaante aan die van het lood Pl. I, doch was veel breeder, en had de kleur der kalk van geel-koper, Pl. V. B. De figuren van de verkalking der twee andere mengzels geleeken meer na die van het zilver. Naderhand verkreeg ik draaden van kS duim middeUyn van een mengzel van Ti Autimonie en ïf Tin. By deeze vermenging alleen fcheen het tin zyne byzondere eigenfchap behouden te hebben, van namelyk de zich zo zonderling verfprcidendc en verkalkende bolletjes te vormen, welke ik voorheen befchreven heb. Deeze maakten dan nu ook teekeningen, welke met die van de vermenging van tin met lood veel gelyk, heid hebben, doch doorgaans van eene meer bruinach, tige kleur zyn.
De meergemelde eigenfchap van het tin fcheen my merkwaardig genoeg, om dezelve ook in de vermengingen met andere metaalen te beproeven, zo ver het doenlyk ware van zodanige mengzels draaden van T§ duim middeUyn te trekken. Ik konde alleen zodanige draaden verkrygen van % tin met 5 zilver en van ff tin met ji goud. By deeze vermenging van het tin, offchoon de andere metaalen hier mede in eene zo ge- •
tin-
C 264 )
roisfoit cependant avoir per du fa propriétè fusdite, comme dans fon mélange avec le zinc, le cobalt, et le bismuth. Les desfeins faits par ces deux mélanges resfembloient heaucoup d ceux de Pargent calciné.
J'esfay ai enfuite les mélanges fuivans d'or, d'argent etde cuivre. d) § or & i argent, f) § or & è cuivre, c) \ argent & \ cuivre, en ayant fait tirer des fils d\\ pouce de diamètre. Je fus furpris de voir, en calcinant ces mélanges de mètaux, des desfeins formés en partie par de petites boules rougies , qui, en continuant de fe calciner, avoient fint des taches en Ugnes droites fur le papier, qui resfembloient beaucoup d celles que la Pl. IX du volume précédent reprèfentè; dont je n'avois vu rien de femblable en calcinant les fus dit s mètaux point mêlés. Ces petites boules rougies avoient per du cependant fivtte leur rougeur, qu'elles ètoient dpeine vifibles. Les desfeins resfem'b!oient,pour le refte, beaucoup d ceux des mètaux point mêlés , dont les diférentes couleurs ètoient entièrement mêlêes dans quelquuns, et dans dautres trés faciles d diftinguer.
J\ai rêpétê ces expêriences, et celles qui les précédent, avec la batterie de 5 50 pieds. Les phênoménes fe préfentoient alors plus en grand, mais ils ne dijfèroient pas pour le refte de ceux, que je viens de décrire.
Jai rêpétê ausfi les calcinations de tous les mètaux, dècrites dans le volume précédent, avec la charge complette
de
C 265 )
ïinge hoeveelheid vermengd waren, fcheen dit metaal ook, even als by de vermenging van Zinc, Cobalt en Bismuth, gezegde eigenfchap verloren te hebben. De figuren of teekeningen, door beide mengzels gemaakt, geleken veel aan die van het verkalkte zilver.
Ik beproefde vervolgens nog de volgende vermengingen van goud, zilver en koper, a) § goud en \ zih ver, b) § goud en \ koper, c) i zilver en èkoper, allen tot draad van 7\ duim middeUyn getrokken. Het kwam my vreemd voor by de verkalking van alle deeze mengzels teekeningen te zien ontftaan, die door gloeijende en verkalkende metaal-fpatten of bolletjes veroorzaakt wierden, welke daar op rechte ftreepen en vlakken maakten , veel overéénkomst hebbende -met die op Pl. IX van 't voorgaande deel zyn afgebeeld, waar van ik by de verkalking der gemelde onvermengde metaalen nimmer iets dergelyks gezien had. Deeze metaal-fpatten hadden echter zo fchielyk hunne glocijing verloren, dat zy nauwlyks merkbaar waren. De teekeningen hadden voor het overige veel overéénkomst met die der onvermengde metaalen , welker verfchillende kleuren in zommigen geheel vermengd, en in anderen zeer dtiidlyk te onderfcheiden waren.
Ik heb deeze proefneemingen, en de naast voorgaan * de, met de battery van 550 voeten herhaald. De zelfde verfchynzels vertoonden zich nu meer in 't groot, doch zy verfchilden voor.'t overige niet van de geenen, die ik befchreven heb.
De proefneemingen omtrent de verkalkingen der onvermengde metaalen, voorheen befchreven, heb ik ook
L 1 al-
( 266 )
de cette batterie: mais je n'en ai pas vu d'autres phènomênes, que ceux que favois obfervé auparavant, en y employant la batterie de 225 pieds, et qui font dècrits dans le volume fusdit.
J'ai esfayé ausfi en vain la calcination d'un amalgame d'étain et mercurer de zinc et mercure, et d'argent et mercure, mis en petites rayes fur du papier, comme ausfi du mercure dans des tuyaux de verre trés mine es; je n'ai pas vu de phénomênes, qui mèritent d'être dècrits.
J'ai esfayé enfin, en avril 1790, la calcination du fil de Platine, que j'avois fait faire pour cet effet parm. jeanety d Paris, et que je navois pu obtenir plutót. L'ayant fait tirer d l'èpaisfeur d'7i pouce, et esj'ayant alors la fufibilitè de ce mètal par la décharge éleclrique, il m'a paru qu'elle ètoit presque femblable d celle de Var gent.
La Platine est ausfi convertie en poudre trés fubtile d'une couleur grife, qui a fait dans mes expêriences des desfeins femblables d ceux de fer. Cette fubftance grife, dans la quelle la platine est convertie avec la même facilitè que l'argent, a tant de resfemblance avec la chaux ou l'oxide de fer et des autres mètaux, quelle me paroit pouvoir être regardèe pour un oxide, jusqu'd ce qu'on aura dêmontrê, par des expêriences dècifives , que 1'effet
de
C 26> )
allen met de volle laading van deeze battery herhaald; dan ik heb hier by geene verfchynzels gezien, die ik daar van niet reeds voorheen by de ontlaading der batterye van 225 voeten waargenomen, en in't voorgaande deel befchreven heb
Vrachtloos heb ik beproefd de verkalking van amaU gama van tin met quik, zinc met quik, en zilver met quik, in fmalle ftreeken op papier gelegd, gelyk ook van de quik in fyne dunne glazen buisjes bcfloten , hebbende daar van geene verfchynzels gezien , die eenige aanteekening verdienen.
Laatftelyk heb ik, in April 1790, de verkalking van Platina tot draad getrokken beproefd, het welk ik tot dit oogmerk door m. jeanety te Parys heb laaten vervaardigen, en van daar eerst kort te vooren verkregen had. Dit liet ik trekken ter dikte van 7j. duim, en nu de fmeltbaarheid van dit metaal door de electrifche ontlaading beproevende, kwam het my voor , dat dezelve ten naaften by aan die van het zilver gelyk was.
De Platina wordt ook, even gereedlyk als 't zilver, door de electrifche ontlaading, in eene fyne ftof van een gryze kleur veranderd, die op 't papier, by myne proefneemingen, ook zoortgelyke teekeningen als 't yzer gemaakt heeft. Deeze gryze ftof komt my voor, wegens haare groote gelykheid met de kalken of oxiden, waar in 't yzer en andere metaalen door de electrifche ontlaading gebracht worden , ook als een oxide te mogen worden aangezien , zo lang men door geene befliszende proefneemingen aantoont, dat de uitwerking
LI 2 van
C 268 >
de la décharge farce mètal, quoiqu'il fubisfe, fuivant toute t'apparence, la même converfton que le fer et les autresmètaux, en est cependant tout-d-fait différent.
Quoique la continuation de mes expêriences concernant la calcination des mètaux n'ait pas donnè tant de phènomênes remarquables, que leur commencement fembloit pro* mettre, je me fuis cependant donnè la peine de les continuer, jusqu'd ce quil ne me refidt plus aucune espérance de dècouvrir quelque phênomène. nouveau ou inftruclif d cet égard. J'en ai- donné' ce détail, afin quon puisjejuger, fi ce fujet meritoit quelque examen ultèrieur.
Lorsque j'ai donnè la dèfcription de mes expêriencesfaites fur ce fujet en 1786, j'ai rêgardé les fubfidnces , dans les' quelles les mètaux furent convertis par des décharges éleclriques, comme de véritables oxides, faits par Vunion de Voxygène de Vair atmosphérique avec les mètaux; ayant demontrê en même tems par des expêriences bien dêcifives, que les mètaux placês dans lè gaz azote pur ne peuvent pas être ca lei n és, d caufe quil leurman que f oxygène, fans le quel la calcination ne peut pas avoir lieu.
J'aurois fait- fur ement dans ce tems ld des expérien ces, pour dêmontrer runion de V oxygène avec le mét al calciné, par la diminution du volume de Vair, dans le quel les fils mêtalliques font calcinès, f il mi'avoit.paru posfible d'en fermer Vair, qui environ ne ce mét al, dans des
ver--
C**9 )
van de electrifche ontlaading op dit metaal, fchoon naar alle aanzien dezelfde verandering als het yzer en andere metaalen ondergaande, echter geheel en al daar van verfchillende is.
Schoon het vervolg myner proefneemingen omtrent de verkalking der metaalen niet zo veele merkwaardige verfchynzels heeft aan den dag gebracht, als derzelver eerfte aanvang fcheen te belooven, heb ik my echter de moeite getroost dezelve zo verre voort te zetten, zolang my nog eenige hoop overig was ten deezen opzichte eenig nieuw of leerzaam verfchynzel te kunnen ontdekken. Ik heb 'er dit verhaal van gegecven, op dat men zien moge, hoe verre dit onderzoek door my is afgedaan;
Dat de metaalen, wanneer zy door de electrifche ontlaadingen tot eene zich in de gedaante van rook opheffende ftoffe veranderd worden, in 't algemeen eene waare verkalking ondergaan door het aanneemen van het oxygène uit de dampkrings lucht, heb ik gemeend by de uitgaaf myner voorige proefneemingen te mogen vastftellen , te meer, daar ik teffens door proefneemingen heb aangetoond, dat metaalen, in zuivere gaz azote gefteld, door de eleclrifche ontlaading niet kunnen verkalkt worden; om deeze oorzaak,, buiten twyffel, dat zy dan niet van oxygène omgeeven zyn, het geen tot hunne verkalking vereischt wordt. t Ik zoude voorzeker reeds te dier tyd getracht hebben de vereeniging van het oxj'gène met het zich verkalkende metaal aan te toonen, uit de vermindering van de lucht, waarin metaal-draaden verkalkt worden, indien het my mogelyk ware voorgekomen de lucht, waar in LI 3. dee-
( 27O-0
verres de fi peu de diametre, comme il est nêcesfaire pour cette expérience, et d'y faire alors pasfer un torrent électrique d'une telle force, que celle de la batterie employée dans ce tems Va , fans que le verre en fut casfiê. Mais mes expêriences concernant les calcinations des mètaux, en différentes efpeces d'air, ne me laisfoient point d'efpèrance h cet égard. Je les faifois, comme fai décrit dans le $me chapitre du volume précédent, dans des cylindres de verre, dont Vintérieuravoit environ 4pouces de diamètre, et dans les quels le fil fe trouvoit au milieu: mais quoique le verre de ces cylindres eut Vépaisfenr de plus d'\ pouce, et quoique Vair dans ces cylindres ne fut pas enfermê, puisque leur embouchure inférieure ètoit feulement placèe dans Peau , fai vu cependant, dans 11 ou 12 expêriences , quatre cylindresfe cas fer par l'explofion de la décharge, qui y pasfoit. Je ne doutois point, après cette expérience, que les verres d'un moindre diametre, comme ceux qui font défirés pour ces expèrie mes , feroient nêcesfalrement cas f és par les décharges de notre batterie , d'autant plus que l'air y dolt être enfermê. J'ai ètè donc furpris de voir, que M. M. de i m a n et va n troost w yk ont conduit la décharge d'une batterie de 135 pieds quarrés par des fils mêtalliques, enfermès dans des tuyaux de verre de | pouce de diam:, et quils ont fait plufieurs expêriences, avec cet appareil, pour faire voir la diminution de l'air
par
C 271 )
deeze verkalking gefchiedt, in glazen van geringe middeUyn f gelyk tot zodanige proefneemingen vereischt wordt) in te fluiten, en hier door ontlaadingen van zodanige kracht als die der toen gebezigde batterye te laaten gaan , zonder dat zy 'er door in Hukken geflaagen worden. Dan myne proefneemingen omtrent de verkalkingen der metaalen , in verfchillende zoorten van luchten , lieten my hier omtrent geen hoop over. Deeze deed ik, gelyk ik in het vyfde hoofdfluk van het voorgaande deel befchreven heb, in glazen cylinders, die omtrent 4 duimen wyd waren,. in welker midden de draad hing: dan fchoon het glas van deeze cylinders ruim i duim dik was, en fchoon de lucht in deeze cylinders niet opgefloten was, terwyl hunne opening van onderen flegts in 't water ftond, zyn 'er echter, by 11 of 12 proefneemingen , vier van deeze cylinder-glazen, door de geweldige uitzettende kracht der daar doorgaande ontlaading, gebroken. Ik konde 'er dus, na deeze ondervinding , niet aan twyffelen, of glazen van veel minder middeUyn, zo als 'er voor deeze proefneemingen vereischt worden, zouden door de ontlaading van onze battery noodwendig gebroken worden, te meer, wanneer de lucht hier in befloten ware. Ik heb echter zederd tot myne verwondering gezien, dat de H. H. dei man en van troostwyk, te Amfterdam, de ontlaading eener battery van 135 voeten geleid hebben door metaal-draaden , luchtdigt befloten in eene buis van flegts | duim middeUyn, en hier mede verfcheiden proefneemingen hebben kunnen in 'twerk ftelien, ter aantooning van de vermindering der lucht by de verkalking
• van
(m)
par la calcination de quelques mètaux, et pour dêmontrer que Por et Pargent, lorsqu'on y fait pasfer la décharge 'd'une hatterie, dont la force est fuffifante pour rèduire ces mètaux en poudre , ne prennent pas cependant de Poxygène de Pair atmosphérique, et qu'lls ne fuhlsfent donc pas unevrale oxldatlon. (a) J'altdché depuis en vain d'obtenir des tuyaux de verre , d'un plus grand diamètre même, par les quels les décharges, comme celles de notre batterie, pouvoient être condultes ,fans les casfer, et ilm'a donc ètè imposfible de les répéter. Je ne doute nullement, que les effets de ces expêriences ne fioyent bien dècrits; mais mes expêriences me donnent cependant, jele crois, de juf es raifon de foupgonner, que les décharges de leur batterie , qui n'ont pas casfiè les tuyaux fermés de \ pouces de diamètre , dans les quels ces Phyficlens avoient enfermê leurs fils d'or et d'argent, n'ont pas eu la firce fuffifante, pour effetluer Punion de Poxygène avec ces mètaux; et qu'on ne peut donc nullement conclure de leurs expêriences fur Por et Pargent, par les quelles lis n'ont pas vu de diminution de l'air, que ces mètaux ne fubisfent pas une vraie oxldatlon par une force autant plus grande que celle de nos batteries. (fi)
SIX-
(a) Befchryving van eene Elèfti Izeer-machine, Amïï. i?89,J>ag.68, &c
(b) Cette opinion s''actorde tres bien avec ce qui est écrit a cet égard par m. c u ï H b e r T s o n, qui a fait ces expêriences en commun avec ces PbyfJcicns , et qui les a répétées après avec une batteriè de 25 verres de <;\ pieds: ilfinit le narrè de fes expêriences de cette manière: ,, avant „ qu'on puisje faire des conclufions concernant la calcination des mètaux
55 «"
C m )
van zommige metaalen; en om teffens te bewyzen^ dat het goud en het zilver, wanneer men 'er de ontlaading eener batterye doorleidt , die fterk genoeg is om deeze metaalen tot ftof te flaan , dan echter geen oxygène uit den dampkring aanneemt, en dus geene waare verkalking ondergaat, (a) Te vergeefsch heb ik zederd getracht buizen van zeer dik glas, en zelfs van veel grooter middeUyn te verkrygen, waar door ontlaadingen als die van onze battery konden geleid worden zonder dezelve te breeken , en het is my dus onmooglyk geweest dezelve te herhaalen. Ik twyffel geenzins aan de verhaalde uitkomftcn deezer proefneemingen: maar myne ondervinding ten deezen opzichte geeft echter, meen ik, allen grond , om uit het niet breeken van de luchtdigt geflotene buizen van | duim middeUyn, waar in gemelde Heeren hunne goud- en zïlver-draaden befloten hebben, te vermoeden, dat de ontlaadingen van hunne battery niet fterk genoeg geweest zyn om deeze metaalen het oxygène te doen aanneemen; en dat derhalven uit de niet waargenomene vermindering deilucht , by hunne proefneemingen omtrent het goud en het zilver, geenzins te befluiten valt, dat deeze metaalen door eene zoveel grootere kracht, als die van onze batteryen, niet waarlyk verkalkt worden. (F)
ZES-
f» Befchryving van eene Eleclrizeer-machine, Amft. 1780, pag. 68 , &c.
(b) Met dit myn vermoeden ftrookt zeer wel het laatfte fchryven van m. cüthbertson zelve, die deeze proefneemingen met die Heeren gemeenfchaplyk genomen , en naderhand met eene battery van 25 glazen van 5§ voet bekleed glas herhaald heeft,. befluitende hy de opgaave deezer proefneemingen met deeze woorden; „ voor dat men eenige befluiten
Mm
C 274 )
S IX IE ME C H A P I 2 R E.
Expêriences fur dijfêrens fujets.
M /priestley ni'ayant animè, peu de tems après que la description de notre machine fut publiée en 1785,. de répéter fes expêriences concernant les cercles, qu'il avoit obtenu en recevant les décharges des batteries fur des fur* facespolies de dijfêrens mètaux, (a) je les avois déjd faites en 1786 , avec la décharge de la batterie de 225 pieds. V expérience me parois foit faire voir dans ce tems let, que les décharges d'une ausfi grande batterie, que la fusdite, de quelle manière qu'on s'en fervit, font moins convenables pour produire les phènomè'nes de ce genre, que celles des batteries de 30, 40, 60, ou 80 pieds, dont m. priestley pest fervi. Je fuis entièrement convaincu d cet égard par
quel
„ esfay és, U refte encore beaucoup h faire." (Eigenfcbappen van de Electriciteit, %de deel, bladz. 143.) Je crois donc ausfi pour cette raifon, que fes expêriences concernant la calcination de la platine; dans les quels il n'a pas vu de diminution de Pair, ne prouve nullement, que Voxygène ne fe foit abfolument pas uni, dans quelque petite quantitè, avec ce métal
(a) Priestley Hiflory and pre fait ftate of ektïricity witb original ex* pertinents, Londen 1769, p. 623. &c.
( 275 )
,n„fc
ZESDE HOOFDSTUK.
Proefneemingen omtrent verfchillende onderwerpen.
13r. priestley my kort na de uitgaaf van de befchryving van ons werktuig in 1785 reeds aangemoedigd hebbende , om zyne proefneemingen te herharden omtrent de kringen, die hy door de ontïaadingen van batteryen, op gepolyften oppervïaktens van verfchillende metaalen ontfangen, verkregen had, f» heb ik dezelve reeds in 1786 met de ontlaading der battery van 225 voeten in 't werk gefteld. De ondervinding fcheen my toen reeds te leeren, dat de ontlaadingen eener zo groote batterye als deeze, op wat wyze men ook dezelve gebruike, minder gefchikt waren om verfchynzels van deezen aart voort te brengen , als die der batteryen van 30, 40, 60, en 80 voeten, door d:. priestley gebezigd: en hier in ben ik, door eenige herhaalingen deezer proefneemingen
met
„ nopens het verkalken of niet verkalken van de beproefde metaalen kan opmaaken, blyft 'er nog veel te doen overig." ( Eigenfobappen van de Eleciriciteit, 3* deel, bladz. 143. ) Waarom ik dan ook geloof, dat 'er uit zyne proefneemingen, betreffende de verkalking van platina, en uit de niet waargenomene vermindering dei- lucht niet te befluiten valt, dat bet metaal yolftrekt geen oxygène aangenomen heeft.
O) Priestley Hiftory and prcfent ftate of clcclncïty with original experiments, London 1769, p. 623. &c.
Mm 2
C «2* )
quelques rêpêtitions de ces expêriences, avec cette batteriede 550 pieds. Ne voyant plus alors de probabilité de pouvoir contribuer quelque chofe d ce fujet, je ne trouvai pas bon d'y employer plus de tems.
Les expêriences concernant les phènomènes' des cercles colorês, que m. prtestley a produit le premier par les décharges des batteriesfort ans de pointes mêtalliques, et recues fur des furfaces mêtalliques bien polies, (b) et que j'ai rèpètèes avec les décharges de nos grandes batteries, ont ètè ègalement fans fuccès. Les batteries ausfi grandes, que les nvtres, paroisfent moins propres pour produire ces effets: car quoique j'aye fuivi exaclementla manière, avec la quelle m. phiestley a obtenu ces cercles colorês au mieux, je n'ai pu pourtant jamais obtenir des cercles fi difiincls...
]YX. landriani me pria, en 1788 , de faire pasfer la décharge de notre grande batterie par des plaques trés minces de cuivre ou1 d'étain, comme A A fig: 4, êtant ifolès au milieu entre les boules de deux conducleurs BB, CC, par les quels la décharge est conduite, et qui ont prècifement cette difiance , que la décharge peut dpeine pasfer d'une boule fur Vautre. m. landriani fuppofoii d'avance y que ces plaques feroient percèes, en dijfêrens endroits, par la décharge , et que les trous indique*
roient
00 Ibhï.pag. 675. er«-
(ïfo)
met deeze battery van 55övierk. voeten, zeer beveiligd. Waarom ik geen kans ziende, door 't voortzetten van deeze proefneemingen, aan deeze zaak eenig nader licht te kunnen byzetten, niet goed vond daar aan meer tyd te befteeden.
Even vruchtloos, moet ik bekennen, zyn ook myne poogingen geweest om de verfchynzels der gekleurde ringen, door Dr. priestley het eerst voortgebracht , op gepolyfte metaalen oppervlaktens, by den overgang van eleclrifche ontlaadingen uit metaale punten op dezelve ,' (b) door de ontlaadingen van onze grootere batteryen met eenig voordeel te herhaalen. Ook hier voor fchynen de ontlaadingen van zo groote batteryen, als de onzen, minder gefchikt, terwyl ik, fchoonalzinsde wyze waar op d^priestley deeze gekleurde ringen 't best verkregen heeft, nauwkeurig volgende, echter dezelve op verre na niet. zo duidlyk. bekomen heb..
De Hr. landriani verzocht my, in 1788, de ontlaading onzer grootfte batterye te laaten gaan door zeer dunne plaatjes van koper of tin, als A A fig: 4, vry hangende midden tusfchen de knoppen van twee geleiders BB, CC, door welke de ontlaading geleid wordt, en die. juist op zodanigen afftand van elkander geplaatst zyn, dat de ontlaading. van den eenen knop* op den anderen flegts kan overgaan.. De Hr. landriani veronderftelde vooraf, dat deeze plaatjes,, op verfcheiden plaatzen, door de ontlaading zouden doorboord worden, en dat het daarenboven aan de*
gaa--
Qb) Ibid pag. 67$. &c.
M m 3
C 278 )
roïent de plus, qu'ils ètoient faits par des torrens de directions oppofées. fai vu fa première conjeclure confirmêe: Hg: 5 reprèfentè une plaque de cuivre, dans la quelle la décharge de cette hatterie, chargèe d 18 grains, a fait de petits trous lateraux en grand nombre. Ces trous lateraux ne portoient pas cependant des marqués d'être faits par des torrens en directions oppofées: puisquils n'avoient point de bords tour nés vers Pun ou l''autre cóté, ayant plutót Papparence d'être faits par fufion. fai tdchê en vain de répéter ces expêriences avec des plaques minces
gaaten zouden te bemerken zyn, dat zy doorftroometi van tegen overgeftelde ftreeklynen doorboord"waren. Zyne eerfte veronderftelling heb ik volkomen bevestigd gevonden: Fig: 5. verbeeldt een plaatje koper, in het welke de ontlaading deezer batterye, tot 18 gr. gelaaden, menigvuldige zydelingfche gaten gemaakt heeft. Doch van een verfchil van ftreeklynen der ftroomen, die deeze zydelingfche gaten gemaakt hebben, waren 'er geene blyken te zien: vermits 'er aan de gaten geene omgeflagen kanten te bemerken waren. De gaten fcheenen daar in niet geflaagen maar gefmolten te zyn. Te vergeefsch trachte ik met dunne plaatjes tin en lood deeze proefneemingen te herhaalen; hier in ontftond flegts een enkel groot gat, wanneer zy dun genoeg waren. De ontlaading vervolgens op gelyke wyze door flegte geleiders laatende gaan , als papier, carton, dunne plaatjes gyps, en mica of zo genaamd Moscovifcb glas, wierden deeze flegts door een enkel groot gat doorboord.
By de voorgaande proefneemingen nu en dan ontlaadingen van zeef verfchillende fterkte gebruikt hebbende, meende ik bemerkt te hebben, dat het overfchot, het geen 'er na de ontlaading der batterye overbleef, fterk er was na eene gedeeltelyke dan na eene volkomene laading. Dit opzetlyk met meer gevoelige electrometers , dan die gewoonlyk op de battery ftonden, beproevende, wierd ik hier van volkomen overtuigd. Zo ver ik uit deeze proefneemingen konde befluiten, fcheen het overfchot na eene laading tot 5 gr omtrent twee maal zo grootte zyn, als dat van eene laading van 15 gr.
ZE-
C 280 )
SEPTIEME CHAPITRE.
Obfervations concernant de grandes batteries, et la manière de s'en fervir.
M. NA IR. NE employant une batterie de 50 pieds quarrés, en 1773, obfervoit, que lorsqu'il décbargedt la ^batterie de la manière ordinaire par un condu&eur de peu de longueur, il arrivoit fouvent, qu'un verre fe casfoit par la décharge , mais que les verres ne courroient point risque d'être casfés, fi le conducleur, dont il fe fervoit pour la décharge ., avoit la longueur de 5 pieds. II confeilloit donc pour cette raifon de donner aux bons condu&eurs, en les employant pour la décharge des batteries , au moins la longueur de 5 pieds. (fi) L'expérience m'avoit appris auparavant, que cette longueur fuffifoit pour la décharge d'une batterie de 135 pieds quarrés, comme celle dont je me fiuis fervi au commencement de mes expêriences avec cette machine. Mais j'ai vu après, que cette longueur n'est pas fuffifante pour prévenir la perte des verres en déchargeant une batterie de 225 pieds. L'appareil pour
dé*
(a) Pbihf. tramaB. Vol LXlP^part. I, p. 87.
( 20l )
zevende HOOFDSTUK.
Waarneemingen betreffende groote Batteryen, en de wyze van dezelve te gebruiken.
VS
JSe Hr. n air ne in 't jaar 1773 eene battery van 50 vierkante voeten gebruikende, bevond, dat wanneer hy op de gewoone Avyze door een korten geleider de battery ontlaadde , 'er geduurig een glas brak: doch dat het gras geen gevaar liep van te breeken, wanneetde geleider, waar door hy de ontlaading liet gaan, 5 voeten langte had. Hy raad daarom aan, wanneer men de ontlaading van groote batteryen door goede geleiders wil laaten gaan, dezelve dan ten minfte van 5 voeten langte te neemen. (a) Voorheen bevond ik, dat deeze langte genoegzaam was, zelfs voor de ont- 1 laading eener batterye van 135 voeten, zo als ik in den eerften aanvang myner proefneemingen by dit werktuig gebruikte. Doch laatere ondervinding heeft my geleerd, dat deeze langte voor de ontlaading eener batterye van 225 voeten, ter beveiliging van het glas, niet genoegzaam was. By den toeftel ter ontlaading • ' ■ '• 'v ' - ■ van
00 Philof. transacl. Vol. lxiv, part. i, p. S7, N n
( 282 )
décharger cette batterie de 550 pieds quarrés, dècrit page 202 , fait pasfer le torrent éleclrique par un conducteur de 18 pieds. Mais fai vu, qu'il doit être ausfi, dans quelques cas, plus hng que 18 pieds , pour ne pas perdre des verres en décharge ant la batterie: car la décharge acasfè trois^fois un verre, pendant que Pappareil de la décharge, qui est placé fur le fupport, communiquoit par le moyen d'un gros fil de cuivre avec la plaque de plomb , qui est desfous la batterie. Elle ne cas foit cependant pas des verres, lorsque je ne faifois pas la communication fusdite par un gros fil condu&eur, mais par de minces fils mêtalliques, par des corps d'animaux, ou par d'autres conducleurs , dans les quels le torrent éle&rique trouvoit plus de réfi-, fiance d vaincre, que dans le gros fil de cuivre fusdit. ! Quand on décharge donc une batterie de cette grandeur
par de bons condu&eurs, qui font fi larges , que le torrent
rif .1
éle&rique n'y trouve pas de rèfifiance remarquable, il faut les. faire plus longs que 18 pieds. II est vrai, que la force de la décharge est ausfi diminuée un peu par la longueur. de ce condu&eur: mais cet té diminution est peu confidêra* hle, fuivant mes expêriences d cet égard, d condition qu'on fe ferve de bons condu&eurs, dont le diamètre ou le contenu ne foit pas trop petit; comme celui dont je me fiers pour la décharge de cette batterie, ét ant un tuyau de cui* vre d'un pouce de diamètre% ;
( 283 )
van deeze battery van 550 voeten, bladz. 203 befchreven , moet de ontlaading altoos £enen omweg neemen van 18 voeten, eer zyde glazen der batterye bereiken kan; wanneer men namelyk een dik koperdraad fielt tusfchen den ontlaader op het fteunzel geplaatst, en de looden plaat onder de battery. Dan deeze omweg van 18 voeten is voor eene battery van deeze grootte ter beveiliging van 't glas niet toereikende: want drie maaien is 'er by de ontlaading der batterye een glas gebroken , wanneer de ontlaadings-toeftel, die op het fteunzel flaat, met de looden plaat onder de battery door een dik koperdraad gemeenfchap had. Dit gebeurde echter niet, wanneer ik, in plaats van het gemelde dikke koperdraad, dunne metaaldraaden, dierlyke lichaamen, of andere geleiders ftelde, waarin de eleeWfche ftroom meer tegenftand vond, dan in het gemelde koperdraad.
Men behoort derhalven voor batteryen van deeze groqtte , wanneer men hier toe goede geleiders gebruikt van die dikte, dat de ontlaading door derzelver dunheid geen merklyken tegenftand ontmoet, aan dezelven aanmerklyk grooter langte dan 18 voeten te geeven. Het vermogen der ontlaading wordt hier door, wel is waar, eenigermaate verzwakt: doch deeze verzwakking is, zo als ik meen uit myne Ondervinding ten deezen opzichte te kunnen befluiten, gering, wanneer men hier toe goede geleiders van genoegzaame middeUyn of inhoud neeme, gelyk die geene is, waar van ik ter ontlaading deezer batterye gebruik maak, zynde de koperen buis van één duim middeUyn.
N n 2 By
( Mi)
En déchargeant de grandes batteries il est ausfi nêcesfaire, que ce condu&eur prenne le torrent éle&rique du milieu de la batterie; ce que fai appris en commengant les. expêriences avec. cette batterie. Faifant descendre alors ce condu&eur fur une des grandes boules de la batterie, qui êtoit la plus proche , la batterie êtant chargée d 20 gr, un verre fe casfoit dans la partie la plus éloignée de la batterie. Ceci arrivoit pour la fcconde fois, en rêpêtant Texpérience: mais il n'arrivoit plus par des décharges égales, et dans des circonftances femblables, après que fai fait descendre ce condu&eur fur le milieu de la batterie..
Quoique cette batterie êtoit dêjd tout-d-fait achevêe par m. cuthbertson, lorsque je re, evois, d la fin de 1789, Touvrage de m. brook, dans le quel Pauteur raconte avoir obfervé, que les verres garnis ne font pas fujets d être casfés par la charge ou la. décharge éle&rique, en mettant un enduit de papier desfous F enduit mètallique, je réfolus cependant d\abord d'esfayer ce qui en ètoit, ayant le desfein de profiter de cette invention, pourprêvenir la perte des verres, en cas que je trouvasfe cette ma-ttière utile pour les verres de cette batterie.
Pour cet effet je fis garnir, d la manière de m. brook, quelques bout ei lies de la même efpece de verre, qui conténoient chacune environ un pïed quarrè de furface garnie; quelques unes ètoient garnies des deux cotés, et les autres feu-
C 285 3
B'y het gebruik van groote batteryen wordt het ook, om het breeken.der fleszen te verminderen, vereischt, dat de eleclrifche ftroom uit bet midden der batterye op den ontlaader overgaat. Dit is by den aanvang der proefneemingen met deeze battery gebleken. Toen den ontlaader aanbrengende, na dat de battery flegts tot 20 gr. gelaaden was, op één der twee groote bollen van deeze battery, die het naast by denzelven Honden, brak 'er eene fles in 't verft daar van afflaande gedeelte der batterye; en dit gebeurde andermaal by herhaaling deezer proefneeming. Dan met gelyke laadingen, en in gelyke omftandigheden , gebeurde zulks niet, na dat ik den ontlaader op het midden der batterye heb aangebracht,
• Schoon deeze battery door m. cuthbertson reeds geheel en al voltooid ware, toen ik in 't laatst van
1789 het werk van den ir. brook onder het oog kreeg, waarin de fchryver verhaalt bevonden te hebben, dat het breeken van bekleed glas by de eleclrifche laading of ontlaading verhoed wordt, door onder het metaalen bekleedzel een bekleedzel van papier te leggen, befloot ik echter aanftonds te beproeven, wat hier van ware, met oogmerk om van deeze ontdekking, ter voorkoming van het breeken der glazen, gebruik te maaken , ingeval ik daar van by het glas van deeze battery aanmerklyk voordeel vond.
Ten dien einde liet ik eerst eenige fleszén van 't zelfde zport van glas, die omtrent een vierkante voet bekleed glas hielden, op de wyze van den h» brook bekleeden, zommigen aan beide zyden, en anderen Nn 3 al-
C 286 )
lementdla furface extérieure. Uexpérience fit voir, qu'aucun de ces verres, qui avoient du papier, foit desfus les deux enduits foit desfous Vextérieur feulement, ne fut casfê par la charge ou la décharge la plus forte que fai pu y donner. Je fis enduire alors la furface extérieure d'un des grandes verres de cette hatterie, avec k papier hlanc le plusépais , dont on fe fert pour ècrire, et la desfus 1'enduit mètallique. J'esfayai la charge et l'effet de la décharge de ce verre, en comparaifon avec un autre verre de la même grandeur, qui ètoit enduit de la manière ordinaire, mettant fur les. deux verres le même êleclromètre. Celui, ci fit voir, que le verre, qui avoit du papier desfous ten duit extérieur, n'ètoit pas chargé fi promptement. Esfayant enfuite la force de la décharge de chacun de ces verres, chargés d la même intenfitê , par fon effet fur un fil de fer, fai vu, que la même longueur du fil de fer. n°. 11, que la décharge du verre enduit de la manière ordinaire fit rougir jusqud la fufion, ne devenoit dbfolument pas rouge par la décharge du verre enduit de papier.
Je rêpétai enfuite cette expérience avec un autre verre, enduit de la même manière avec du papier hlanc plus mince. La diffèrence de Veffet de la décharge de ce verre, com-. paré avec celui dun autre verre enduit de la même manière , n'ètoit pas fi grande: ainfi que la même longueur de fil de fer, qui 'debénoit 'rouge jusqu'd la fufion pas la
: ' • dé-
(•287 y
alken van buiten. Ik bevond inderdaad, dat geene deezer fleszen, die papier onder de beiden bekleedzels, of alleen onder het buiten bekleedzel hadden , by de fterkfte laad ing of ontlaading gebroken wierden. Nu deed ik één der grootfte fleszen van deeze battery, aan debuitenzyde, met het dikfte zoort van fchryfpapier bekleeden,en hierop vervolgens het metaalen bekleedzel leggen. Ik beproefde vervolgens de laading en het vermogen -der ontlaading van deeze fles, in vergely-> kmg yan eene andere fles van dezelfde grootte, die op de gewoone wyze bekleed was, fteUende op beide de fleszen denzelfden eleclrometer. Deeze wees aan, dat' het glas ? hetwelk aan de buitenzyde papier onder het' metaalen'bekleedzel had, niet zo gerèedlyk gelaaden wierd. Vervolgens het vermogen der ontlaading van elk deezer fleszen, tot gelyke hoogte gelaaden, beproevende, door de fmelting of gloeijing van yzerdraad, bevond ik, dat dezelfde langte yzerdraad n°. u , welke door de fles op de gewoone wyze bekleed tot aan de fmelting gloeijend wierd, door de ontlaading van de met papier bekleede fles in 't geheel niet gloeijend wierd.
Ik herhaalde vervolgens deeze proefneeming, met eene andere fles met dunder fchryfpapir bekleed, op gelyke wyze. Het verfchil der uitwerking van de ontlaading deezer fles, met die van eene andere op de gewoone wyze bekleed vergeleken, was nu wel minder, zo dat dezelfde langte yzerdraad, die door de ontlaading der fles, welke op de gewoone wyze bekleed was, tot naby de fmelting gloeide, door de ontlaading
der
( 288 )
décharge d'un verre enduit de la manière ordinaire, rou* gisfoit ausfi par la décharge du verre enduit du papier. Mais la diffèrence de la rougeur de ces fik de fer ètoit cependant fi remarquable, qu'elle me fit voir, que la force de notre hatterie feroit trop afoiblie, quand elle êtoit enduite d la manière de m.brook. Cest pour cette raifon que je rèfblus de ne pas changer les enduits ordinaire s faits de feuilles détain feulement. L'expérience ne m'a point donnè de raifon de rrfenplaindre après: parceque, après avoir obfervé les prècautions mentionnèes ci-desfus, le nombre des verres casfiés par les expêriences nombreufes faites avec .cette batterie, a ètê fort peu confidérable.
C 289 )
der met papier bekleede fles ook gloeijend gemaakt wierd; dan het verfchil der gloeijing van deeze yzerdraaden wasechter zo aanmerklyk, dat ik'er door overtuigd wierd, dat het vermogen onzer batterye te veel verzwakken zoude , wanneer zy op de manier van den Hr. brook bekleed wierd; waarom ik befloot dezelve de gewoone bekleedzels, van zwaar blad tin alleen gemaakt, te laaten behouden. Ik heb ook naderhand geene reden gevonden om my hier over te beklaagen : dewyl, zederd ik de hier boven gemelde voorzorgen by de ontlaadingen in acht genomen heb, het getal der glazen, die gebroken zyn by het groot aantal van proefneemingen, welke ik met deeze battery in 't werk gefield heb, zeer gering geweest is.
AAN-
AANHANGZEL.
\
00 2
C 292 )
DESCRIPTION
d'une
MACHINE ÉLECTRIQUE,
CONSTRUITE D'UNE MANIÈRE NOUVELLE ET SIMPLE, ET QUI RÉUNIT PLUSIEURS AVANTAGES SUR LA CONSTRUCTION ORDINAIRE,
communiquée dans la lettre fuivante a m, ingenhousz., inlerée dans le Journal de Phyfique de Juin 1791-
.J 3 X P 'A A H K A $
monsieur!
Comme la Phyfique doit h votre génie Pinvention des machines éleclriques d plateau, fai cru bien faire, en vous dédiant la description d'une nouvelle conjlru&ion de la machine d plateau, que fai fait faire dans le dernier mois de Mars.
Ayant befoin d'une machine êle&rique dans le laboratoire , que fai fait faire Tannêe pasfèe prés du mufeum de Teyler, pour men fervir dans les recherches Phyficochymiques que je me fuis propofêes , & pour les quelles la grande machine Teylerienne feroit trop incommode, fai ètudiéde quelle manière je pourrois perfe&ionner l'appareil
f ö (i or*
C 293 >
B E S C HR Y V I N '
i.Y:n & ':^-.:xy\ $ fc« t\ Aft . ".'>v/:V-v■ ,M .; „
VAN EENE
ELECTRIZ EER-MACHINE,
OP EENE EENVOUDIGE WYZE VERVAARDIGD, EN VERSCHEIDÈN VOORDEELEN HEBBENDE* BOVEN DE GEWOONE Z AMENSTE LLING,
meegedeeld in den volgenden brief aan den hr. ingenhousz, geplaatst in't Journal de Phyfique van Juny 179i.
MYN HEEL!'
D aar de Natuurkunde de uitvinding.der Elcctrizeermachinen met fchyven aan uw vernuft verfchuldigd is, heb ik het van myn plicht geacht, ook aan u de befchryving eener nieuwe zaamenfteliing van het werktuig met fchyven , 't geen ik in de maand Maart jongstleden heb doen vervaardigen, by deeze op te draagen, , In het laboratorium, het welk in het voorige jaar by: het mufeum van Teykr gemaakt is, een eleftrizeermachine nodig hebbende, om my daar van in de Natuur- en Scheikundige nafpooringen, die ik voorgenomen heb, te bedienen, en waartoe het groote Teyleriaanfche werktuig te onhandig is, liet ik myne gedagten gaan, op welke wyze ik den gewoonen toeOoS: ftel
C m )
ordinaire % en Ie fimplifant en même tems ö? le rendant plus propre pour s'en fervir h tout inflant. L'appareil, que vous voyez réprefenté, pl. I, est le refultat de cette recherche. Je men vais vous Vexpliquer , vous expofant en même tems, quel est le hut de chaque changement, que fai fait faire d T appareil ordinaire.
I. La machine éleclrique d plateau a eu jusqu'ici le dê~ faut, que Péleclricité nègative a ètè toujours trés inferieure en comparaifon avec Péleclricité pofitive, d caufe que les frottoirs font ordinairement unis avec la plus grande partie de Pappareil de la machine, de manière qu'on ne peut pas les ifoler fêparèment. On les ifole donc avec tout Pappareil de la machine, dans le quel les plateaux font tour nés, en mettant fa hafe fur trois ou plufieurs colonnes de verre. Mais cet ifolement nest que trés imparfait, paree que tout Pappareil de la machine, ou au moins fa hafe & fa partie fupèrieure (en cas que les montans foient faits de verre, comme ceux de la machine Teylerienne) êtant unis avec les frottoirs, iPy a alors une trop grande furface conduclrice expofée d Pair , & par ld trop de moyen d'attirer du fluide éleclrique de Patmosphere ; ce qui dètruit en grande partie la force nègative qu'on a exciièe. Les machines éleclriques d cylindre , dont les Anglois fe fervent, ont cet avantage, que les frottoirs font feulement unis avec leurs conducleurs ,&ifolès avec eux;
cs
C 295
ftel zoude kunnen verbeteren, en tevens denzelven eenvoudiger en beter gefchikt zoude kunnen maaken, om zich daar van by alle geleegenheden te bedienen. De toeftel, dien gy op plaat I afgeteekend ziet, is uit dit onderzoek geboren. Ik zal u denzelven nu befchryven, en u ter gelyker tyd myne bedoeling van elke verandering des gewonen toeftel verklaaren.
I Het electrizeer-tuig met fchyven had tot hier toe het gebrek, dat de nègative elektriciteit altoos zeer veel minder was dan de pofitive, uit hoofde dat de wryvers gewoonlyk met bet grootfte gedeelte van den toeftel des werkmigs vereenigd zyn, zo dat men dezelve niet afzonderlyk kan ifoleeren of vryftellen. Men ifoleert die derhalven te gelyk met den geheelen toeftel van het werkoüg, in het welk de fchyven gedraaid worden, door denzelven op drie of meer glazen fteun» zels te plaatzcn. Maar dit ifoleeren is zeer onvolkomen, dewyl degeheele toeftel van het werktuig, of ten minften deszelfs bafis en het bovenfte gedeelte, (wanneer de ftylen , even als die van het Teyleriaanfche werktuig, van glas zyn) met de wryvers vereenigd zynde, 'er als dan eene al te groote geleidende oppervlakte aan de lucht is blootgefteld , en daar door te veel geleegenhcid gegeeven wordt, om de électrique vloeiftof uit den dampkring na zich te trekken; het geen voor een groot gedeelte de nègative kragt , die men verwekt heeft, wegneemt. De electrizeer-tuigen met cylinders, (waar van de Engelfchen zig bedienen) hebben dit voordeel, dat de wryvers alleen vereenigd zyn met derzelver geleiders, en tevens met dezelve
vry-
C 296 )
ce qui fait, que Péleclricité nègative est tout-d-fait égale a réleclricité pofitive. Depuis que fai obfervé cet avantage tres reël aux diffêrentes machines éleclriques h cylindre, que fai vues Pannée pasfêe h Londres, fai reconnu d'autant plus le dèfaut de nos machines éleclriques d plateau h cet égard, & fai recommencé mes recherches pour bien ifoler fèparement les frottoirs;, ce que favois dejd esfayé il y a deux anmèes. Voyez ma première lettre d m. l a nbriani, Journal de Phyfique, Avril 1789, p. 285.
m. nicholson a donnè d fa grande machine d cylindre , qui est la .plus vigoureufe, & la plus par f ait e que fai vue de cette efpece, une confiru&ion particuliere, par la quelle il peut obtenir Péleclricité foit pofitive ou nègative dans le même condu&eur, par un changement qui fe fait d Pinflant. Cest par ld qiion est en êtat dexamine'r & de faire voir la difèrence des phênomènes des deux èle&ricitès, avec plus d''exqctitude & cPèvidence, en les esfayant t-outes deux, Pune après Pautre, 'au même appareil. Vous avez admirê avec moi cette invention, krsque ce'celebre Phyficien ' nous a fait voir fon bel appareil. Cest depuis ce tems ld que je me fuis appliqué d trouver lesmoyeus de donner la même perfect ion d une machine d. plat eau; ca. 4. de la faire confiruire euforie de pouvoir produire les deux èlectricitès Pune égale d Pautre , de pouvoir les changer d Pinfiani, et les esfayer au même
^on-
( 297 )
vrygefteld, het geen te weeg brengt, dat de nègative elektriciteit geheel en al met de pofitive gelyk ftaat. Zedert dat ik dit zeer wezentlyk voordeel aan de verfcheidene electrizeer-tuigen met cylinders \ die ik in het voorige jaar te Londen zag, had waargenomen 5 heb ik des te meer het gebrekkige van onze eleclrizeert-uigen met fchyven, .ten dien opzichte,, erkend,- en ik heb op • nieuw getragt de wryvers afzonderlyk vry te ftellen; het geen ik reeds voor twee jaaren had begonnen te beproeven. Zie mynen eerften brief aan den Hr. landriani , Journalde Phyfique, April 1789, p. 285.
De Hr. nicholson heeft aan zyn groot werktuig met een cylinder , (het fterkst werkende en het volmaakfte het geen ik van die zoort gezien heb,) een byzonder maakzel gegeeven, waar door hy in denzelfden geleider de pofitive of nègative elektriciteit, door eene oogenblikkelyke verandering, kan verkrygen. Hier door is men in ftaat om de verfcheidenheid der uitwerkzelen van de twee elektriciteiten, met meer nauwkeurigheid en klaarheid , te onderzoeken en te doen opmerken, met ze beiden , de eene na de andere, aan denzelfden toeftel te beproeven. Gy hebt met my die uitvinding bewonderd, wannéér die vermaarde Natuurkundige ons zyn fchoon werktuig liet bezichtigen. Van dien tyd af aan heb ik getragt middelen uit te denken, waar door een werktuig met fchyven tot dezelfde volmaaktheid konde gebragt worden , naamelyk, om het in diervoege te doen zaamenftellen, dat het de tweederlei elektriciteit, de eene aan de andere gelyk, kan voortbrengen, en dat men die in een P P ogen-
( 298 )
conducteur; un arrangement que je croyois d'autant plus interesfant, parceque c'est par les machines d plateau , qd on peut obtenir la plus grande force.
Planche l réprêfente la machine, que fai fait executer pour cet effet, & qui fatisfait parfaitement aux dijfêrens huis fusdits. Vous voyez d'abord, que les frottoirs font ifolés. immêdiatement, chaque paire êtant placèe fur un fupport de verre A (voyez Planche II, qui réprêfente les contours de Pl. ï, exceptè que les arcs des conducleurs fe trouvent dans une autre pofition , dont je parb.rai aprés) DansTappareil ordinaire des machines d plateau les frottoirs font placês verticalement: il faut donc qu'il $ ait pour cet effet deux montans, qui portent un. chapiteau*, au quel les frottoirs fupêrieurs font fixês.. Puis pour ifoler les frottoirs verticaux, il faut- \)que-l'axe foit ausfi êlevi desfus la bafe de l'appareil, quil y a asfez d'efpace entre le bord du plateau & la bafe de Pappareil, pour y mettreun fupport ifolant asfez long pour ifoler les frottoirs inférieurs: 6? pour l'ifolemenf des frottoirs fupêrieurs, le chapiteau doit être fi élevé, pour quil y ait entre lui & le bord du plateau asfez d'efpace d cet effet. C'est de cette manière que j'ai fait ifoler féparemenP les frottoirs verticaux de ma machine d deux plateaux de ^pouces dediametre, dêcrite dans ma première lettre dM. lan lvr i a* mais le volume de cette machine, qui ètoit beaucoup
C 299 )
oogenblik kan veranderen, en aan den zelfden geleider beproeven; eene zaak die ik des te belangryker oordeelde, vermits men door de werktuigen met fchyven de meefte kracht kan voortbrengen.
Plaat I. vertoont het werktuig, dat ik met dit oogmerk heb laaten vervaardigen, en het welk Volkomen aan de bovengemelde vereischtens voldoet. Gy ziet by den eerften opflag, dat de wryvers onmiddclyk vry gefield zyn, dewyl ieder paar op een glazen fteunzel geplaatst is; (zie Plaat II, welke de omtrekken van Pl. ï vertoont, uitgezonderd dat deboögen Van de geleiders in eene andere richting geplaatst zyn , waar van ik nader zal fpreeken.) In den gewoonen toeftel der werktuigen met fchyven zyn de wryvers lynregt boven elkander geplaatst: daar toe heeft men twee ftylen nodig, die een kap onderftutten, waar aan de boventte wryvers vastgemaakt zyn. Wyders moet, om de boven elkander geplaatfle wryvers vry te ftellen, — i)de fpil zo veel boven den bafis van den toeftel verheven zyn, dat 'er ruimte genoeg zy tusfchen den rand van de ichyf en den bafis van den toeftel, ten einde onder de fchyf een vryftellend fteunzel te kunnen plaatzen, het geen lang genoeg is om de benedenfte wryvers vry te kunnen ftellen: en tot het vryftellen der bovenfte wryvers moet de kap zo verheven zyn, dat 'er tusfchen dezelve en den rand van de fchyf ruimte genoeg tot dat einde overblyve. Het is op deeze wyze, dat ik afzonderlyk heb doen vryftellen de boven elkander geplaatfle wryvers van myn werktuig me twee fchyven van 32 duimen middellyns, befchrevei-
Pp 2 iw
/
( 300 )
aggrandi par cet arrangement, me plaifoit- trés peu, & cependant les fupports ètoient encore trop courts, pour tien ifoler les frottoirs. — %) La diftance des deux montans doit être asfez grande, afin que tappareil des frottoirs f en trouve asfez èloignè pour nen pas attirer du fluide éleclrique: mais pour cet effet les montans d'une machine b plateau de 32 p. de diametre devroient être au moins d 3§ ou 4 pieds de diftance. J'ai tentê de diminuer cette difiance, en faifant garnir les montans par des plaques de verrx vernisfè, mais je ne pouvois pas ifoler les frottoirs de cette manière ausfi bien que je le defirois.
Pour éviter tous les inconveniens fusdits, &.pour obtenir un ifolement plus parfait des frottoirs, je les' ai fait placer dans une pofition horizontale , & je fais repofer & tourner l'axe du plateau B h fur une feule colonne C, qui a pour cet effet un chapiteau allongè K, port ant deux colhts de cuivre DD, placés tout prés les extrèmitês de ce> chapiteau allongè, & dans les quelles l'axe tourne. On voit mieux cet arrangement dans la planche UI,fig: 1, qui réprêfente la coupe verticale de 1'appareil, pasfant par le milieu de l'axe &. des conducleurs. Tout y est reduit d i de fa grandeur, & les parties marquées dans la Pl II ont ici les mêmes lettres- L'axe a un contrepoids de plomb O, pour prévenir, que le poids du plateau ne caufe pas trop de frottement dans les collets D, qui fe trou»
veni
C soi )
in mynen eerften brief aan den ^.landriani; doch de uitgebreidheid van dat werktuig, het geen door deeze inrichting veel vergroot was, behaagde my geen-, zints , en nogtans waren de fteunzel.s nog te kort om de wryvers wel vry te ftellen. -2) De afftand der twee ftylen moet zo groot zyn, dat de wryvers wyd genoeg van dezelven ftaan, om 'er geene eleclrike ftof van na zich te trekken : doch tot dat einde zouden de ftylen van een werktuig met fchyven van 32 duimen middellyns ten minften op si of 4 voeten afftands moeten geplaatst worden. Ik heb wel getragt deezen afftand te verkorten, door de ftylen met glazen verniste plaaten te voorzien, maar ik kon op deeze wyze de wryvers niet zo wek vryftellen , als ik wel wenschte.
O m ade de bovengemelde hinderpaalen te vermyden, en om eene meer volkomene vryftelling der wryvers te bekomen , heb ik dezelven in eene» horizontaale richting doen plaatzen, en ik laat den fpil van de fchyf B h op eenen enkelden ftyl C rusten en draaijen, die
tot dat einde van een vcilcngd bovenltuk K Voorzien
is, draagende twee kopperen pannen D D, digt aan de uiterfte einden van het ftuk K geplaatst, en in welken de fpil draait. Men kan deeze fchikking het best zien in PL III. fig: 1, die de verticaale döorfneede van den toeftel vertoont, gaande door het midden van den fpil en de geleiders. Alles is daar toe op het f gedeelte van de grootte gtbragt, en de gedeeltens, die op pl. II aangewezen zyn, hebben hier dezelfde letters. De fpil heeft een tegenwicht O, om voor te komen, dat de zwaarte van de fchyf niet te veel wryving in de panPp 3 nen
( 302 )
vent prés de la manivelle. Fig: 3 réprêfente la feclion ver» ticale des collets D, reduite d % de la mêfure.
Vous voyez d'abord, Monfieur! combien Vappareil est ftmplifiè & perfeclionnê par cet arrangement. Au lieu des deux montans de l'appareil ordinaire, dans les quels l'axe est tournê, -& du chapiteau qu'ils portent, je n'ai qu'une feule -colonne; & comme les frottoirs ne font pas placês vis d vis de cette colonne, la diftance de 16 pouces fuffit pour les ifoler. Deplus, la pofition horizontale des frottoirs donne lieu d ce que les fupports des frottoirs ayent plus que la longueur nêcesfaire pour les bien ifoler, fans que le volume de l'appareil foit augmentê par ld, & que les frottoirs ne trouvent donc aucun corps fi prés eTeux, pour en attirer le fluide éleclrique , exceptê Vaxe: mais j'ai prèvenu que' celle-ci ne puisfe rendre du fluide électrique aux frottoirs, l'ayant fait faire en partie d'un
COrpS non ConduCtcMr, co/rtrrta jo 1p dèrrirai r.i-après. C'eSt
par ces moyens que je fuis parvenu d obtenir une éleclricitê nègative, qui est tout-d-fait égale è êleclricité pofitive de la même machine.
II) Le fecond point, aue j'ai eu en vue, est de pouvoir changer d l'infant les èleclricitès d'une machine d plateau, ausfi bien qu'on peut le faire d des machines è cylindre, & d'y appliquer en même tems Fidêe de mr. n ic 110 l s 0 n , pour faire les changemens des deux èlectricitès
( 303 >
nen D veroorzaake, die het naast aan het handvat zyn. Fig: 3 vertoont de.verticaale doorfnede van de pannen D-,. tot l van derzelver maat gebragt.
Gy ziet al aanftonds, myn Heer! hoedanig door deeze inrichting de toeftel eenvoudiger en volkomenergemaakt is. In plaats van de twee gewoone ftylen , waar in de fpil gedraaid wordt, en van den kap die zy draageh, is 'er flegts eene colom; en dewyl- de wryversniet regt over deeze colom geplaatst zyn, zo is de afftand van 16 duimen genoegzaam om dezelve vry te ftellen. Daar. en beven brengt de horizontale richting der wryvers meedé, dat de fteunzels der wryvers meer dan de nodige langte hebben, om dezelve wel te ifoleeren, zonder dat de uitgebreidheid van den toeftel daar door vermeerderd wordt, en dat dus in de nabuurfchap van de wryvers* geen lichaa-ji geplaatst is, waar van zyde electrike vloeiftof na zich kunnen trekken, uitgezonderd de as alleen; dan ik heb gezorgd, dat dezelve geen electrike vloeiftof aan de wryvers kan me-, dedeelen, dewyl die gedeeltelyk van een niet geleidend lichaam gemaakt is, gelyk ik vervolgens nader zal befchryven. Door deeze middelen is het my gelukt eene nègative elektriciteit te. verkrygen, die in allen opzichten aan de pofitive elektriciteit van het zelfde werk-^ tuig gelyk ftaat.
II. Het tweede oogmerk, 'twelk ik had , was om in een oogenblik de tweederye elektriciteit van een werktuig met fchy ven te kunnen veranderen, even geïyk men zulks aan werktuigen met cylinders kan doen, en.daar by te vens het denkbeeld van den Hr. nicholson te volgen
C 304 )
tès au même conducteur: volei de quelle manière fy fuis parvenu. Vare du conducteur E E, qui porte les deux petits conducteurs abforbans FF, (Pl. III. fg: 1 ) est fixè d Vaxe G , qui tourne dans la boule H. Vis d vis de cet are ou demicercle EE, 0 Vautre cóté du plateau, fe trouve un autre are 11, fait de fil d'archal d' è pouce, & fixè d Vextrèmitè du chapiteau K, de manière qu'on puisfe le tourner, comme Vare E E , jusqu'd ce qu'il touche les parties po fiér ieures des frottoirs, pour y fournir du fluide électrique. On voit la machine dans cet ètat, fur la planche I. Si au contraire on veut fe fervir du même condudteur pour un effet nègatif, pour lors on na rien d faire que de tourner Vare E E, jusqu'd ce que les conducteurs abforbans FF touchent les frottoirs, & de metïre Vare 11 dans une pofition verticale. Planche II réprêfente la machine dans fon ètat nègatif Les deux petits conducteurs F F êtant arrangés en forte , quils touchent en même tems les deux pair es de frottoirs, il n'y a pas autre chofe d obferver pour mettre la machine dans fon ètat nègatif, que de tourner cet are jusqu'd ce quil foit arrêtè; il touche alors les parties pofierieures des frottoirs, & le même conducteur, qui a fervi pour Vè'lectricitê pofitive , fait a prefent voir Vèlectricitê nègative. Le conducteur II ét ant placé vertic alement, fert óu procédé indlfpenfable dans le cas qu'on veuille èlectri-
fier
( 305 )
gen, om de elektriciteit aan den zelfden geleider te doen veranderen: zie hier op welke wyze my zulks gelukt is. De boog van den geleider E E, die de twee kleine opflorpende geleiders F F (Pl III. fig: i.) draagt, is aan de fpil G gehegt, die in den bol H draaid. Vlak tegens over deezen boog of halven circel E E, aan den anderen kant van de fchyf, is een tweede boog II van koperdraad van § duim geplaatst, en gehegt aan het einde Van hetftuk K, zo dat men denzelven, even als den boog EE, draaijen kan, tot dat hy de agterfte deelen der wryvers raakt, om na dezelven electrike vloeiftof aan te voeren. Men ziet het werktuig op plaat I in dien ftaat, in welken men pofitive elektriciteit in den geleider verkrygt. Indien men daarentegen zich van den zelfden geleider wil bedienen, om een negatif uitwerkzel te bekomen, als dan behoeft men niets anders te doen dan den boog E E te draaijen , tot dat de opflorpende geleiders FF de wryvers raaken, en den boog II in eene verticaale richting te plaatzen. Pl. II vetroont het werktuig in deszelfs negativen ftaat. Wanneer nu de twee kleine geleiders F F in diervoegen geplaatst zyn, dat zy ter zei ver tyd de twee paar wryvers raaken, dan heeft men wyders, om het werktuig in zyn negativen ftaat te brengen, den boog II alleenlyk zo verre te draaijen tot dat hy tegenftand vindt; als dan raakt dezelve de agterzyden der wryvers, en dezelfde geleider , die voor de pofitive elektriciteit gediend heeft, wyst nu de negativo elektriciteit aan. De geleider 11, verticaal geplaatst zynde , dient tot het onvermydelyk vereischte, ingeval men negatif elektrizeeren wil, om Q q na-
( 306 )
fer nêgativement, c a. d. d'abforher le fluide êle&rique, qui par le frottement fe trouve fur la furface, du plateau, ayant, pour mieux fatisfaire h cet effet, les deux petits condu&eurs L L, qui ont la diftance d'environ i pouce du plateau. — Vous voyez donc, Monfieurl qu'on peut changer par ce fimple appareil les deux èle&ricitès d'une machine d plateau, en tournant feulement les deux arcs fusdits, ce quon peut faire dans un inftant; & qu'Ona de plus Pavantage de pouvoir comparer les differens phènomenes des deux èle&ricitès au même condu&eur.
III. Le troifieme article, qui m'a paru depuis quelque tems d'être moins convenable dans l'appareil ordinaire, est la forme & le volume du condu&eur, & la manière de le placer. Le corps du condu&eur d'une machine d plateau de 30 pouces & d'avantage confifte ordinairement dans un cylindre de plufieurs pieds, pourvu de deux boules d'un plus grand diamètre d fes extrèmitês, dont l'une porte Vare avec les bras abforbans. Cè condu&eur rêpofe fur un fupport, qui, est fêparé du refte de Vappareil, & dont on est ordinairement obligê de Vóter, quand on veut enfermer le plateau & les frottoirs dans fon armoire pour les conferver, d'autant plus , puisque le grand volume du condu&eur lui fait ordinairement occuper trop d'efpace, quand il est fixè fur fon fupport. On est donc obligê j chaque fois quand on rêcommence les expêriences 3
C 307 )
namelyk de electrike vloeiftof weg te neemen, die door de wryving op de oppervlakte van de fchyf ) gebragt wordt, zynde, om des te beter aan dit oogmerk te voldoen , van de twee kleine geleiders L L voorzien , die omtrent f duim van de fchyf geplaatst zyn. — Gy ziet dus, dat men, door deezen eenvoudigen toeftel, de tweederlei eleclriciteit van een werktuig van fchyven kan veranderen, door alleen de twee boyeugemeldeboogen om te draaijen, het geen in een oogenblik gefchieden kan, en dat men daar en boven hier by het voordeel heeft de verfchillende verfchynzels der tweederlei eleclriciteit aan denzelfden geleider te kunnen vergelyken.
III. Het derde ftuk, het geen myzedert eenigen tyd minder gemaklyk in den gewoonen toe.lel heeft toege' fchenen, is de gedaante en de grootte van den geleider, en de wyze van denzelven te plaatzen. Het lichaam van den geleider van een werktuig, het geen fchyven van 30 duimen heeft, beftaat gewoonlyk ineencylinder van verfcheiden voeten langte, aan de einden voorzien van twee knoppen of bollen, van eene grootere middeUyn , waar van één den boog met de opflorpende armen draagt. Deeze geleider rust op een fteunzel, het geen van den overigen toeftel afgefcheiden is, en waar van men die gewoonlyk dient af te neemen , als mende fchyf en de wryvers in de kas ter bewaaring wil wegfluiten, fe meer, dewyl de geleider doorgaans te veel plaats beflaat, wanneer die op deszelfs fteunzel gefteld is. Men is dus verplicht, elke reis , wanneer men de proefneèming hervat, den geleider wederom op desQq 2 zelfs
( 308 )
de rèmettre le condu&eur fur fon fupport, & d'en chereher exa&ement la jufie pofition , afin que les bras abforlans, ou les pointes quils portent, ne touchent pas le plateau. Outre cela il arrivé quelques fois , après avoir placé le condu&eur d'une grande machine, que les bras ou pointes abforbans commencent d toucher le plateau pendant Pexpérience: ce qui est oceafionnè par le tremblement du plancher, & par la pofition moins flable du condu&eur; un inconvènient furtout dèsagreable, quand on charge une batterie. Pour èviter tous ces embarras-, fai diminué de beaucoup le volume du condu&eur, en employant une fieule boule de 9 pouces H, au lieu du condu&eur cylindrique ordinaire de plufieurs pieds. Cette boule H est fixé par trois vis fur une petite calotte M, qui est foudè d une virole mafiiquèe. fur le fupport N, <£? ce fupport est fixè fermement fur la bafe de Vappareil Si donc le condu&eur a-vec fes b^s abfnrhans est une fois bien fixè de cette manière, il Pest pour toujours. De plus comme Pètendue de ce conducteur n'est pas trop grande pour Penfermer, avec fon fupport,. dans un armoire, fait de la même manière que les. armoires, dont onfefert ordinairement pour conferver les plateaux & les frottoirs des machines de cette grandeur, fai fait enfermer tout Pappareil, excepté la colonne B et Paxe jusqu'd ld ligne rayèe ff, dans une telle armoire, feparée en deux parties 9
quofc
( 3°9 3
zelfs fteunzel te ftellen, en 'er de juifte plaatzing nauwkeurig van te zoeken, ten einde de opflorpende armen, of de punten die zy draagen, niet aan de fchyf raaken. Behalven dat gebeurt het zomtyds, nadatmen den geleider van een groot werktuig geplaatst heeft, dat de armen, of de opflorpende punten, gedurende de proefneeming, aan de fchyf beginnen te raaken, hetgeen veroorzaakt wordt door het trillen van de planken vloer, en door de min ftevige plaatzing van den geleider: een ongemak het geen vooral zeer laftig is, wanneer men een battery wil laaden. Om deeze belemmeringen te vermyden, heb ik de grootte van den geleider aanmerken lyk ingekort, door een enkelen bol van 9 duim H te gebruiken , in plaats van den gewoonen cylinder-geleider van verfcheiden voeten. Deeze bol H is door drie fchroeven vast gemaakt, op eene kleine kap M, welke gefoldeert is op een koperen band, die op het fteunzel N is vastgezet, en dit fteunzel ftaat vast op den bafis van den toeftel. Wanneer dus de geleider met deszelfs opflorpende armen éénmaal wel op deeze wyze gefteld is, dan ftaat dezelve voor altoos. Daar en boven, vermits de uitgeflrektheid van deezen geleider niet te groot is, om die met zyn fteunzel in een kas te fluiten, die op dezelfde wyze gemaakt is als de kaszen, waar van men zich gewoonlyk bedient om de fchyven en wryvers der werktuigen van deeze grootte te bewaaren, heb ik den geheelen toeftel, uitgezonderd de ftyl B, en de as tot aan de geflipte lyn ff, in eene diergelyke kas, ih tweeën afgedeeld, doen influiten , welke men gemakkelyk over den toeftel kan Qp 3 P&afc
( 3*o )
qu'on met facilement fur t'appareil comme un enveloppe; ce qui le conferve fi bien, quil est toujours pret d Vufage, ausfitót qu'on en a óté Penveloppe, pourvu qu'on ne fe foit pas fervi de la machine pendant long tems: car alors le plateau et les frottoirs doivent être nettoyès auparavant , comme d l'ordinaire.
IV. Les bras abforbans des conducteurs des machines d plateau, qui font pourvus de pointes, ont le defaut, que les pointes les plus proches de l'axe donnent des rayons vers l'axe et vers les frottoirs, ou vers les frottoirs fieuls, en cas que l'axe foit bien ifolê. C'est ce qu'on n'a pas pu prêvenir, en cas que l'excitation fut forte, qu'en faifant les bras abforbans plus courts, qu'ils doivent être pour abforber le fluide êle&rique excitè , dans toute la largeur de la furface frottèe. Pour diminuer cèdèfaut j'ai esfayé, en Fevrier 1790, fi des condu&eurs cylindriques fans pointes ne pourroient pas fervir ègalement pour des condu&eurs abforbans , d condition qu'ils ne fioyent pas èloignès plus d'\ de pouce de la furface frottèe, & ayant vu alors, qu'ils y faitsfont tout-d-fait fi bien, et quils ne donnent point tant de rayons fusdits, j'ai fait faire les bras abforbans F F fans pointes. Ce font deux cylindres longs de 6 & larges de 2i pouces, faits de cuivre mince, & terminés en hemispheres. Ces condu&eurs ne prêviennent pas tout d-fait les rayons fusdits vers les frottoirs, mais ils ne les donnet, f
CSU -J
plaatzen; en waar door dezelve zo wel bewaard wordt» dat het werktuig altoos, zo dra men 'er de kaszen afgeligt heeft, ten gebruike gereed is, mits dat het niet te lang geleeden is dat men zich van het zelve bediend heeft: want als dan moet men de fchyven en de wryvers vooraf, volgens gewoonte, fchoon maaken.
IV. De opflorpende armen der geleiders, die van punten voorzien zyn, hebben, aan werktuigen met fchyven , het gebrek, dat de punten, die het naast aan den as zyn, ftraalen na den as en de wryvers uitfchieten, of na de wryvers alleen, wanneer de fpil wel geifoleerd is. Dit heeft men niet kunnen voorkomen, ingeval de opwekking der elektriciteit fterk was, ten zy door de opflorpende armen korter te maken dan dezelve zyn moesten, om de electrike vloeiftof, die in de geheele breedte van de gewrevene oppervlakte opgewekt wordt, .'aan te neemen. Om dit gebrek te verminderen , heb ik in February 1790 beproefd, of cylinder-geleiders zonder punten niet even zo goed zouden kunnen dienen voor opflorpende geleiders, mits dat zy niet meer dan i duim van de gewrevene oppervlakte verwyderd zyn,. en toen bevonden hebbende, dat zy daar toe even ge.fchikt zyn, en zo veel van de gemelde ftraalen niet afgeeven, heb ik de opflorpende armen FF zonder punten doen vervaardigen. Het zyn twee cylinders lang 6 en breed 2§ duim, van dun koper gemaakt, en in halfronden eindigende. Deeze geleiders beletten wel niet geheel en al de voorgemelde ftraalen na de wryvers, maar zy geeven dezelven op verre na zo fpoedig niet, en flegts wanneer men den geleider alleen
C 312 )
Htm pas cependant de beaucoup pres fi tót, et feulement dans le cas qu'on laisfe le condu&eur tres furchargè du fluide êle&rique-, c. a. d. quand on ne fait rien que d'accumuler le fluide éle&rique, fans le communiquer avec une batterie, ou avec quelqu' autre appareil.
V. Pour communiquer aifement l'èle&ricitè du conducteur a tout appareil, qu'on veut employer, fans avoir befoin de différentes pieces de communication ou de gueridons, dont on fe fert ordinairement prés des condu&eurs de grandes machines a pldteau, fai fait faire un tuyau de cuivre courbè P, tel quon le voit réprefentê fig: i Pl III, d rextrêmitè du quel est un globe Q a*environ trois pouces. Ce tuyau, qui est uni avec une pièce cylindrique de cuivre R, est fixê au condu&eur H par la boule S, qui a une tige, qui pasfe par le milieu de la pièce R, & qui est visfée dans le conducteur. Par le moyen de cette boule , qui fert ici pour une vis de presficn, on peut fixer le tuyau fusdit, foit horifontalement, ou verticalement, ou dans toute autre pofition defirée; et afin quune legére presfion de la pièce R donne asfez de frottement pour tenir le tuyau courbè dans la pofition horifontale , la furface de la pièce cy lindrique R, qui regarde le conducteur, est creufée, pour repondre exactement d la convexiiê de la boule H. Par le moyen de cc feul tuyau mobile, on peut communiquer Pèlectricitê
du
C 313 )
leen te zeer overlaaden laat met electrike vloeiftof, dat is te zeggen ., wanneer men de ele&rike vloeiftof zeer op één hoopt, zonder die aan een batterye of anderen toeftel meede te deelen.
V. Om op eene gemakkelyker wyze de elektriciteit van den geleider aan alles, waar van men gebruik wil maaken, meede te deelen, zonder eenigen toeftel, die tot gemeenfchap dient, of gueridons benodigd te hebben, waar van men gewoonlyk gebruik maakt by de geleiders der groote werktuigen met fchyven , heb ik een kromme koperen buis P laaten maaken zo als men afgebeeld ziet fig: 1 Pl. III, aan welker einden een bol O van omtrent drie duimen geplaatst is. Deeze buis, die met een cylindrisch ftuk koper R vereenigd is, wordt aan den geleider vast gezet door den bol S, welke eene koperen pen heeft, die door het midden van het ftuk R heenloopt, en die in den geleider vast gefchroefd is. Door middel van deezen bol, die hier tot eene drukking-fchroef dient, kan men de voornoemde buis, het zy horifontaal of verticaal, of zo als men begeert, vastzetten, en ten einde eene ligte drukking van het ftuk R genoegzaame wryving geeve, om de kromme buis in deszelfs horifontaale richting te doen blyven, is de oppervlakte van het cylindrisch ftuk R, welke na den geleider toegekeerd is, uitgehold , om juist met de rondheid van den bol H overéén te komen. Door middel van deeze beweegbaare buis alleen kan men de elektriciteit van den geleider aan alles meedeelen, wat van één tot vyf voeten hoogte verheven is boven den grond, waar op het
Rr werk-
( 3H )
du condu&eur d tout appareil, qu'on veutemployer. La boule S, qui esr'de deux pouces, fert ausfi pour en tirer de longs rayons foudroyans: mais il jaut oter pour cet effet le tuyau courbè , et ne pas faire entrer da vis de la boule S plus loin dans le conducteur H, que jusqu'd ce que la boule en foit d la diftance a'environ un pouce.
VI. Pour prèvenir la disfipation de 1'èlectricitê du con* ducteurle long des fupports ,je les ai munisde boules T,T, faites de bois de mahony. Leur forme est exactèment la même que celle des boules, dont les fupports du conducteur de la grande machine Teylerienne font pourvus pour prèvenir le flux du fluide électrique le long des fupports , 0 que j'ai trouvêe alors être le moyen le plus Jat isfaifant a cet effet; planche III. fig: i. en réprêfente la coupe. Ces boules couvrent en même tems les viroles de cuivre,. qui font maftiquêes fur les fupports, et dont les bords, s'ils ètoient decouverts , cauferoient la perte d'une grande partie de 1'èlectricitê communiquèe au conducteur.
Tous les trois fupports ont ausft en bas des anneaux de bois de mahony V, V, V, pour couvrir les viroles' de cuivre W, qui font maftiquêes aux fupports, et pourvuè's de plaques de cuivre, asfez larges pour pouvoir être fixêes bien folidement fur la bafe de l'appareil, par des vis de fer qui les traverfent. Comme la partie fupèrieure de ces anneaux de bois a la même forme, que la partie inférieure
des
£315)
werktuig ftaat;. De bol S, die van twee duimen is, dient ook om 'er lange ftraalen uit te trekken ; doch men moet, om dezelven te verkrygen, de kromme buis Weg neemen; en de fchroef van den bol S niet 'Verder in den geleider H infchroeven , dan tot dat de bol 'er omtrent één duim van verwyderd is.
IV. Om het wegvloeijen der eleariciteit van den geleider langs, de fteunzels voor te komen, heb ik dezelven voorzien met de bollen T,T, die van mahonyhout gemaakt zyn. Derzelver gedaante is even als die der bollen, waar van de fteunzels des geleiders van het groot Teyleriaansch werktuig voorzien zyn, om het wegftroomen van de electrike vloeiftof langs de fteunzels voor. te komen, en het geen ik toen gevonden heb tot dat oogmerk het voldoenenst te zyn; Pl. III, fig: i vertoont daar van de döorfneede. Deeze bollen bedekken ter zeiver tyd de koperen banden, die met gewoon cement op de fteunzels vast gemaakt zyn , en Waar van de randen, indien ze ontbloot waren, het verlies van een groot gedeelte der meegedeelde elektriciteit aan den geleider zouden veroorzaaken.
Alle drie de fteunzels hebben ook om laag ringen van mahonyhout V, V, V, om de koperen ringen W te bedekken', die op de fteunzels op gelyke wyze zyn vast gemaakt, en voorzien van koperen plaaten, die breed genoeg zyn om zeer ftèvig op den bafis van den toeftel vast gefchroefd te worden, door yzeren fchroeven, wek ke door dezelven heen gaan. Dewyl het bovengedeelte van deeze houten ringen dezelfde gedaante heeft, als het benedengedeelte van de bollen T, T, dienen zy insR r 2 ge-
(316)
des boules, ils fervent ègalement pour prêvenir, que les bords des viroles fusdits riattirent pas le fluide électrique du conducteur, ou ne le lui rendent.
VII. Les frottoirs de cette machine, qui ont 9 pouces de longueur, font faits exact ement comme ceux que fai dècrits dans ma feconde lettre ^m.landriani,( Journal de Phyfique, Fevr. 1791 , p. 109 &c. (*) et ausfi Pappareil, qui fert pour les appliquer , ne differepas de celui que fai decrit dans ma première, lettre dm. landriani (Journ. de Phyf. Avril 1789, ƒ>. 276 , 277, fig: 1) que par rapport aux charnières, par les quelles les frottoirs font fixésaux resforts , qui les presfent. Au lieu de la charnière fig: 6 fai fait faire d chaque frottoir une plaque de ferX, longue de trois et large d'un pouce, qui est fixée par des vis fur le dos du frottoir, comme on le voit Pl. II, cette plaque est réuni au bout du r es fort par une charnière ordinaire.
VIII. Les extrèmitês des frottoirs font couvertes par des plaques de gomme lacque Y, Y, Y, qui debordent de trois cotés. Ces plaques empephent, que les bords & lés coins de cette partie des frottoirs nattirent point le fluide électrique ; ce qui a lieu quand ces plaques ny font pas placées, & qui fait perdre une partie tres confiderdble de
la
(*) Je coufeilleceux, qui lirons cette defcription , d'en cmriger auparavant les fautes d'impresfon , fuivant la note, qui fe trouve dam le Journ. de Phyf. cahier de wars 179 i, p. 2S4, puisque fans cela cette defcrip™ iion est a plufieurs endroits prèsque inintelligible.
C 317 5
gelyks om voor te komen, dat de randen der bovengemelde banden de electrike vloeiftof van den geleider niet na zich trekken , of die aan denzelven meêdeelen.
VII. De wryvers van dit werktuig,, die 9 duimen langte hebben, zyn nauwkeurig zo gemaakt als die geenen, welke ik in myn tweeden brief aan den Hr. landriani (Journal de Phyfique, Fehr. 1791, p. 109 <5rV.) befchreven heb (*) ; ook verfchilt de toeftel, die dient om ze aan te drukken, niet van dien, welken ik in myn eerlten brief aan den Hr. land riant heb opgegeeven Qourn de Phyf. April 1789, p. 276, 277, fig: 1.) dan alleen ten opzigte van de fcharnieren, door welken de wryvers aan de veeren, die dezelven drukken , zyn vast gehegd. In plaats van de fcharnier fig: 6 heb ik aan eiken wryver een yzeren plaat X laaten vervaardigen , lang drie en.breed één duim, die op den rug van den wryver door fchroeven vast gemaakt is , gelyk men op Pl. II zien kan, en deeze plaat is met het einde van de veer door een gewoon fcharnier vereenigd.
VIII. De einden der wryverc vyn bedekt met plaaten van gcm-lak Y,Y,Y, die aan drie zyden overfteeken. Deeze plaaten beletten, dat de randen en de hoeken van dat gedeelte der wryvers de electrike vloeiftof na zich trekken; het geen plaats heeft, wanneer die plaaten daar niet aan gebragt zyn, en het welk een zeer aanmerkelyk gedeelte van de kragt beneemt, vooral
C*5 Ik rande hun, die deeze befchryving zullen Iëezen, om daar in de drukfouten te verbeteren, volgens de noot die in het Journ. de Phyf. van Maart 1791, p. 254, gevonden wordt, dewyl zonder dat deeze befchryving op verfcheidene plaatzen byna onverftaanbaar is.
Rr 3
( 3i8 )
U force, fur tout lorsqu'on fait agir la machine nègativement. Ausfi une des paires des-frottoirs est pourvu'è d'une boule], pour prêvenir, que les extrèmitês des regies de bois * n'abforbent pas le fluide électrique, en cas qu'on êlectrifè nêgativement; ce que faiprêvenu d 1 autre paire des frottoirs, ayant fait faire les regies de bois £ ft courts, que la boule T empêche l'abforption fusdite.
IX. Les frottoirs avec leurs resforts font tenus d leur place, par un appareil tout-d-fait femblable d celui que fai dècrit dans ma première lettre d m. landriani, p. 277, fig: 2, 3, Chaque paire des frottoirs est fixée par une vis fur une plaque de cuivre, qui -a la forme d'une queue tfaronde, & qui s'adapte d une boule Z de 6 pouces de diamètre, visfèe fur la virole mafiiquêe au haut de chaque fupport de verre A. PL III. fig: 2. rêprefente la fection horizontale d'une de ces boules, & de l'appareil qui tient & pr cifc fe* fmttoirs. Dans cette figure toutes les mèfures font reduites au quart* La partie de la boule Z , qui est vis d-vis du bord du plateau , est coupêe d f du diamètre, en for te que la fection a 5 pouces'de diamètre d-peu-pres. J cette place est fioudèe une plaque de cuivre aa de % de pouce d'èpaisfeur, creufèe en queue' /aronde, 'pour y recevoir la coulisfie ou plaque de cuivre b b. Le centre de cette coulisfie êtant percè quarrement & chanfrè .en même tems d fa partie pofierieure, pour y faire pasfer
une
(319 )
al wanneer men het werktuig negatif laat werken. Ook is één van de paaren der wryvers van een bol J voorzien , om voor te komen, dat de einden der houten regels * geene electrike vloeiftof aan trekken, wanneer mén negatif electrizeert; het zelfde heb ik aan het andere paar wryvers belet, door de houten regels /3 zó kort te doen maaken, dat de bol T den bovengemelden ingang der electrike ftof belet.
IX. De wry vers met derzelver veeren worden in hunnen ftand gehouden door eenen toeftel in allen opzichte gelyk aan die, welken ik in myn eerften brief aan den h.-. landriani, p. 277. fig; 2, 3, befchreven heb. Ieder paar wryvers is door een fchroef op eene koperen plaat vast gemaakt; die de gedaante van een z\Vaiuweftaart heeft, pasfènde in een bol Z van 6 duimen middellyns, die gefchroefd is op den koperen band, welke boven op ieder glazen fteunzel A is vast gezet. Pl. III. fig: 2. vertoont de horizontaale doorfnede van één deezer bollen, en van den toeftel, die de wryvers vasthout en-aandrukt. In deeze afb^^g zyn alle de maaten op een vierde gebragt. Dat gedeelte van den bol Z, dat zich regt over den rand van de fchyf bevindt , is op f van de middeUyn doorfneden, zo dat de doorfnede ten naaften by 5 duimen middellyns heeft. Ter'deezer plaats is eene koperen plaat aa van | duim dikte gezoldeerd, zynde juist zodanig uitgehold, dat daar in de fchuif of koperen plaat b b nauwkeurig pasze. I11 het midden van deeze fchuif is een vierkant gat, waar door een fchroef c gaat, waar van de knop ligt in eene holte, ten dien einde in 't
ach-
( 320 )
une vis c, & y leger fa tête, la plaque de fer d d, qui joint les deux resforts e e par des charnières, s'appliqué par desfus cette vis, & est tenu ferme fur la coulisfe b b, par le moyen d'une forte êcroue f. On fait entrer les deux coulisfes b b b leurs places reciproques par en haut des boules Z, & comme elles font plus étroites au bout inférieur qrfau fupèrieur, // faut qu'elles s'arrètent a leurs places, lorsqu'elles font pousfès asfez loin. Mais comme l'aclion du plateau en rotation fe fait de bas en haut fur un des deux frottoirs, je fus obligê de Farrêter a fa place, par le moyen dun resfort, fixè dun bout fur la furface de la coulisfe b b par deux vis, & muni de Pautre bout d'un bonton terminê en une tige, qui traverfe la coulisfe b b , & est presfée dans une petite cavité pratiquée dans la plaque a a.
X. Cette machine n 'ayant qu'un feul plateau, le frotte» tement nest donc aue la moitiè de Pappareil ordinaire b deux plateaux. Cette diminution de refifiance, pointe b la forme de la bafe de P appareil, donnecet avantage, qu'on tCa pas befoin de fixer la baf de Pappareil par des vis fur le fond de Pappartement, oü on veut Pemplóyer. On peut donc s'en firvir en tout endroit, & d'en changer dabord Pemplacement d volontè.
Par le détail, qui je viens de vous donner de cet appareil, vouz appercevez facilement, Monfieur! ^u'il est
non
( 3« )
agterfte gedeelte van de plaat gemaakt. De yzeren plaat dd, aan de veeren ee door fcharnieren gehegt, wordt op deeze fchroef c vast gemaakt aan de fchuif b b, door middel van een fterke moer-fchf oef f. Men doet de twee fchuiven bb, op derzelver verfchillende plaatzen, boven aan de bollen 2 ingaan, en dewyl die fchuiven aan den onderkant veel nauwer zyn dan aan den bovenkant , moeten zy op haare plaatzen blyven , wanneer zy ver genoeg ingefchoven ^zyn. Maar dewyl het omdraaijen van de fchyf op één van de twee paaren wryvers van onderen na boven werkt, en dus dezelve uit hunne plaats zoude kunnen ligten, was ik verplicht dezelven vast te zetten, door middel van een veer, aan den eenen kant op de oppervlakte van de fchuif door twee fchroeven vast gemaakt, en aan den anderen kant van een knop voorzien, die in een koperen pen eindigt., welke dwars door de fchuif bb gaat , en door de veer gedrukt wordt in eeneldeine holligheid, in de plaat aa gemaakt.
X. Dit werktuig niet- m<* trouvoient donc en* core plufieurs dèfauts, que je fis corriger après. Cependant je pre/ere de ne faire memion que de-cette fieule expérience, paree qdelle fut faite en prèfence de plufieurs Eleclriciens*
La hatterie, que femployai, ètoit une partie de la me-, me hatterie, dom je me fuis fervi pour les expêriences. puhliêes avec la description de la machine Teylerienne. La> batterie entière de 135 verres ne pouvoit être chargés dans ce tems ld, par cette machine, quen 96 jusqu'd 100 tours des plateaux ,, c. a. d. dans les circonfiances les plus favorables, & après aénkr <%*/s 4». aux rayons
du foleil: & les deux tiers de cette hatterie, ou 90 verres , (dont je ne me fuis fervi heaucoup pour des expèrU ences, qui ne demandoient pas la decharge de toute la hatterie^ nom jamais ètè chargés* fuivant mon journal, en moins de 66 tours des plateaux, quoique jeTeusfe faitplacer auparavant dans les rayons du foleil ou prés du feu. II paroit donc, fuivant P expérience fus dite, que laförce, que cette nouvelle machine avoit dans des circonfiances moins
( 325 }
elektriciteit. Het weer was toen voor de elektriciteit niet zeer gunftig, de wind zuidwest,, de vogtmeter. wees. aan dat de 1 ucht zeer vochtig was, en de proef wierd gedaan in tegenwoordigheid van 17 perfoonen, in een vertrek, alwaar in geen 14 dagen vuur geweest was. • Ook was dien dag het werktuig flegts-zo ver afgemaakt, om 'er eene eerfte proef meede te kunnen neemen; 'er waren dus nog verfcheiden gebreken aan , die ik naderhand deed verbeteren. Echter verkies ik alleen van deeze proefneeming melding te maaken, om dat dezelve in de tegenwoordigheid van verfcheiden Electrizeerders is in 't werk gefteld.
De battery, waarvan ik gebruik maakte, is een gedeelte van dezelfde battery, waar van ik my tot de. proefneemingen , die met de befchryving van hetTeyleriaansch werktuig zyn bekend gemaakt, bediend heb.. De geheele battery van 135 glazen kon ter dier tyd door dit werktuig niet gelaaden worden, dan dóór 96' of'100 omgangen der fchyven, namelyk in de aller-' gunstigfte omftandigheden , en na dat ue battery aan de ftraalen van de zon was blootgefteld geweest: en f gedeelten van deeze battery of 90 glazen, (waarvan ik my veel bediend heb tot proefneemingen,.die de geheele ontlaading der batterye niet vereischten)' kónden nooit, volgens myne aantekeningen, in minder dan 66 omgangen der fchyven gelaaden worden, alhoewel ik dezelven te vooren in de zonneftraalen, of by het vuur had doen plaatzen. Het blykt dus, volgens bovengemelde bevinding, dat de kragt van dit nieuwe werktuig, in minder gunstige omftandigheden, en in deszelfs
S.s.3-, min.i
C 3*0
favorables, & dans fin ét at moins parfait, êtoit deja g de la force, que la machine Teylerienne avoit dans des circonfiances les plus favorables, avant que les nouveaux frottoirs y furent adaptés. Tout bien confiderè, vous ma-, vouerez fans doute, après les expêriences dont je viens de vous parler, que cette machine d'un feul plateau de 31 pouces de diametre aura au moins, dans des circonfiances ègales, la moitié de Veffet, que la machine Teylerienne a jamais donnè, avant que les nouveaux frottoirs y furent appliquês.
Si v >us comparez le diametre de ce plateau avec celui des plateaux de la machine Teylerienne, qui est 65 pouces, & fi vous confiderez deplus, que cette machine n'a qu'un feul plateau , & que Pautre en a deux, vous ferez furpris, que fon effet approche dautant de celui de la grande machine , & vout ferez fur ement curieux de fcavoir, a quoi f attribuè un tel efftt.
La conflruclion particuliere de cette machine, par la quelle les frottoirs font asfez èloignés de tous les corps prochains, qui pourroient fwrnir du fluide éleclrique, & Pifiolement de l'axe, expliquent fur ement les raifons, pour quoi l'èlectricitê nègative de cette machine est fi forte, & fi égale Péleclricité pofitive.
De plus l'axe êtant parfaitement ifolê, par la confiruc* tion que je dècrirai chaprès, fai obtenu par ld t que les
bras
C 327 )
^mm volkomen ffaat, reeds g van de kragt was, wélke het Teyleriaansch. werktuig in de allergunftigfte omftandigheden opleverde, voor dat de nieuwe wryvers daar aan gemaakt waren. Dit alles wel overweegende, zult gy my ongetwyffeld toeftemmen, 'myn Heer! dat, volgens de hier boven verhaalde bevindingen, dit werktuig van eene fchyf van 31 duimen diameter, in gelyke omftandigheden, ten minften de helft van het vermogen zal bezitten, het wélk het Teyleriaansch werktuig immer gegeeven heeft, voor dat de nieuwe Wryvers daar aan geplaatst waren.
Indien gy de middeUyn van deeze fchyf met die der fchyven van het Teyleriaansch werktuig vergelykt, die 65 duimen zyn, en zo gy daar en boven in aanmerking .neemt, dat dit werktuig maar eene fchyf heeft, daar het. andere van twee fchyven is, zult gy zeker verwonderd zyn, dat deszelfs vermogen dat van het groote werktuig zo naby komt, en gy zult verlangen te weeten, waai aan ik zodanig een vermogen toeffchryf.
De byzondere zamenftelling van dit werktuig, waar door de wryvers genoegzaam van alle de nabuurige lichaamen verwyderd zyn, die electrike vloeiftof zouden kunnen aanbrengen, en het wel vryftellen van den as, verklaaren duidelyk deredenen , waarom de nègative elektriciteit van dit werktuig zo fterk, en zo gelyk aan de pofitive elektriciteit is»
Daar en boven, de as volkomen vrygefteld zynde, door de zamenftelling die ik hier na befchryven zal, zo heb ik daardoor verkregen, dat de opflorpende
(3^8)
jras abforbans du condu&eur, en cas qu'on y communiqué Ule&ticitê pofitive , n'èlancent point des rayons oua'aigret' tes fur l'axe; ce qui est, en cas quel'excitation foit forte, ie dèfaut prls que gênéral, non feulement des machines d plateau conftruites de la manière ancienne, mais dncore , quoique en moindre degrê, de celles qui ont l'axe ifolè, de la manière que fai fait pratiquer le premier d la Machine Teylerienne, d moins qu'on ne fasfe les bras abforbans du condu&eur trop courts, pour pouvoir abforber tout le fluide éle&rique excité dans toute la largeur de la furface frottèe, commetexpérience m'a appris ndotre grande machine. Ausfi les bras abforbans n'ayant pas des pointes, ils n'èlancent pas facilement des rayons fur les parties pfièrieures des frottoirs, furtout puisque leurs extrèmitês, qui règardent l'axe, font des hemispheres de 2i pouces de diametredont la furface est trés polie.
II est donc a cet ï/b^w^t Jp Vavp, & d la forme bien arrondie des bras abforbans, que f attribuè en partie, que les efets du condu&eur de cette machine font plus forts que ceux du condu&eur de ma machine d deux plateaux de 32 pouces de diametre , £? de tout autre machine de cette grandeur, que fai vue jusqu'ici: mais la principale raifon que la force de cette machine foit fi confiderable en comparaifon du diametre du plateau, & qu'elle charge fipromptement une grande batterie, fe trouvefurement dans le
ba»
C 329 D
armen van den geleider, ingeval men daar aan de pofitive elektriciteit meededeelt, geene ftraalen op den as affchieten; het geen echter, ingeval het opgewekt vermogen fterk is, het byna algemeen gebrek is, niet alleen der werktuigen met fchyven, die op de oude manier vervaardigd zyn , maar ook, hoewel in een minderen trap, van die geenen welkers as op dezelfde wyze vrygeftcld zyn, als ik het eerst aan het Teyleriaanfche werktuig heb laaten in "t werk ftellen; ten zy dat men de opflorpende armen van den geleider te kort maakt, om de eleóhïke vloeiftof, die in de geheele breedte van de gewrevene oppervlakte opgewekt wordt, opte neemen. Dewyl ook de opflorpende armen van geene punten voorzien zyn, fchieten zy ook niet zo gereedlyk ftraalen op de agterzyden der wryvers af, en dat wel des te minder, vermits de einden der opflorpende armen, die tegens over den as ftaan, halfronden zyn, waar van de oppervlakte wel gepolyst is.
Het is dan aan deeze meer volkomene vryftelling van den as., en aan de wpI nfgpmnrie gedaante van de opflorpende armen , dat ik voor een gedeelte toefchryf, dat de uitwerkzels van den geleider van dit werktuig fterk er zyn, dan die van den geleider van mjTi werktuig met twee fchyven van 32 duim middellyns, en van alle andere werktuigen van die grootte , welke ik tot hier toe gezien heb: doch de voornaamfte reden dat het vermogen van dit werktuig zo aanmerkiyk is in vergelyking van de middeUyn der fchyf, en dat daar door zo fpoedig eene groote battery gelaaden wordt, «loet men zeker zoeken in de goede uitwerking van onT t ze
( 330 )
bon effet de notre conftruclion des frottoirs, & dans celui de Vamalgame. Dans ma feconde lettre d m. landriani ,
(Jour. de Phyf. 179* » P> W) & fait mir $ar f* expêriences faites avec la grande machine, comhien fai gagnè avec la feule conflruclion des frottoirs, & quelle partie de Vaugmentathn de la force doit être attrihuée d Vamalgame de Kienmayer; ayant fris pour hafe fa propre êvaluation. Suivant ces expêriences la machine Teylerienne a chargé, en Avril 1790, la hatterie par moins dune cinquième partie de tours des plateau, qui y auroient êtè necesfaires dans fon meilleur ètat précédent: elle avoit donc gagnè plus de quatre fois la force qdelle avoit auparavant, dont d peine la moitié peut être attrihuée d Vamalgame de Kienmayer, fuivant fa propre êvaluation. (voyez p. 117, «80 0r vms ^mï>arez la furface frottèe de ce plateau, qui est 1243 pouces quarrés , avec les furfaces fruudo fe M*x plateaux de la grande machine Teylerienne, qui font ènfemble 9636 pouces quarrés, & f vous y~comparez en même tems la diffèrence des effets de ces deux machines, en chargeant des batteries, vous trouverez, que, lorsque cette machine donne la moitié de teffet, que la machine Teylerienne donnoit auparavant, (comme fai deduit de Vexpérience que fen ai faite,) qdalors Vexcitation, que font nos frottoirs d cette machine, tfa pas paru encorc être tout-d-fait
fi.
( 331 )
ze zamenftelling der wryvers, en die van het amalgama. In mynen tweeden brief aan den Hr. landriani, (Journ. de Phyf. 179 U p> 109.) heb ik door proefneemingen, met het groote werktuig gedaan, doen zien, hoe veel ik gewonnen heb met de zamenftelling der wryvers alleen, en welk gedeelte der vermeerdering van het vermogen aan de amalgama van Kienmayer moet toegefchreven worden; hebbende daar in zyne eigene begrooting ten grondflage gelegd. Volgens deeze bevindingen heeft het Teyleriaansch werktuig, in April 1790, de battery gelaaden, door minder dan \ gedeelte van de omwendingender fchyven , welke daar toe in deszelfs besten voorigen ftaat nodig zouden geweest zyn. Het zelve had dus meer dan viermaal zo veel kragt gewonnen, ais het voorheen bezat, waar van nauwlyks de helft aan het amalgama van Kienmayer, volgens zyne eigene begrooting, kan worden toegefchreven. (ziet p. 117, 118) Wanneer gy nu de gewrevene oppervlakte van deeze fchyf, die 1243 vierkante duimen uitmaakt, vergelykt met de gewrevene oppervlakte eier twee ichyven van het groote Teyleriaanfche werktuig, die te zaamen 9636 vierkante duimen bedraagen, en wanneer gy ter zeiver tyd de onderfcheidene uitwerkzels van die twee werktuigen in het laaden der batteryen in aanmerking neemt, zult gy bevinden, dat indien dit werktuig de helft van de kragt oplevert, welke het Teyleriaansch werktuig te vooren gaf, (zo als ik uit de proefneeming, daar omtrent genomen, heb afgeleid) dat als dan de opwekking, welke onze wryvers aan dit werktuig te weeg brengen,
Tt 2 nog
( 332 )
fi forte, que celle des frottoirs d'une pareille conflruclion è la grande machine Teylerienne, fuivant les expêriences dAvril 1790; car la furface frottèe de notre nouvelle machine est d-peu-près la huitieme partie de la furface frottèe de la grande machine. Or fi Pexcitation ètoit cinq fois autant, en proportion de la furface frottèe, que celle des premiers frottoirs de la machine Teylerienne^ cette machine nouvelle auroit cinq huitiemes (au lieu. d'un huitiemey de la force, que Pautre machine avoit dans. Jon premier ètat: mais il n'a pas paru jusqiPici, quell& ait plus de la moitié de Peffet de la grande machine dans fon premier ètat. II paroit donc, que le prompt effet de cette machine, en chargeant une batterie, doit être principalement attribuè aux frottoirs mêmes, .& d Pamalgame. Celui dont je me fiers- d préfent differe de Pamalgame de Kienmayer , en ce que fy ai mêlê un quart du poids rfor mvC^J quï ni'a paru en augmenter Peffet. Je n-ofe pas dire pourtant, de combien est cette augmenta~ tion, n'ayant pas ene.re fint asfez cPexpêriences dêcifives ld desfus. \ , :• ,
II reste encore d expliquer la conflruclion de quelques parties de cet appareil, pour ceux qui defiront de le cotier.
1) Le milieu dé la partie mn conduclrice de Paxe est un cylindre de lois de noyer aaaa, chauffé au feu, jus-
qu'a
C 333 )
nog niet gebieken is in allen opzichte zo fterk te zyn , als die der wryvers van een gelyk maakzel aan het groot eleftnsch werktuig, volgens de bevindingen van April 1790: want de.,gewrevene oppervlakte van ons nieuwe werktuig is ten naaften by. het agtfte gedeelte van de gewrevene oppervlakte van het groote werktuig. Indien nu de opwekking vyfmaal zo fterk was, in evenredigheid van de gewrevene oppervlakte, als die der eerfte wryvers van het groote werktuig, zou dit nieuwe werktuig vyf agtfte (in plaats van een agtfte) van het vermogen.bezitten, het welk het andere werktuig m deszelfs eerften ftaat had: maar het is tot hier toe met gebleken , dat het meer dan de helft van de kracht van het groote werktuig in deszelfs eerften ftaat heeft. Het blykt dus, dat de fpoedige werking van dit werktuig, in het laaden eener batterye, voornamelyk aan de wryvers zelve, en aan het.amalgama moet toegefchreven worden. Het amalgama, waar van ik my tegenswoordig bedien, verfchilt van het amalgama van Kienmayer daar in, dat ik 'W, voor cc„ vierde van hetgewigt, aurum muftvum onder gemengd heb het geen my toegefchenen heeft de kracht daar van te vermeerderen. Ik kan echter niet bepaalen, hoe groot deeze vermeerdering is, dewyl ik-daar omtrent nog geene befliszende proeVen genomen heb.
Nu blyft 'er nog overig om de zamenftelling van eenige gedeeltens van deezen toeftel nader te befchryven, voor hun die dezelve willen navolgen.
1. Het midden van het niet geleidende gedeelte van den as is een cylinder van notenboomenhout aaaa, zo ^t 3 lang
( 334 >
é# ce qu'il ifole ausfi bien que le verre, & trempê alors dans du vernis dambre, pendant que le bois est encore tres chaud. Les deux extrèmitês de ce cylindre, qui Jont d'un moindre diametre, font forcêes, * grands coups de marteau , dans les fortes viroles de cuivre b&c, & font rétenus ld chacune par trois vis de fer d, d. Le cylindre a a & les deux viroles b fi? c, font couverts dune couche de gomme lacque eeee, pour conjerver le cylindre de bois au mieux dans fon ètat ifolant, & pour prêvenir que la virole b ne donne point dés rayons vers les frottoirs, en cas qu'on êleclrifè négativement, comme ausfi pour êviter, que le bord de la virole c ne puisfe pas donner des rayons vers rautre virole; ce qui pourroit asfujettir les bras abforbans du condu&eur dêlancer des rayons vers l'axe. Le fond de la virole b est visfè * demeure, fur Vextrèmitè taraudêe de Vaxe de fer B. Le fond de 1, c, aui est de 4 pouces de diametre , est
terminê en un axe dun pouce dêpaisfeur fur deux pouces de, longueur, taraudê au bout. On met le plateau la desfus & on le presfe contre le fond, qui lui fert dasfiette, par Vecroue de buis h. Entret Vasfiette & le plateau, comme ausfi entre le plat eau & Vecroueh,fie trouvent deux anneaux de feutre; & dans le trou du plateau, qui est de deux pouces de diametre, est un anneau de bois de buis , dmfi que le plateau ne touche nulle part le cuivre ,
pour
C 335 )
lang voor het vuur heet gemaakt, tot dat die even zo goed vryftelde als het glas, en vervolgens in gewoone barnfteen-vernis, terwyl het hout nog zeer heet was, gedoopt. De twee einden van deezen cylinder, welker middeUyn kleinder is, zyn door zwaare hamerflaagen in de dikke koperen banden b & c ingedre* ven, en worden daar in ieder door'drie yzeren fchroeven d d gehouden. De cylinder aa, en de twee banden b & c zyn bedekt door een laag gom-lak e e e e, om zo goed mogelyk den houten cylinder in deszelfs wel vryftellenden ftaat te bewaaren , en om voor te komen, dat de band b geene ftraalen na de wryvers uitfchiet, ingeval men negatif electrizeert, alsmeede om te vermyden, dat de rand van den band c geene ftraalen na den anderen band kan afgeeven; het geen aan de opflorpende armen van den geleider gelegenheid zoude kunnen vcrfchaffen om ftraalen na den as af te geeven. Een deezer banden heeft aan 't einde, als 't ware, een bodem van dik koper b b, in welken de as B vastgefchroefd wordt. i>c Lmud c neeft aan 't eind een bodem van koper ff, van 4 duim middellyns, uit welks midden de as g voorkomt, zynde van één duim dikte en twee duimen langte. Men plaatst de fchyf daar op, en men drukt die door de palmhouten moerfchroef h, tegens de koperen plaat ff. Tusfchen deeze plaat ff, en de fchyf, gelyk ook tusfchen de fchyf en de moerfchroef h zyn twee ringen van hoedenvilt geplaatst; en in het gat van de fchyf, dat twee duimen middellyns heeft, is een ring van palmhout, ten einde de fchyf nergens aan het koper raake, om voor [te
^ ko-
(.336)
pour prêvênir que le contaSt du cuivre tfoccafionne pas desfentes dans le plateau. Vècroue h a deux trous i, i, dans lesquels on appliqué les pointes d'une clef de fer , fixêes d angle droit d un levier de 18 pouces de longueur, pour pouvoir la dévisfer avec plus defacilitè, lorsque elle est fortement ferrée.
.2) La boule du condu&eur H, dont les deux hemispber.es font jointes dans la ligne poin&uèe k k, a un axe de fer G , qui la traverfe, en angle droit d la ligne kk. Cet axe fe tourne dans deux pieces de cuivre 1, m, fixêes dans l'interieur de la boule; 11 est une rofette, qui s'ajinte fur la partie quarrêe de Paxe; o est une ècroue, qui retient Paxe d fi place. Pres de l'autre bout de Paxe il y a une partie conique, qui s'ajuste dans la pièce chanfrêe 1, & qui s'aboutit en un quarrê p, fur le quel est appliqué Pare du condu&eur, & est arretê ld par une
llis dc J?/ajfuu fuitt aeo nrjpr.
3) Pour placer le fupport M exa&ement, de manière que Paxe G fe trouve parfaitement horizontal, ou d angle droit avec le plan du plateau, le fond qq de la virole W a trois vis de rappel'r r, qui repofent fur trois petites plaques de cuivre s, s, enfoncèes de niveau avec le bois de la bafe de Pappareil, & comme la tige cylindrique de fer t, rivêe fortement dans le millieu du fond qq, fert de centre de mouvement horizontal, on est par ld en ètat da-
ju-
C 33? )
komen , dat de aanraaking van het koper geene fcheu* ren in de fchyf veroorzaakt. De moerfchroef h heeft twee gaten i i, in welken men de pennen van eene yzeren fleutel inbrengt, die rechthoekig aan een hefboom van 18 duimen langte ftaan. Deeze hefboom dient om de fchroef h gemaklyk te kunnen affchroeven.
2) De bol van den geleider H, waar van de twee halfronden aan elkander gevoegd zyn in de geflipte lyn k k, heeft een yzeren fpil G, die 'er dwars door heen loopt, rechthoekig met de lyn k k. Deeze fpil draait in twee koperen flukkenl,m, binnen in den bol geplaatst; n is een ftuk koper op een vierkant gedeelte van deeze fpil geplaatst; o is een moerfchroef, waar door de fpil op haare plaats gehouden wordt. Aan het andere einde van de fpil is een kegelachtig gedeelte , het welk in het koperen ftuk 1 fluit, en dat in een vierkant.p uitloopt, Waar op de boog van den geleider geplaatst is, en gehouden wordt door eene van flaal gemaakte drukking fchroef.
3) Om het n-eunzei m (Pl. lil.) juist te plaatzen, zo dat de fpil G volkomen horizontaal ftaat, of rechthoekig met het plat van de fchyf, is de bodem q q van de band W van drie fchroeven r r voorzien, die op drie koperen plaatjes ss rusten, welke waterpas liggen met het hout v plaaten g g, met derzelver fchroeven , aangewezen heb, zo als die op het agterfte gedeelte der wryvers aangefchroefd zyn, hoewel het overige van die afbeelding de horizontaale middendoorfnede van deezen toeftel vertoont. Deeze plaaten zyn hier van een tweederlei gebruik, namelyk om den aanvoer der electrike vloeiftof naar het amalgama te bevorderen, wanneer men pofitiefe lectrizeert: en om de volkomenfle gemeenfchap tusfchen de wryvende amalgama en den geleider te weeg te brengen , ingeval men van de nègative elektriciteit wil gebruik maaken.
,Vv 3 fy De
C 342)
7) Les plaques de gomme lacque YY fe tienmnt aux
frottoirs, chacune par une plaque de cuivre mince, qui y est rèunie par la chaleur, & d la quelle font rivés deux fils de laiton, qui entrent dans deux trous for és dans le bois du frottoir.
8) La colonne de bois de mahony C aboutit par en haut , en un quarrè KK, fur le quel sadapte le chapiteau K, & est presfé bien ferme contre Pembafement de la colonne par Vècroue v, qui fe visfe furie bout taraudê de la tige quarrêe de fer &, la quelle est retenue folidement par la pièce de fer *, qui pasfe par elle <£? la colonne diametralemenU
9) Tous les trois fupports de verre de cette machine font fixês fur des coulisfes , qui fe tiennent folidement dans la bafe de F appareil, & qu'on peut en feparer facilement par le moyen d'un levier, appuyè contre une des tiges y,y,y, tandis quon appliqué la force d P autre tige oppo» fée, comme fai inOhpa* flur In hnfp par les Ugnes rayès , qui rèprèfentent ce levier. II est le même, dont on fe fert pour devifer rècroue h. Cet arrangement facilite le tranfport de cet appareil, qui est en general fait de ma~ nière, qu'on peut le decompofer & le recompofer en peu de tems, fans qu'il foit derangè par ld. La bafe a de plus quatre anneaux de cuivre, (dont on voit deux Pl. I&IL) afin de pouvoir le porter facilement.
10) En-
C 343 )
7) De plaaten van gomlak YY houden zich aan de wryvers, ieder door eene dunne koperen plaat, die heet gemaakt zynde daar meede vereenigd is, en aan welke twee koperdraaden zyn geklonken, die paszen in twee gaten, ten dien' einde in het hout van den wryver geboord.
8) De mahonyhouten colom A (Pl. III) heeft van boven een vierkant £v, waar op de kap K vastgemaakt is, en Hevig tegens het platte van de colom door de moerfchroef * gedrukt wordt, welke past op de fchroef aan het einde van de vierkante yzeren pen /, welke dwars door dezelve en de colom doorgaat.
9) Alle drie de glazen fteunzels van dit werktuig zyn op fchuiven geplaatst, die wel vast in den bafis van den toeftel fluiten , en die men gemaklyk daar van afneemen kan, door middel van een hefboom, fteunende tegens één der yzeren pennen y,y,y, (Pl. II) terwyl men de kracht op de tegens overflaande pen aanwendt, gelyk ik op den bafis door de geit-reepte lynen, die deezen hefboom vertoonen, heb aangewezen. Het is dezelfde, waar van men zich bedient om de moerfchroef h los te maaken. Deeze fchikking maakt het overbrengen van deezen toeftel gemaklyk, die over het algemeen zodanig ingericht is, dat men denzelven in weinig tyds uit elkander kan neemen, en weder in één zetten, zonder dat het daar door van zyn ftel gebragt wordt. Daar en boven zyn 'er aan den bafis vier koperen ringen, ( waar van men 'er twee op Pl. I en II ziet) ten einde het zelve gemakkelyk te kunnen draagen.
so) Tus-
C 344 )
10) Entre la colonne C & la manivelle fe trouve un fil tfarchal, qui va depuis le collet D jusqud la bafe , & qui est communiqué ld, par un fil d'archal horizontal, avec un des anneaux fusdits, qui fe trouvent d coté. II fuffit donc de communiquer cet anneau avec le fil condu&eur, dont le fond de Vendroit, oü on fe fert de grandes machines éleclriques, doit être pourvü, pour èviter, que celui, qui tourne le plateau, ne Joufre point de choqs, en cas que des rayons s'èlancent de Vun oude Vautre bras des conducleurs vers les frottoirs.
Après le détail, que je viens de donner de cette machine, ft ony joint la description de notre manière de confiruire les frottoirs (Journ de Phyf levr. 179 O P n6 doutepas, que chaque faifeur d'inftrumens de phyfique^ pourra la copier , & en obtenir le même effet que fen at vu, & pmlmblement un plus fort encore , quand ils s"en fervira dans une atmosphere plus favorable.
Si ce refultat de mes recherches, que je vous prie de regarder comme un produit de la Fondation Teylerienne, peut être utile aux Phyficiens, qui de/irent de fe fervir avecfacilité d'une force éleclrique trés confiderable pour un prix modique, & qu'il puisfe contribuer de cette manière aux progrès de la fcience, fen aurai toute la fatisfaclion que fen dêfire.
J'ai Vhonneur dtêtre &c ; j
C 345 )
ïo) Tusfchen den ftyl C en de kruk is een koperdraad, het welk van den koperen pan D tot aan den bafis gaat, en die daar niet een der bovengemelde ringen, welke ter zyde zyn, door een horizontaal geplaatst koperdraad gemeenfchap heeft. Het dus voldoende d'en ring met den leidenden draad gemeenfchap te geeven, waar van de grond der plaats, alwaar men fterk wei-kende electrizeertuigen gebruikt, moet voorzien zyn , nm voor te komen, dat . die geen , welke de fchyf draait, geene fchokken krygt, ingeval'er ftraalen van den een of anderen arm des geleiders na de wryvers mogtën uitfchieten.
Na de opgaave, die ik thans van 'dit werktuig gegeeven heb , en wanneer men daar nog by voegt de befchrj ving van onze manier om de wryvers zamen te ftellen (Journ. de Phyf. Fevr. 1791) twyfel ik niet, of ieder Phyfifche Inftrumentmaker zal zich in ftaat bevinden, om het zelve na te maken, en 'er dezelfde uitwerking van te bekomen, die waarfchynlyk nog fterker zal weezen, wanneer hy zicb daar van in een gunftiger dampkring z,ai bedienen.
Indien dit voortbrengzel myner nafpooringen van eenig nut kan zyn voor Natuurkundigen , die verlangen van zich met gemak van eene zeer aanmerkelyke electrike kracht, voor eenen matigen prys, te bedienen, en indien hetzelve op deeze wyze tot vermeerdering van weetenfchap kan verftrekken , dan zal ik voor my deswegens alle voldoening genieten, die ik'er van verlange.
Ik heb de eer &c.
Xx
<340
Précis de ce que f expérience a fait voir concernant les avantages de cette machine , et les ohjecfions quony a faites, depuis que fa defcription a été publiée.
Le premier avant-age, que faieu en vue, en faifant conftruire la machine- décrite, a ètè a" obtenir -une force nègative presque égale d la pofitive. Un grand nombre d'expêriences, faites a vant fa defcription en Avril r 790, avoit fait voir, quil ny. avoit■ pas quelque diffèrence remarquable, foit dans la longueur ou la force des rayons , foit dans la charge , ou la décharge des batteries par les deux êleclriciiês de cette 'machine (a). Jobtenois
I cet-
'■ (a) Sulvant cette expérience fétrivois alors avoir obtenu une êleSlricitè nègative tout-a-fait égale a réle&ricité pofitive. 'Ces mots ont donnê occafion a me faire PnhjpFtion fuivanf e: quand on .esfay e avec une. feule bour teiïïe, cbargèepar Je conducteur poptif, t» /A« ,'u„^c»,- iTunfii
de fer, qui peut être fondue par fa, êicbarge ,dans ce cas la, et qitand on rêpétê cette expérience, en cbargeant la même bouteille par le condu&eur negatif, on verra alors-, que féleêtricité nègative tresï pas égale h cet égard a la pofitive. ( Ciitbbertfon .over de Elektriciteit, 3de deel, bladz. in, 112.) jfavoue, que je n''ai pas fait cette expérience avec une feüle bouteille, parceque je Vai regardée comme ètanf d? aucun interêt.
Aprês avoir mêfurè la longueur et la force des rayons pofttifs et nègatifs, qui, autant que fai pu T'obferver, ètoient tout a fait ègaux ,fai comparê les deux èleEtricités de cette macbine feulement en cbargeant-et dècbargeant une batterie de 90 bouteilles, dont cbacune contenoit un peu plus d'un pied quarrê de furface garnie, et fai obfervé, que cette batterie fut chargée, far les deux éle£trichés, non feulement jus^u'au même degré dans Ie même
tems
( 34? )
Wat de ondervinding omtrent de voordeelen van dit werktuig, en omtrent de tegenbedenkingen tegens hetzelve gemaakt, zederd dc uitgaaf van deszelfs befchryving, geleerd hebbe.
Het eerfte voordeel, het geen ik met het befchreven nieuwe maakzel bedoeld heb , was het verkrygen van eene nègative.kracht, die zeer na by gelyk is aan de pofitive (zie bladz'. 295 )'Veelvuldige beproeving leerde, voor dat ik in April 1790 hier van de befchryving gaf, dat 'er in de langte of kracht der ftraalen, of in het laaden van batteryen door dit werktuig, geen merkbaar ónderfcheid was in de beide krachten van hetzelve, (a) Deeze gelykheid der krachten verkreeg
(a) Volgens deeze ondervinding fchreef ik toen eene nègative kracht Verkregen te hebben, die aan de pofitive kracht "van hetzelfde werktuig volkomen gelyk {tout-a-faitégale} was. Deeze woorden (tout-è-fait égale) zyn vertaald in alle opzichten, en hier uit heeft men aanleiding genomen van myne opgaaf te befhyden, door daar tegen in te brengen : dat wanneer men met eene enkele fles beproeve d^ grcoiae langte yzerdraad, welke door dezelve, ingeval zy by den pofitiven conduclor gefield is, gefmolten kan worden, en men vervolgens dezelfde proefneeming by den negativcn conductor herhaale, men dan bevinden zal, dat de nègative kracht ten deezen opzichte minder is, dan de pofitive. ( Cuthbertfon over de Electriciteit, $de deel, bladz. in, 112.) Deeze vergelykende proefneeming met eene enkele fles had ik, het is waar, niet in 't werk gefield, vermits ik niet heb ingezien, dat dezelve van eeuig belang was.
Behalven de langte en kracht der pofitive en nègative firaalen, die, zo ver ik toen konde nagaan , by eene gunfiige luchtgefteldheid aan elkander volkomen gelyk waaren, heb ik de beide krachten van dit werktuig alleen by het laaden en ontlaaden van eene battery van 90 fleszen (waar van elk ruim e!én voet bekleed glas hield ) vergeleken; en ik heb bevonden, dat eene zodanige battery niet alleen door de beide krachten tot gelyke hoogte, in gelyken tyd, of door een gelyk getal omdraaijingen van de fchyf
Xx 2 kan
C 348 )
cette égaüte des deux èlectricitès en partie par V'ifoU' ment des frottoirs , et en partie par Vifolement du plateau. Je penfois déjd dans ce tems ld d'avoir un affez grand bre d} expêriences pour attendre, que Taxe feroit bien confervé, et qu'il ifoleroït bien continuellement le plateau. Cb) Uexpérience Va tout-d-fait confirmê: puisque Vaxe de la machine dêcrite, qui fut dêjd fait en 1790, ifole ausfi parfaitement après 5 ans, que quand ilfut esfayé pour la première fois; ce qui fait que cette. machine produit. a&u-
eL
tems, ou par Je même nombre de tours dé pJateaux, mais que les décharges de cette batterie, cbargée par les deux èle&ricitès, fisfent ausfi lesmêmes 'effet s. jf'ai cru que cet es fai des deux. èle&ricitès., par la charge eb ia décharge, fuffifoit pour faire voir, fi elles ètoient rèéllement ègales. Lorsqu'on charge cependant un feul verre armé, par féle&ricité nègative, la force de la décharge doit differer un peu, a caufe que la furface du con» du&eur est plus grande, quand la machine fe trouve dans fa pofition nê~ gative; mais cet 'aggrandisfement du condu&eur ne donnera pas une diffèrence fenfibh, quand ou charge par cel te. machine des batteries, commecelles dont-je viens de parlm.
(b) On a fait ausfi quelque ohje&ien contre ma manière d'ifoler le plateau, en difant, que ces axes, faits de bois féché et trempé dans du vernisd''ambrejaune, ne pourroient être bien confervés, puisque Ja gomme Jacque% dont ils Jont enduits, ne pourroit pas empêcber l'a&ion de fair atmofphèrique fur le bois- — Si j'y avois employé feulement une couche de gomme Jacque, l'obje&ion feroit. bien fondée, puisque la gomme lacque est fusceptible de fe fendre: mais je mets le bois sècbè, ausfi tót. qu'il. fort dufour, et pendant qu'il est encor-e trés chaud, dans le vernis de maflic, et je le laisfe dans ce vernis, jusqu'a ce qu'il ait pènètré le bois autant qu'il est posfiJüe. Alors levernis prévient presque fuffifamment-, que J'humidité de^ de l'air n'entre pas dans le bois , quoique fa furface foit expofée a l'a&ion de J'atmofphere. Lorsque Je bois , qui est preparé de cette manière, est enduit deplus par. une couche de gomme lacque, l'bumiditt ds f air ne peut «bfolument pas y entrer..
( 349 )
kreeg ik gedeelteïyk door de vryftelling van de wryvers, en gedeelteïyk door de fchyf vry te ftellen. Ik meende toen genoegzaamen grond te hebben om te verwachten, dat de as der fchyf op zodanige wyze gemaakt , als die van het befchreven werktuig, de fchyf beftendig wel zoude blyven vryzetten. (Ji) - De ondervinding heeft zulks overvloedig beveiligd: want de as der befchrevene machine, in Maart 1790 gemaakt, ftclc thans, na 5 jaaren , even volkomen vry als by de eerfte beproeving, en dus geeft dit werktuig
kan. gelaaden worden: maar dat ook door de beide krachten, by her ontIaaden van eene zodanige battery, even groote uitwcrkzels kunnen te weeg gebragt worden. Deeze beproeving der beide krachten, door het laaden en ontlaaden eener batterye, heb ik genoegzaam geoordeeld om te ontdekken , of zy aan elkander by dit werktuig daadlyk gelyk waren. By het gebtuik van * eene enkele fles moet echter de hoogde graad van laading, door de nègative kracht, wat minder zyn, door de vergrooting namelyk der oppervlakte van den conductor, wanneer het werktuig in zynen negativen Rand gefteld worde; doch deeze vergrooting kan zeer weinig in aanmerking komen, wanneer men batteryen, gelyk de gemelde, by dit werktuig gcbruike.
O) Tegens myne wyze van de lchyf vry te zetten heeft men ihgebragt, dat zodanige vry dellende aszen van gedroogd of gebakken hout, met barnftëen vernis doortrokken, en met gomlak bekleed, niet bedendig kunnen blyven, vermits de werking van de lucht op het hout, door het met gomlak te overdekken , niet geheel belet kan worden. — Indien ik daar toe alleen een bekleedzel van gomlak gebruikte, was de tegenwerping gegrond, vermits de gomlak fchcurt: doch ik del het gebakken hout, terwyl het nog heet is, in barndeen-vernis, en ik laat het 'er een geruimentyd in daan, tot het dat hout'er zo veel mogelyk van doortrokken zy, en hierdoor de vochtigheid der lucht byna geheel verhinderd worde in het hout. in te dringen, offchoon deszelfs oppervlakte geheel aan de dampkrings lucht is blöotgedeld. Wanneer nu het dus bereide hout met gom-lak bekleed is, wordt hetzelve hier door van de lucht zo wel afgefloten, dat zy aaa het hout geen vocht kan me, a«" ^ mee te gelyker tyd een pofitiven en ncgativeu conductor kan hebben C Cuthbertfon, bladz. 58.) Indien dit voor zommige proefneemingen van eenige nuttigheid konde zyn, zoude men zeer gemakkelyk de beide bollen, waar aan de wryvers zyn , kunnen vereenigen, door een conductor van 1 of i§ duim middeUyn, die de gedaante van een halyen kring had. De aanvoerder 11 zoude dan in zodanigen fchuinfehen ftand gefteld kunnen worden, waar in hy de nègative kracht niet zoude kunnen verminderen. Men zoude vervolgens aan ééiv der bollen zodanigen conductor kunnen (tellen als men wilde , en op deeze • wyze gelyktydig de krachten van een pofitiven en negativen conductor ' kunnen onderzoeken. Dan een iegelyk, die de afwiszelmg van krachten door dit werktuig éénmaal wel gezien heeft, zal gereedlyk kunnen toeftemmen, dat men hier meede het verfchil der beide elektriciteiten op eene. zo duidlyke en overtuigende wyze kan aantoonen, dat het geheel nutteloos zoude zyn den toeftel door het byftellen van eenen afzonderlyken ne- gativen conductor te vergrooten.
C 35a )
prêt k 1'ufage, ausfitöt qu'on en a óté 1'enveloppe, pourvu qu'il n*y ait pas long tems, qu'on s'en foit fèrvi. Lorsque fécrivois eed, je ne fuppofois pas, que cette machine pourroit conferver , pendant plufieurs mois, f avant age de fervir d Pinftant, fans que les frottoirs fusfent nettoyês; mais elle a furpasfe b cet égard de heaucoup ce que fen attendois, puisque fai vu plufieurs fois, "qu'elle avoit confervê Vavantage fusdite, après avoir refté dans Pinaction plufieurs mois, même pendant que Pair avoit êtè trés humide (d)
Pour que les frottoirs confervent long tems ce qui est nêcesfaire pour Pexcitation, je les presfe chaque fois, quand je mets la machine en repos, fortement contre les furfaces du plateau , par le moyen de leurs vis, afin que Pair ne puisfe pas toucher les furfaces des frottoirs, et qu'ils nepef dent point par ld ce qui leur est nêcesfairepour Pexcitation.
(d) Je mepropofoh, le 15 Mat 1792, de nettoyer et prêparer les frottoirs de cette machine, qui avoit refté dans Pinaction depuis le mois docpobre, afin d'en faire voir les efets d quelques favans étrangers, que f attendois le lendemain, Esfayant alors ces frottoirs, avant de les Ster, ils donnoient tant a" effet, quoique Pair ètoit peu favorable, que je le» laisfois dans l'etat ou ils fe trouvoient. Le lendemain la machine produit des rayons d'environ i pouce, et après quefeus mis de Pamalgame fur les frottoirs , elle donne presque tout fon effet ordinaire. J'en ai vu une pareilh preuve le 19 fevrier dernier, lorsque faujas , Directeur du Mureum National a Paris, accompagné des Reprefentants du Peuple Francois r 0&erjot £? fOUBERT, me firent une vifite. Esfayant alors, en leur prèfence, Paction de cette machine, qui n"1 avoit pas ètè découvert depuis tctobre, elk donndt d'abord des rayons de 7 d 8 pouces.
C 353 )
dat het altoos tot. het gebruik gereed is , zo dra men 'er de kaszen afligt: mits het niet al te lang geleeden is, dat men zich van hetzelve bediend heefu Toenik dit fchreef, veronderftelde ik niet, dat het in een vochtig jaargety verfcheiden maanden konde blyven ftaan, zonder zyne gefchiktheid te verliezen, om zonder eenige voorbereiding of fchoonmaking der wryvers, by het afnemen der kaszen, aanftonds te werken. Dan ten deezen opzichte heeft dit werktuig myne verwachting verre overtroffen , terwyl het my een en andermaal gebleken is, dat dit werktuig, na vyf of zes maanden, en geduurende een vochtig faifoen te hebben ftilgeftaan, zyne ge-^ fchiktheid om aanftonds te werken niet verloren had. (V) Om de wryvers langen tyd de vereifchte gefteldheid ter opwekking te doen houden , fchroef ik telkens, na dat ik dit werktuig gebruikt heb, derzelver fchroef zo fterk als mogelyk is aan, en hier door de oppervlakte van eiken wryver tegens de fchyf fterk aangedrukt wordende, zo wordt hier door verhinderd, dat
de
(i) Op den 15 Mey 179a wilde ik de wryvers van dit werktuig, het geen zederd Oclober des voorigenjaars niet gebruikt was , in orde brengen , ten einde den volgenden dag deszelfs werking aan eenige vreemde buitenlandfche Natuurkundigen te toonen, die my een bezoek hadden toegezegd ; dan voor het afneefnen der wryvers beproevende, wat zy nog deeden, werkten zy, onaangezien de luchtsgefteldheid niet zeer gunftig was , zo wel, dat ik dezelven onveranderd liet. Den volgenden dag gaf dit werktuig weder, zonder iets aan de wryvers gedaan te'hebben, draaien van omtrent 9 duimen; en na vervolgens een weinig amalgama op de wryvers gefineerd te hebben, gaf het byna zyn volkomen werking. — Een tweede bewys van denzelfden aart zag ik den 19 Febr. laat; leden, toen f aujas , Directeur van V Nationaal Mufeum te Parys, verzeld van de Reprefentanten des Franfchen Volks roberjot es joubert, my een bezoek gaven. I lun dit werktuig laatendc zien, het geen zedercl Oftober 1794 nietontfloten was, gaf het aandonds draalen van 7 of 8 duimen langte.
Yy
( S54 )
Je regarde cette presfton des frottoirs, qui est fort facile è faire d cet appareil, comme la caufe probable, que cette machine conferve fi long tems fa faculté ' de, bien agir d Pinftant.
cipres que feus publié la defcription de la nouvelle conftruclion de cette machine, on a fait d'abord Fobjeclion, que le plateau risquoit heaucoup plus de fe cas fer.' Je n'y ai jamais pu trouver aucune raifon: mais afin que Tefipêrt* . ence fit voir ce qui en ètoit, je me fuis toujours fervi, depuis Avril 1790, d'un plateau mince , qui a une f ent e, longue de \i pouces, quicommencê prés del''axe} et qui est terminé par uu trou d'\ de pouce de diamètre , percê dans le plateau pour Parrêter. Avec ce plateau fifragile fai fait toutes les expêriences nombreufes, aux quelles cette machine a fervi, fans que les fentes fe foyent êtenduè's plus loin; ce qui fait êvidemment voir, que cette objection nest* 'puim fonJè*.
On a ausfi remarquê,\ que le poids du plateau fur wi axe de 16 pouces le doit gat er, ou caufer dans quelque tems un mouvement ofcillatoire du plateau. Uexpèrience a dêjd fait voir le contraire: puisque. l'axe de notre machine , qui a ètè fait en Mars 1791, n'a pas fubi la moindre alteration en plus de quatre ans. La première machine, qui a ètè faite fuivant la notre, en 1791» par le mécbamcien Wiokem d Amfierdam, a ètè achetèe
peu
C 355 )
de lucht, de amalgama niet kunnende raaken, dezelve ter opwekking niet ongefchikt kan maaken. Aan deeze fterke aandrukking der wryvers , welke aan dit werktuig gemaklyk te doen is, fchryf ik het voornaamlyk toe, dat dezelve zo lang hunne gefchiktheid ter opwekking behouden.
Tegens dit nieuwe zamenftel heeft men, zo dra hetzelve bekend wierd, ingebragt, dat de fchyf hier door veel meer gevaar liep van onder het gebruik te breeken. Hier voor heb ik geene reden kunnen vinden : dan op dat door de ondervinding zoude blyken, Wat hier van ware, licb ik zedérd April 1790 doorgaans gebruik gemaakt van eene dunne fchyf, die een fcheur heeft van 12duimen langte, beginnende aan den as,en eindigende in een gat van | duim middeUyn, ter ftuiting van den voortgang deezer fcheur in de fchyf geboord. Met deeze zo zwakke fchyf heb ik alle de menigvuldige proefneemingen gedaan, waar toe my dit werktuig zederd gediend heeft, zonder dat dezelve gebreken ie* rfc» rM-wWwi'nriii-.g Heft aemaiven de ongegrondheid deezer tegenwerping ten volle bewezen.
Men heeft wyders aangemerkt, dat het hangen van de fchyf, op een as van 16 duimen , denzelven moet bederven , en door den tyd aan de fchyf eene zwaayende beweeging moet veroorzaaken. De ondervinding heeft ook hier van reeds het tegendeel aangetoond: want de as van dit ons werktuig, in Maart 1791 gemaakt, en dus meer dan 4 jaaren oud, heeft nog niet de min fte verandering ondergaan. Het eerfte werktuig volgens deeze famenftelling, door den Inftrumentmaker
Yy 2 Wie-
C 350
peu de tems après par le célébre Docleur krayenhoff» pour la Societê Doftrina, qui est dans cette ville. Cette machine a fervi, depuis ce tems ld, pour des expêriences trés nombrenfes de fes legous, et jusquici on n"y peut pas appercevoir la moindre akêration, ou quelque autre. dèfaut.
L'expérience a fait voir ausfi, que cette machine peut. charger des batteries beaucoup plus grandes , que celle de 90 pieds quarrés furface garnie , dont je me fuis fervi au commencement de ces expêriences. Le quart de notre grande batterie, décrite page 194» est char&ê m moim de 150 tours de plateaux au plus haut degré; dPoü il fuit, que lorsque le tems est favorable pour Péleclricité, notre grande batterie pourroit être chargêe par environ 600 tours, du plateau, (e)'
J'ai vu le 19 Fevrier dernier les expêriences, que fe'
Dr» Kil AY E N H O f r ftifoit sin,o/- mm> h/it.terit>. dp. O verres de
5* pieds quarrés, chargêe par la machine fus dit e, dans la fale de la Societê Doctrina, lorsquil faifoit voir cette machine, et quelques expêriences avec elle, aux Reprêfentants du Peuple Francois, qui fe trouvoient dans ce tems ld d Amflerdam. Cette batterie, qui contient d-peu-près
5P
(e) Cette expérience ne pourra cependant avoir lieu , que dans un tems tres favorable. Uembarras de cette expérience, et d'autres occupations ou circonfiances me l'ont fait toujours diferer, lorsque la faifon Is permettoit.
< 35? >
Wiekem te Amfterdam in 1791 vervaardigd, is kort daar na, door den beroemden Doctor c. r.t. krayeni-ioff, voor bet Gènootfchap Dodtrina aldaar gekocht; hetzelve heeft zederd by Zyne leszen tot menigvuldige proefneemingen gediend, en tot nu toe is 'er geene verzetting van den, as of eenig ander gebrek aan te befpeuren.
De ondervinding heeft my ook zederd geleerd, dat met dit vverkmïg veel grootere batteryen dan die van 90 voeten bekleed glas, welke ik in den eerften aanvang daar by beproefde, by eene gunftige luchtsgefteldheid kunnen' gelaaden worden. Een vierde gedeelte van onze groote battery, op bladz. 195 befchreven s wordt in minder dan 150 omgangen der jTchyf tot den hoogiten graad gelaaden; waar uit volgt, dat by eene zeer gunftige luchtgefteldheid onze geheele groote battery door omtrent 600 omgangen der fchyf zoude kunnen gelaaden worden. ()
Op den 19 February laatstleden zag ik Dr. krayenuoff-eene battery vnn o ft^cvon van ruim 51 voet bekleed glas laaden, door het zo even gemelde werktuig van het Gènootfchap Doclrina, by geleegenheid dat hy dit werktuig aan eenige R eprefentanten des Franfchen Volks, toen te Amfterdam zynde, vertoonde, en voor dezelven hier mede eenige proefneemingen in 't werk ftelde. Deeze battery,. welke ten naaften
by
CO Men begrypt Hgüyk, dat dit niet dan by eene zeer drooge Iuchtsgé-Iteldheid zal kunnen gefchieden. De omflag en andere bezigheden hebben mv telkens doen uitftellen van dit te beproeven, wanneer de luchtsge.ftcldheid het toeliet.
yy 3
C 358 )
50 pieds quarrés, we parut alors trés convenahle pour s"en fervir avec cette machine. Elle avoit ordinairement, en moins de 50 t>urs de plateaux, une charge fuffifante pour répéter les calcinations ou oxidations des mètaux, que fai dècrites dans la première continuation de mes
expêriences (f)
Qn a remarquè ausfi, que les frottoirs de cette machine font trop kngs, quon a ausiï employé trop de mètal pour leur conflruclion, (g) et que la machine ètoit par ld moins convenahle pour en tirer de longs rayons.- Jaidon.. ■ , ' , ■1 : bl \ji -> ; C"J'-'- : -• ')C>r<; '! ,!
(f) Dr. kraye nhoff y mptiyoti des fils plus minces , que ceux 'dont je mefuis fervh, et fen ai vu des desfeins pareils, quoique pas ft larges que ceux, dont fai donnè les copies dans le volume précédent.
f» Pour ce qui regarde le mét al, qu'on dit être trop abondant dans la cönflruBion de nos frottoirs, il faut obferver qu'il n'y a point de mét al employé a ces frottoirs,- que les plaques de fer ou de cuivre, qui font fixêes
mix0.>,*!«>r>J"~" frottoirs, et les resforts de fer, qui fervent pour
les appliquer. Or les fusdites plaques cle per jont appnquees au* frottoirs, pour s'asfure'r, que les parties poftérieures des frottoirs conduifent bien le fluide èleEtrique; ce que fai remarqué déja dans la première .defcription de mes muvcaux frottoirs étrp une condition nêcesfaire, fuivant les expêriences du Dr. Nooth', (Philofophicfil transa&ions de l'année 1773) */ qu'on a négligé 'dam la conflruclion des frottoirs. .( Lettre au. landriani, Journ. de Pbyflque Tomé XXXIV page 277) Plufieurs obfervations faites pendant mes expêriences ont confirmè, que les frottoirs, dont les parties postérieurs ne conduifent pas bien le fluide éleclrique, font queïquefois incapables de produire une excitation vigourenfe , lorsque le bois et le cuir, dont ils font compofés, font bienfecs: puisque les parties poftérieures des frottoirs ne conduifent pas asfez promptement alors le fluide éleclrique vers Pamalgame. Et que celle-ci n'en est pas la feule caufe, est fort facile (t prou-
s ver
C 359 )
50 voeten bekleed glas houdt, kwammy zeer gefchikt voor om by dit werktuig gebruikt te, worden. Dezel-, ve wierd toen doorgaans in minder dan 50 omgangen der fchyven tot genoegzaame hoogte gelaaden, om daar mede de proefneemingen omtrent de calcinatien of öxidatien der metaalen, die' door my in hét voorgaande ftuk befchreven zyn, te herhaalen. (ƒ.).
Laatftlyk heeft men nog tegens de wryvers van dit werktuig aangemerkt ,• dat dezelve te. lang zyn, dat 'er te veel.metaal tot hunne zamenftelling gebruikt is, (g) en dat hier door dit werktuig'niet' gefchikt is om daar van lange vonken of ftraalen te trekken (Cuth-
bert-
C/3 Dr. krayenhoff gebruikte Kier toe -vrat dunner draaden, als door my gebezigd zyn, en hier door zag ik zoortgelyke teekeningen voortgebragr, hoewel kleinder als de geenen, waar van ik de afbeeldingen in 't voorgaande ftuk gegecven heb.
fg) WM aangaat het .metaal, het geen men zegt te veel tot de zamenftelling van onze wryvers gebruikt te zyn, hier meede kan men alleen bedoelen de yzeren of koperen plaatjes aan de achterzyde van de wryvers aangelegd, en de yzeren of koperen veeren, waar door de wryvers worden «wgsA^kik*- C* W,IotvU- r*ntTes dienen om de achterzyde van de wryvers wel leidend.te maaken, het geen ik reeds by de eerfte befchryving myner verbeetering der wryvers heb aangemerkt, volgens de proefneemingen van Dr. Nooth, in de Philofophical transactions van 't jaar 1773 geplaatst, een volftrekt vereifchte te zyn (Lettre a m. lanDRiA^t, Journ. de Phyf. Tome XXXIV page 277) hetgeen menby de gewoone zamenftelling der wryvers niet genoegzaam heeft in 't oog gehouden. Myne eigene waarneemingen ftemmen hier meede overéén, terwyl zy my geleerd hebben, dat wryvers, die aan de achterzyde geene leidende oppervlakte hebben, wanneer by droog wéder het hout en leder, waar uit zy zyn zamcngefteld, wel uitgedroogd is, als dan onbekwaam zyn om de grootfte kracht te geeven, uit hoofde dat de achterzyde der wryvers de eleclrifche ftof niet gereedlyk. na de amalgama leidt. En dat het in dat geval alleen daar aan hapert, ziet men by het aanleggen van een
~der*
-
nè aux frottoirs la longueur, que V expérience ni avoit fait voir de produire la plus grande force. Je ne fesfayois cependant pas en mefurant la longueur des rayons Quisque celle-ci dèpend trop des circonfiances accident elles, pour yfonder le calcul de la force d'une machine) mais en obfervant le tems, ou le nombre de tours du plateau, par le quel un verre armé d'un pied quarrê, pourvu tTun éleclromètre, peut être chargé d un degrê deUrminè. Puisque mon hut ètoit d'obtenir d'une machine de cette grandeur la plus grande force posfible , pour la charge des batteries et pour des recherches, qui démandent une com-
mu-
ver dam ce cas ld , en appliquant h ces frottoirs des pareils plaques mêtalliques, dont les nêtresfont pourvus. J'avoue cependant, que la partie poflérieure ou le corps d'un frottoir est ordinairement asfez humide pour conduire le fluide éleBrique , et que dans ce cas ld les fusdites plaques mêtalliques font fuperflues. Mais fuivant mes expêriences ces plaques ne font jamais nuifibles; pt Sii» n„n;* ^j»laue raifon de fuppofer le contraire, ellespourroient en être dévifées facilement ; ainp que i ajjpwunmi de <-« pru^ugt ne peut jamais être régardé comme un dèfaut rêel.
Les resforts de fer ou de cuivre, par les quels les frottoirs font appliquès, mt les bords fi bien arrondis, qu'ils ri'attirent pas ou ne laisfent pas échapper facilement le fluide éleBrique. Je les ai obfervé plufieurs fois dans l'obfcurité, lorsque la machine produifoit une excitation vigoureufe : mais jamais je n'y ai pu appercevoir quelque aigrette ou lumière éleBrique, et je ff ais donc par cette expérience, que ces resforts ne font point nuifibles. Et fi on en foupponnoit encore quelque perte d'éle&ricité, ou fi on en obfervoit reellement quelque mauvais effet, en cas qu'un ouvrier eut fait les resforts d'une pareille machine trop minces, ou s'il n'en eut pas bien arrondi les bords, alors il feroit trés facile de prévenir entièrement la perte de l'électricité, que ces resforts pourroient eau fer, en mettant la desfus des étuis de bois, qui .couvrent entièrement les bords de ces resforts.
( 36*1 )
bertson , bladz. 45 &c. Ik heb aan de wryvers die langte gegeeven, die my door beproeving gebleken is de grootfte kracht te geeven. Dit onderzocht ik niet door de langte der ftraalen te meeten (terwyl dezelve van toevallige omitandighe 'en te veel afhangt, om daaruit de kracht van een werktuig te berekenen) maar door acht te geeven op den tyd of het getal van omgangen der Ichyf, in welken een bekleed glas van een vierk. voet, van een Electrometer voorzien, tot eene bepaalde hoogte kan gelaaden worden. Terwyl myne bedoeling was van een werktuig van deeze grootte de grootst mogelyke kracht te bekomen, ter laading van batteryen, en tot onderzoekingen die eene fpoedige herftelling van kracht in den conductor vereifchen, zo heb ik alleen beproefd, door welke langte
dergelyk metaalen plaatje, aan zodanige wryvers als waar van deeze wryvers voorzien zyn. Veeltyds, erken ik, is de achterzyde, of het lichaam des wryvers, door het vocht daar in vervat, leidend genoeg om de electrifche (lof na de amalgama te leiden, en in dat geval zyn de metaalen plaatjes aan de achterzyde overtollig. Dan naar myne ondervinding doen zy nimmer ncidooi, ^» «i u, m% geval met eenigen grond te ver¬
moeden ware, kunnen zy 'er gereedlyk afgefchroefd worden, en dus kan de aanvoeging deezer plaatjes in geenerlei opzicht als een gebrek worden aangemerkt.
Aan de yzeren of koperen veeren, of beugels, waar door de wryvers worden aangedrukt, en derzelver fcharnieren, zyn de kanten zo wel afgerond, dat zy geene electrifche (tot inzuigen of afgeeven. Ik heb dezelven verfcheiden maaien in 't duider befchouwd, wanneer dit werktuig op 't derkde werkte, doch nimmer daar aan eenig eleclrifch licht gezien, en ik weet dus door deeze ondervinding, dat zy niet nadeelig zyn.
Zo men hier van nog verder eenige vermindering van kracht vermoede, of daar van daadlyk ondervond , ingeval de maaker van eene dergelyke machine deeze beugels te dun maakte of 'er de kanten niet wel van afronde, dan is het zeer gemakkelyk alle inzuiging of afgeeving van dof aan dezelven te voorkomen, door op dezelven houten kokers te fchuiven, waar door zy aau alle kanten geheel bedekt kunnen worden,
Zz
( 362)
munhafion trés prompte d? èlectricitê au conducteur, fai feulement esfayé, quelle longueur des frottoirs excitoit le fluide éleclrique dans la plus grande abondance, en y employant un plateau 'de cette grandeur; et je n'ai donc pas fait attention, ft, en employant de tels frottoirs, qui excitoient le fluide éleclrique dans la plus grande abondance , on pourroit tirer en même tems les plus longs rayons du condu&eur; ce que fai cru être autant moins nêcesfaire, puisque je ne connois point d'''expêriences , qui exigent d"y employer la plus grande longueur des rayons,, que Pappareil pourroit produire.
Mais de plus, Pobje&ion, que les frottoirs font trop longs, a d'autant moins de valeur, puisque chacun, qui fait attent ion d la conflruclion de cette machine, appercevra facilement, quon peut accourcir les frottoirs de cette machine d volontè, et dans un infant, en retirant les coulisfes , jar les quds /^/„ppnrtc fi-nttnir c font placês» Si donc les frottoirs plus courts peuvent donner deplus longs rayons,. comme on as fur e, toute perfonne, qui posfêde une telle machine, pourra Pesfayer promptement, en retirant ces coulisfes de la manière fusdite (h).
Lorsquon pourra obtenir des plus longs rayons, en accourcisfant ainfi les frottoirs, ( ce qui ne me paroitpas
im-
(h) I! faut encore mettre une piece de bois entre ces parties^ des frottoirs retirés, qui débordent le plateau; cette pièce quand elle aTépaisfeur dupta,4eau, fait que la presfion des frottoirs refte égale
( 3<53 )
te der wryvers de grootfte hoeveelheid Hof, by eene fchyf van deeze grootte, opgewekt wordt, en dus weinig acht gegeeven, of by het gebruik van zodanige wryvers, waar door de meefte electrifche ftof opgewekt worde, wel de langst mooglyke ftraalen uit den conductor kunnen getrokken worden; dit heb ik des te minder beproefd, daar my geene proefneemingen van eenig belang bekend zyn, tot welken de uiterfte langte van ftraalen, die van een werktuig te verkrygen zyn, vereifcht wordt.
Dan daarenboven is deeze tegenwerping, dat de wryvers te lang zyn, van des minder belang, daar een iegelyk, die de zamenftelling van dit werktuig befchouwt, gereedlyk bezeft, dat men de wryvers aan dit werktuig oogenbliklyk na willekeur verkorten kan , door de fchuiven, waar op de fteunzels ftaan die de wryvers draagen, een weinig uit te fchuiven, het geen (zo als ook uit de befchryving te zien is, bladz. 343 ) in een oogenblik te doen is. Indien dan kortere wryvers, gelyk men ver^kert, lagere ftraalen kunnen geeven , kan elk, die dit werktuig bezit, zulks gereedlyk door de gemelde affchuiving der fteunzels beproeven. (V)
Wanneer men by eene zodanige verkorting der wryvers langere ftraalen verkrygen kan c^het geen ik geenzins wil tegenfpreeken) dan zal men ook het bekleede
(F) Men heeft hier by alleen nog tusfchen dat gedeelte der afgefchovene wryvers, het geen dan buiten den rand der fchyf ftaat, een linkje hout te ftellen, het welk de dikte van de fchyf heeft, om hier door te weeg te brengen, dat de drukking van de wryvers gelyk blyve.
Zz 2
( 364 )
improbabk*) alors on pourra charger ausfi le verre armé è un plus haut degrê, pourvu qu'on n'en employé point. une grande quantitè; c'est un fiecondpoint, d l'égard du quelle même auteur a jugé, que mes frottoirs font trap longs. Mais je ne eongois pas, quel avantage on peut fuppvfér dans la charge du verre armé jusqu'au plus haut degrê, puisque la plus haute charge du verre ne peut pas produire plus dTeffet, quune moindre charge d'une moindre 'quantitè de verre , mais qui est proportionnellement plus grande, (i) - Cela êtant ainfi, il est donc préfêrable de fe fervir d'une plus grande quantitè' de verre armé y et de ne le charger pas au plus haut degré, que d'employer une moindre quantitè de verre , et de Uxpofer au plus grand danger de casfer , en la cbargeant au plus haut degrê.
Au refte j'oje bien asfurer, que mes expêriences trés nomlreufes,avec cet appareil,, ne m\nt pas fait dècouvrir aucun dèfaut r'èel dans jaconftt r***men précédent detoutes les circonfiances, dont le bon effet des frottoirs dêpend, me donne, autant qu'il me paroit, des raifons asfez bien fondêes pour fuppofer, que leur conflruclion nt pourra plus être perfeclionnée (k> Depuis 0* fai d™n^
m La charge d'une certaine quantitè de verre h un haut degrê proAuf le m me efet, en le déehargeant, que la charge dune doublé quantitè de ver^e chargé la moitié de la hauteur de. la premtere; ce qu, est iXfusdH, P^7remaS „ defcriptions des.expériences comparatist, par les quelles tl tache deprou-
( 305 )
de glas, wanneer men hier van geene groote hoeveelheeden gebruikt, fterker, of tot grootere hoogte kunnen laaden; dit is eene tweede zaak, waar voor men myne wryvers, op de aangehaalde plaats, te lang keurt. Dan ik begryp niet wat voordeel men zoekt in bekleed glas op 't fterkfle of tot degrootfle hoogte te laaden, daar men met de tterkite laading van 't bekleede glas niet meer verrichten kan, dan met zwakkere laadingen van grootere hoeveelheden bekleed glas (;*) — Dit zo zynde zo is het immers beeter het bekleede glas in grooter hoeveelheid te gebruiken, en hetzelve niet tot de grootfle hoogte te laaden, dan door het laaden van minder hoeveelheid tot de grootfle hoogte het glas aan 't grootfle gevaar van te breeken, het geen hier meê gepaard gaat, bloot te ftellen..
Wat voor 't overige het zamenflelzel der wryvers; van dit werktuig betreft, hier omtrent kan ik nader verzekeren, dat my by derzelver veelvuldig gebruikgeene gebreken zyn voorgekomen. Ook geeft my myn voorig onrierzo^k omtrent ai net geen, waar van het minder of meerder vermogen van electrifche wryvers afhangt, zo ik meen,, genoegzaamen grond om te denken , dat het maakzel van de wryvers voor geene verdere verbetering vatbaar is (£). w. cuthbertson
(/) Eene hooge laading van eene zekere hoeveelheid bekleed glas heeft, by deszelfs ontlaading, bet zelfde vermoogen dan de laading van een dubbelde hoeveelheid bekleed glas tot de helft der hoogte van die van eene enkele hoeveelheid. Dit is door de proefneemingen van brook bewezen.
(k} M. Cuthbertfon geeft in het aangehaalde ftuk verfcheiden aanmerkingen en opgaaven van vergelykende proefneemingen, door welken hy tragt te beweeren, dat het grooter vermogen der wryvers, welker zamen-
ftel-
Zz 3
(30
U première defcription de mes frottoirs, en 1789» m. cuthbertson s'est donné beaucoup de peine (comme il paroit par le dernier volume de ces expêriences éleclriques , publiè en 1794) pour obtenir une excitation
plus
ver, que r excitation plus vigoureufe de mes frottoirs, dont fai donné la defcription dans ma première et feconde lettre d M. Landriani, ne dépend pas de la conflruclion plus parfaite de mes frottoirs, mais feulement de Vamalgame de Kienmayer, qui y est appliqué. II fait. entre autres, page 17, la remarque fuivante. „II paroit donc, que l'état perfeÜionnè des frottoirs „ élettriques ne peut pas être dérivè de -la manière_ de les conftruire, ni dg „ M. v. M. ni de mol, mais de Vamalgame de Kienmayer."
Je n'ai jamais attendu, de la part de M. Cuthberrfon, quelque approbation, ou jugement favorable concernant les rèfultats de mes esfats pour perfectionner les frottoirs, après qu'il in'eut ètê inposfible , par des raifons et des circonfiances, dont le détail feroit inutile, de fatisfaire a fes défirs auprès de la Fondation Teylerienne; (.ce qui m'a empêché ausfi de me fervir de fon asfiftance , comme Mèchanicien, pour toutes les expêriences, que fai faites avec notre grande machine, depuis Novembre 1788)— Je n'avois pas attendu cependant d'un homme, comme lui, qu'il auroit foutenu, ce qui est fi êvidemment réfuté par fes propres expresfions, qu'm trouve dans le même volume. On lit entre autres, page 31, ce qui fuif ,-, § 19. Et nous apprenons enfin par Vonzieme expérience, pourquoi mes j, frottoirs excitent en moindre degré que ceux de M. van M • • • fa,, voir a cauV" de Pèlevation de la partie antérieure des frottoirs" (c. a. d. aue cette partie ne touche plus te. -ptatrs*^ rv/ **f* "tces faire de
penfer a quelque nouvelle conftru&ion, pour le prévenir." M. Cuthbertfon avoue donc ici, par des mots les plus expresfifs, non feulement que fes frottoirs produifent une excitation moins forte que les miens , mais ausfi, qu'après avoir découvert le dèfaut fusdit de fes frottoirs, (ce qui a eu lieu, comme il paroit par les mots cités, après avoir comparê mes frottoirs avec les (iens) il lui ètoit nêcesfaire de pen fer h une nouvelle confiru&ion, pour b prévenir. Je ne coupois pas, comment ce que je viens de citer s'accorde avec fes mots cités plus haut , „que l'état perfeclionné des frottoirs ne „ peut pas étre dérivé de leur conltruction mais de 1'amalgame" Or fi la cönfiruclion de fes frottoirs eut êtè ausfi parfaite , que la notre, alors il n'y auroit pas découvert le dèfaut fusdit. Deplus, fi ce dèfaut avoit ètê peu confidèrable, il n'auroit pas jugê, qu'il fut nêcesfaire de penfer d une nouvelle conftruBion pour le prévenir.
Otte la féparation de la partie antérieure (ce qu'il appelle 1 èlévaüon de la jfartie antérieure ) ètoit un grand dèfaut de fes frottoirs, êtoit déja claircment dèmmtré par wies expêriences concernant les dèfauts des frottoirs or-
di-
C 36> )
son heeft zich , zo als uit zyn laatfte ftukje, in 1794 uitgegeeven, blykt, zederd de uitgaaf van de befchryving. myner eerfte wryvers, in 1789, veel moeite gegeeven om door zyne el.eftrifche wryvers nog
groo-
ftelling ik in myne eerfte en tweede brief aan den Ridder Landriani belchreven heb, niet afhange van eenige meerdere volmaaktheid van het zamenftel der wryvers, maar alleenlyk van het daar op gebruikte amalgama van Kienmayer. Op bladz. 17, onder anderen, drukt hy zig hier omtrent dus uit. „ Het blykt dus, dat de thans verbeterde ftaat van de eleL%i„ fche kussens af te leiden is niet zo zeer van de wyze van maakzel, noch ,, van den Hr. v. M., noch van my, als van het gebruik van het amalgama van Kienmayer. "
Ik heb van M. Cuthbertfon wel niet veel goedkeuring of gunftige beoordeelmg verwacht, omtrent den uitflag mynerpoogingen ter verbeetering van de wry vers, zederd het om redenen en omftandigheden, welke het onnodig is te melden, my ondoenlyk geweest is by Teylers Stichting aan zyne verlangens te voldoen; (waarom ik ook by de proefneemingen ter verbeetering der wryvers, gelyk ook by alle de proefneemingen, die ik zederd Nov. 17R8 met ons groote werktuig gedaan heb, my van zyne hulp als inftrumentmaker niet wel heb kunnen bedienen) — Ik had echter van een man van zyne fchranderheid niet venvacht, dat hy iets zoude hebbc willen beweeren, het geen door zyn eigen verhaal, elatrs in t zeilde (tukje voorkomende, zo duidlyk wederlegd wordt. Immers leest men. op bladz. 31 her navolgende; „ § 19. En eindelyk lecren wy ook „ uit de elfde proefneeming, waarom myne kuszens in een minderen „ graad opwekken, dan die van den Hr. van M. . .., mmtrijk van we„ gen bet optillen van de anterior-zyde van de kuszens. Zo dat het nood„ zaaklyk' was op eenig nieuw maakzel te denken om dit te voorkomen." — Hierin erkent C.dus, met de duidelykfte woorden, niet alleen dat zyne kuszens of wryvers in een minderen.graad opwekken dan de myne, maar ook dat hy, na het gemelde gebrek van zyne kuszens te hebben leerenkennen , fen dat wel, zo als hier uit blykt, zederd zyne wryvers tegens de mynen te hebben vergeleken ) het voor hem noodzaaklyk was op een nieuw maakzel te denken om dit gebrek te voorkomen. — Hoe ftrookt dit nu, vraag ik, met zyn eerst aangehaalde gezegde, dat de verbeterde ftaat van de eleclrifche wryvers niet van het maakzel, maar van het amalgama is af te leidend Immers als zyn maakzel van wryvers even volmaaktals het myne geweest ware, dan zoude hy 'er het gemelde gebrek niet in ontdekt hebben. Hy zoude daarenboven, indien dit gebrek van weinig belang geweest ware, het niet noodzaaklyk geoordeeld hebben op eenig nieuw maakzel te denken, om hetzelve te voorkoomen.
Dat de afwyking der voorzyde des wryvers van het glas (het geen hy het optillen der auterior-zyde noemt) aan zyne wryvers een groot gebrek Was, heeft. C. reeds duidelyk kunnen, inzien uit myne proefneemingen
C 3^8 )
plus vigoureufe par fes frottoirs, Mais ce qu'il vient de dire è cet égard, pnuve êvidemment, qu'il na pas rèusfi: puisque il a bien voulu dèclarer h F égard de notre conflruclion des frottoirs, (page 83 ) „ que la maniêer
v de
dinaires, dam ma première lettre a Landriani (Joum. de fflgf AvrÜ ■1789, pag, 281) qui ont fait voir êvidemment, que le retour du fluide éleclrique vers Pamalgame êtoit une des caufes principales, pourquoi les frottoirs ordinaires ne donnent plus d'efet, et que pour prévenir ce rétour du fluide éleclrique vers Pamalgame,'les frottoirs doivent être conftrutts de manière, que le tafetas, a leurs parties antérieures, touche le vetre tmmêdiatement, après 'que Pamalgame ne le frotte ou ne le touche plus._ Or Ü paroit êvidemment par ld, que les parties antérieures des frottoirs ne doivent pas s'éloigner de la furface du verre, lorsqu'on tourne le plateau, puisque alors ce tafetas ne le touche plus ; mais C. veut cependant denver cette conféquence feulement de fes propres expêriences.
Les frottoirs de M. Cuthbertfon, qu'il a appellè fes nouveaux frottoirs, dans ce dernier volume, publiée en 1794, produlfent un effet qui (fuivant ce qu'il en raconte ) approche de beaucoup celui de nos frottoirs. Je nendoute nullement, paree qu'il a corrigê dans fes frottoirs non feulement le fusdit dèfaut reconnu, mais parcequ'il les a perfeclionné deplus d plufieurs égards , fuivant ce que fai fait voir par des expêriences déciflves (dans ma lettre d M. Landriani en 1789) être nêcesfaire, pour y donner la plus grande perfeélion; et qu'on peut obtenir en ayant foin, que la furface de chaque frottoir, qui toacbcU f,J*,K>»„ . foit plane,— que leur presfion foit égale , — que le taffetas ait ausft une furface platte,—et qu'il fuit depiut attaché aux frottoirs d'une manière, qui le fait au mieux toucher la furface du plateau.
A l'égard des expêriences comparatives, que C. a faites concernant Paugmentation de l'effet des frottoirs ordinaires par Pamalgame, préparé par lui fuivant Kienmayer, U dolt être remarqué, que fi C. ne s'est pas trompê dans fes expêriences., elles prouveroient alors, que fon amalgame produit une excitation beaucoup plus abondante, que_ Pamalgame preparé par Kienmayer même., ou celui que favois préparé fuivant fa manière dècrite. Suivant Kienmayer Paugmentation de Pefl'et des frottoirs ordinaires par fon amalgame ne furpasfe pas deux cinquimes: la charge d'une verre armé, qui exigcit 10 tours de fon plateau en yemployant Pamalgame ordinaire, fe fai foit en 6 tours par le moyen de fon amalgame; et une batterie de 33 pieds quarrés, qui ne fut chargé complettement en moins de 250 tours du piattau par Pamalgame ordinaire, fut chargé ausfi complettcment en 150 tours du plateau par fon amalgame. (Joum. de Phyf. Autt 1788 , pag. 99 ) Mais fuivant C Paugmentation de Peffet des frottoirs ordinaires .par cet amalgame est beaucoup plus grande. Le nombre des
* (CHfS
C 369 )
grooter kracht te bekomen; doch zyn fchryveti bewyj>t genoegzaam, dat hy hier in niet gehaagd is: terwyl hy op bladz 87 zo verre gekomen is van ten opzichte van myne zamenftelling der wryvers te
zeg-
gen omtrent de gebreken der gewoone wryvers, ïn mynen eerften brief aan ■Landriani (joura. de Phyf. April 1789, pag. 281 ) vermeld, welke duidelyk hebben doen zien, dat de terug gang der opgewekte eleclrilche ftoffe na de amalgama eene der voornaamfte oorzaaken was, waarom door de gewoone wryvers niet meer kracht verkregen wordr, en dat om deezen terug gang der electrifche ftoffe na de amalgama te voorkomen , de wryvers zodanig moeten ingericht zyn, dat de taf aan de voorzyde der wryvers het glas aanftonds raake , zo dra het by het omgaan der lchyf de amalgamu Terlaat. Hier uit blykt immers onmiddelyk, dat de voorzyden der wryvers, by het omgaan der fchyf, niet van het glas moeten afwyken, vermits dan de aanraaking der taf daar te piaatze geheel ophoudt; dan C. wil echter, gelyk uit het boven aangehaalde blykt, zulks uit zyne eigeneen laater in 't werk geftelde proefneemirgen afgeleid hebben.
Dat wyders de tegenswoordige wryvers van M Cuthbertfon, welke hy in zyn laatfte (tukje, voorleden jaar uirgegeeven, zyne nieinve kusfens noemt, eene uitwerking geeven, welke aan die van myne wryvers naby koomt, hier aan twvffel ik geenzins : vermits hy daar in niet alleen het gemelde door hem erkende gebrek zyner voorige wryvers heeft voorgekomen , maar dezelven ook in andere opzichten ( overeenkomftig het geen ik in mynen brief aan Landriani, in 1789, door befliszende proefneemingen nen aun^i-Luu.ia a,^CL> . |1fi..fc.l..;.| veielicnr te worden) heeft verbeterd : door namelyk aan de wryvers. waar zy de fchyf raaken , eene gelyke oppervlakte en eene gelyke aandrukking te geeven, en door wyders de taf van eene meer gelyke oppervlakte te maaken, en dezelve deswegen ■, als ook wegens eene betere aanhechting op de wryvers, aan het glas beter te doen aanfluiten.
Wat betreft de vergelykende proefneemingen, die C. genomen heeft omtrent de vergrooting der uitwerking der vewoone wryvers, door het door hem bereide amalgama volgens Kienmayer; hier omtrent valt aan te merken , dat zo hy zich daar in niet vergist heeft, zyne proefneemingen dan bewyzen zouden , dar het amalgama door hem bereid veel fter' er opwekking ieeft, dan het amalgama, het geen door Kienmayer zeiven, of volgens zyn voorfchrift door my bereid is. Immers wordt door Kienmayer de ver neerdering Ier uitwerking van de gewoone wryvers, door zyn amalgama . flegts op twee vyfde begroot. de laading van een bekleed gla , die met hei gewo< me amalgama 1 o omgangen van zyne fchyf vorderde, gefchiedde na 6 um^aiyenby het gebruik van zyn amalgama; en eene battery van 33 vierk.
voer.
Aaa
C 3?o }
„ de conflruire les frottoirs, fuivant M.* van M... .$ „ tiest pas dèfe&ueuje, dans fes qualités excitantes, com„ i»£ les parties, fervent h Pexcitation, fontftmbla„ £ y&f frottoirs.
De-
iours dun plateau, qui êtoit nêcesfaire par me certaine charge, est diminué, fuivant lui,par cet amalgame, depuis 23 jusqu'a 9 et depuis 30 jusqu'd 13; ce qui fur pasfe de heaucoup V effet que Kienmayer en a pu ebtenir, et qui ne s'accorde pas ausft avec les expêriences, que fai faites avec cet amalgame, preparé par moi fuivant fa manière: car je n'ai jamais pu augmenter l'efet des frottoirs ordinaires plus de deux cinquiemes par cet amalgame. — Si donc C ne s'est pas trompé dans ces expêriences ou dans fon détail, alors 1'amalgame de Kienmayer, préparé par C, furpasfe de heaucoup celui, qui est préparé par Kienmayer même, comme ausfi celui, que fai préparé fuivant fa manière, et alors je dèfirerois, que C. ne fit point de fecret de l'amelioration, qu'il pourroit avoir trouvé dans fa préparation , et par la quelle il a obtenu par fon amalgame, en comparant fon effet avec celui de Tamalgame ordinaire, une excitation beaucoup plus augmentèe, que celle que Kienmayer ou moi ont obfervé ; ce que je defirerois d'autant plus , puisqu'un amalgame, qui fait plus que doubler Veffet des frottoirs ordinaires, fuivant ce qu'il en vient d'ècrire , augmenteroit ausfi beaucoup reffet dc rmrfi****** , -* tajC^iKM*!*» mt> ^liatian plus. vigoureufe, que je n'en ai jamais vu.
C 371 )
zeggen: „ de wyze van de kuszens te maaken van „ den Hr. van M.... is niet gebrekkig in haare „ opwekkende eigenfchappen, zynde die in derzel„ ver opwekkende gedeelte gelyk aan de mynen.
Be-
voeten, die 250 omgangen der fchyf met het gewoone amalgama nodig had, wierd met zyn amalgama in 150 omgangen der fchyf gelaaden. (Journ. de Phyf. Aout 1788, pag. 99.) Dan volgens C. wordt de uitwerking van gewoone wryvers door dit amalgama veel meer vermeerderd. _ Het getal der omgangen van eene fchyf, tot eene zekere laading nodig, is volgens zyn verhaal van 23 tot 9 , en van 30 tot 13 vermeerderd, het geen de opgaave van Kienmayer zeer verre te boven gaat, en ook flrydt met myne ondervinding, daar ik van het amalgama door my nauwkeurig volgens Kienmayer's voorfchrift bereid, en op gewoone wryvers beproefdnooit meer dan een verfchil van f heb waargenomen. — Indien dus C. zich in deeze zyne proefneemingen of opgaave niet vergist heeft, dan overtreft het amalgama door hem bereid zeer verre dat geen, bet welk door Kienmayer zeiven, en ook het geen door my, volgens Kienmayer, bereid is, ■en dan wenfehte ik wel dat C. geen geheim maakte van de verbeetering, die hy in de bereiding van dit amalgama mag gevonden hebben, en waar door hy van het zelve, tegens gewoone amalgama vergeleeken, zo veel meerder vermeerdering van opwekking bekomt, dan door Kienmayer of my is waargenomen. Üit wenfehte ik temeer, vermits zodanig een amalgama, het geen, volgens zyne opgaave , de uitwerking der gewoone wryvers veel meer dan verdubbelt, op myne wryvers aangewend dezelven voorzeker nog veel beteï
Uitwerking zal dvv» gwvui, il* J«m m imnm gcüicn heb.
Aaa a
( 3?2 )
'Defcription de ce qui est changé ou ajouté • è cet appareil.
Le D'-. kr a yenhof f d fait faireala machine, qui est au cabinet de la fbcietê Doftrina, un changement convenable pour faire fervir cette machine, dans aes cours Phyfiques, d la démonftration que le conducleur pofitif ne peut pas être êleclrifè, lorsque les frottoirs , pendant que le plateau est frotté, ne refodvent point du fluide éleclrique des corps voifins. Pour cet effet le conduBeur demi circulaire 11 ( Pl. Hf fig: i ) par le quel le fluide éleclrique est conduit vers les frottoirs, , pendant qu'on êleclrifè po> fitivement, est fait de manière, que fes deux bras penvent être ótes promptement pour la démonftration fus dit e, par le moyen des vis, qui font proche de Vanneau y. Cfig:* )
Ayant appercu quelques féntes peu confiderables dans la gomme-lacque, qui couvre l'axe, après m'être fervi quelque tems de cette machine, fai enduit cette gommelacque du taffetas cirè, que fy ai fixè par un vernis de mafiic, afin de prévenir, que rhumiditè de Vatmosphere ne pènètrdt point dans ces fentes.
Pour prévenir , que le bras abforbant inférieur du conducleur, quand on l"êleclrifè pofitivement, ne donne point
d'ai-
( 373 )
Befchryving van het geen aan dit werktuig veranderd of bygevoegd is.
Dr. krayenhoff heeft aan het werktuig, aan het gènootfchap Doclrina behoorende, eene verande-' ring laaten maaken, welke zeer gefchikt is om hier mede des te. beter, by het geeven van Natuurkundigen leszen , te kunnen aantoonen, dat 'er in den pofitiven cnnduftor weinig kracht verkregen wordt, wanneer er na de wryvers , geduurende dat de fchyf gewreven wordt, geene ftof uit den grond of naby zynde lichaam worde aangevoerd Ten dien einde heeft hy de beide armen van den halven cirkelvormigen beugel II (Pl. III, fig: i.) door welken de electrifche ftof, by het pofitif electrizeeren, na de wryvers aangevoerd wordt, van fchroeven voorzien, waar door zy, tot de gezegde aanwyzing, gereedlyk kunnen afgenomen worden, door middel van fchroeven die naby dea
ring 7 zyn (fis- &lX
In het bekleedzel van gomlak, aan den houten as, eenige kleine fcheuren befpeurende, na dat ik dit werktuig eenigen tyd gebruikt had, zo heb ik, om het indringen van het vocht des dampkrings in deeze fcheuren geheel te voorkomen, deeze gomlak bekleed met dunne gewaschte taf, die ik daar op met maftikvernis gehegd heb.
Oin te voorkomen, dat de onderfte opzuigende arm van den conductor, wanneer men denzelven pofi-
Aaa 3 tiï
(m)
dtalgrettes, ce que fai obfervé quelques fois, lorsque T excitation ètoit trés vigoureufe, et qui diminue unpeu la force du conducteur, je couvre dans ce cas la bafe de la machine desfous le bras abforbant fusdit, par une plaque de gommelacque de 16 pouces de diametre. La plaque rêfineufe d'un êleclrophore ordinaire, ou un plateau de verre vernisfê peut ègalement fervir d cet effet.
J'ai fait faire enfin d cette machine un appareil trés fimple, pour pouvoir exciter le plateau par un feul frottoir: puisque le plateau êtant excitè par un feul frottoir, on voit alors des phênomènes trés remarquables, dont on trouvera le détail dans la feclion fuivante, et qui mêritent bien d'être repêtês et Men obfervès par ceux, qui dèfirent de faire des récherches fur la caufe de ïexcitation éleclrique. Cet appareil pour Tapplication d'un feul frottoir est r*pr*firr*J t CJU ttTK; aui dnit être comparè
avec fig: 2 du Pl. UI de la defcription, et qui n'exige foint d'explication ultèrieure.
Phé*
( 375 )
tif electrizeert, geene lichtkwast afgeeve, hetgeenikjj by de fterkfte opwekking, in zommige lucht-gevleidheden , heb zitm gebeuren , en/waar door dan de kracht des pofitiven conductors eenigzins verzwakt wordt, bedek ik in zodanig geval den bodem van dit werktuig, recht onder den gezegden arm, met eene dunne plaat van gom lak van omtrent 16 duimen middeUyn. De harst of lak-plaat van eenen gewoonen Electrophore, of een gevernisd glas, kan ook even goed daar voor dienen.
Laatttelyk heb ik dit werktuig nog voorzien van eenen eenvoudigen toeftel, om de fchyf flegts door eenen enkelen wryver te kunnen opwekken, terwyl by proefneemingen met eenen enkelen wryver byzondere verfchynzels zich vertoonen , waar van men in de volgende afdeeling verflag vindt, en welke naar myn inzien wel verdienen door Eleétriciteitkundigen, die de verfchynzels der eleétrifche opwekking verder trachten na te fpooren, herhaald en verder voortgezet te worden. Deeze toeftel tot het gebruik van eenen enkelen wryver is argeoeeia tiuui ng: i. (n. vil), welke flegts behoort vergeleken te worden met fig: 2 van Pl. III der befchryving van dit werktuig, en wyders geene verklaaring vereischt.
Ter-
Phêmmenes, obfervês a un plateau de verre, frotté par un jeul frottoir.
Dans mes recherches pour P amèlioration des frottoirs, faites en 1789, m êtant fervi plufieurs fois d'un feul frottoir, afin de pouvoir objerver d travers le verre ce quil y avoit li .voir prés du frottoir, pendant que le plateau fut frott'ê, un phênomène inatiendu et trés fingulier fe fit voir fur la furface du plat eau, ga?' n ètoit pas frotté Je voyois d chaque 3™ 4"" ou 5W tour du plateau un rayon confiderable , fbrtant de C extrêmitè du frottoir , qui avanpdt hort du bord duplateau, et fe difperfaut fur cette partie de la furface non frottèe du plateau, qui fe trouvoit vis d vis le frottoir. Ce rayon fe divijóit en plufieurs ramifications, com ne il est reprèfentè par fig: 2 (Pl. I II) Ce phênomène n'avoit cependant lieu, que
lortqu". le i*Tt*A**f**ii~ **Mtvi**-* Je l" , qvc j em-
ployois pour cette expérience , êtoit placé au cotè du plateau, qui ti ètoit pas frotté. fobfervois ausfi quelques fois un rayon confiderable fortant d'un des point\ abforbans du coniucteur , et qui sèlancoit vers Yendroit fusdit du plateau , qui est vis d-vis le frottoir.
Qiand on employé un frottoir, dont Pextrêmitè n'a~ vance pas hors du bord da plateau , on voit un phênomène femblable, lorsqu'on prêfente dia furface non frottèe du plateau , vis-d visie frottoir, un conducteur, qui af extrê-
1
C 3J7 )
Verfchynzels, waargenomen aan een glazen fchyf, dooreen enkelen wryver gewreven.
In myne nafpooringen ter verbetering der eleclrifche wryvers, welke ik in 1789 heb in't werk gefield, veel malen van een enkelen wryver gebruik maakende , om door de fchyf heen te kunnen waarneemen, wat'er, geduurende de wryving van de fchyf, aan of by den wryver te zien ware, heb ik by die gelegenheid aan die zyde der fchyf, welke niet gewreven wierd , zeer onverwacht een zonderling verfchynzel waargenomen. Uit dat gedeelte van den wryver namelyk , het geen over den rand der fchyf uitftak, zag ik telkens , by den 3^ 4den 0f 5^ omgang der fchyf, een flerke ftraal voorkomen, die zich verfpreidde over dat gedeelte van de ongewrevene zyde der fchyf, het geen recht tegens over den wryver was. Deeze ftraal verdeelde zich aldaar takswyze in diervoegen, als door fig: 2 ( Pl VII)
iS afgcteelr! TVr xrcjrCr-T-iynv^l Tiad echter geen plnatS ,
dan wanneer de gewoone conduclor van het werktuig, het welk ik toen gebruikte, aan die zyde der fchyf ftond, welke niet gewreven wierd. Zomwylen zag ik ook uit een der opzuigende punten van den conductor een fterke ftraal voorkomen , welke na de gezegde plaats der fchyf, vlak over den wryver, voorrlchoot.
Wanneer men een wryver gebruikt, die niet over den rand der fchyf uitfteekt, ziet men een dergelyk verfchynzel, zo dra men naby de ongewrevene zyde der fchyf, recht tegen over den wryver, een wel leidend doch geenzins puntig lichaam houdt. Hier uit komt
B b b dan
C37*)
fnitê arrondie , alors ce condutleur èlance, claque fois: après quelques tours du plateau, un pareil rayon éleclrique , qui fe dlfperfe en ramifications fur le fusdit endroit, et quiprèfente un trés beau phênomène, que fai fait voir dans ce tems ld d plufieurs Eleclriciens.
Les ramifications de ces rayons font d'abord êvidemment voir, quils nont pas leur origine d la furface du plateau, mais quils s'êlancent vers le fusdit endroit. Ce phênomène fait donc voir , que lorsqu'un plateau est excitê par un feul frottoir, alors cette partie de la furface non frottèe, qui est vis-a-vis le frottoir, attire fortement le fluïde éleclrique.
Ce phênomène , que je ne ff aispas avoir ètè obfervé avant moi, ma paru pouvoir donner peut être quelque éclair cisfement. concernant la caufe de T excitation éleclrique par fynt.tp.mp.nt i et ?ai.meèl)nur cette raifon, qu il mèritoit bien, qu'on Vexamindt-plus• exaclement, et en diferentes circwfiances, et quon obfervdt foigneufement tout ce qui fe prèfente aux deux furfaces d'un plateau excitèpar un feul frottoir. Jai fait cet examen en Fevrier 1790; on verra le précis de mes obfervations cidesfous. (1) Vexplication des phênomènesque fai ob-
fer-
(V) Les phènomenes dun plateau , frotté par un feul\ frottoir , différent heaucoup d mefure que les points abforbans font placés foit a la furface fotée Lala furface non frottèe du plateau,ou. aux deux furfaces en ,nêwe tems. Je dècrkai donc les phènomenés dans chacun des trots casjusftts féparement. ^ ^
( 379 )
•dan telkens, na weinige omgangen, een fterke ftroom van eleclrifche ftoffe voort, die zich over de gemelde plaats takswyze verfpreidende, een zeer fraay en op« merkings waardig verfchynzel maakt, het geen ik te dier tyd aan verfcheiden Eleclrïciteit-kundigen en anderen getoond heb.
De verdeeling deezer ftraalen doet aanftonds duidlyk zien, dat zy geenzins van de oppervlakte der fchyf voorkomen, maar dat zy na de gezegde plaats der fchyf gaan. Dus leert derhalven dit verfchynzel , dat wanneer een fchyf door een enkelen wryver gewreven wordt, als dan dat gedeelte der ongewrevene zyde, het geen recht tegens over den wryver ftaat, zeer fterk de electrifche ftof aantrekt
Dit verfchynzel, het geen ik niet weet door iemand voor my te zyn waargenomen, kwam my voor omtrent de oorzaak der eleclrifche opwekking, die door wryving gefchiedt, misfchien eenig licht te zullen kunnen verfpreidcri, wonr.-iTn ilr Vipc der mnpifp waardig geoordeeld heb hetzelve meer nauwkeurig te onderzoeken, in verfchillende omftandigheden te beproeven, en zo veel doenlyk alles na te fpooren, het geen aan de beide zyden van eene fchyf, die door een enkelen wryver gewreven wordt, kan worden opgemerkt. Dit onderzoek heb ik in February 1790 in 't werk gefteld; het geen hetzelve geleerd heeft, vindt men kortelyk hier onder gemeld. (f) De verklaaring der „verfchynzels
hier
(/) De veiTchynzels aan eene fchyf, die door een enkelen wryver gewreven wordt, vcrfchillen grootlyks, naar maate de opzuigende punten van den conduclor aan de gewreven wordende of niet gewreven wordende ryde van de fchyf, of aan beide zyden te gelyk gefteld zyn. Ik zal om deeze reden de gezegde verfchynzels in elk der drie gezegde gevallen afzonderlyk befchryven.
B b b 2 I- De
( 38o >
fervês, peut être dêduite de la théorie Franklinienne t mais comme ils n'ont pas rèpondu d ce que fen attendoh > faijugé quil feroit inutile d'en dire davantage. fejpêre , que d'autres Phyficiens, qui répéter ont ou pourjui-
vront
I. Les phénomenes d'un phteau frotté d'un co"té, lorsque les points abforbans fe trouvent de Vautre cóté , font les fuivans:
(AB {fig: 3 Pl. VIL) est le frottoir placé derrière le plateau; c. d.e. f. le tafetas attaché an frottoir; gg le bras abforbant du conduBeur a la furface antérieure du plateau')
a ) Pendant qu'un plateau est frotté d'un cóté, 1'autre cóté ou Vautre furface attire le fluide éleBrique, c. a. d. vis-a-vis le frottoir, comme ausfi vis-a-vis le tafetas , qui est proche du-frottoir. On voit difiinclement cela par la lumière rayonnante du fluide éleclrique, fortant du doigt, oi* de quelque autre condu&eur, qu'on approche d Vendroit fusdits Quand on y place la boule d'une petite bouteille armée, et quand on examinè Vèlectricitê de cette bouteille, on voit, que Vintérieur est èleBrifè négativement.
b) Cette. attraclion diminue a mcfure de la diftance du frottoir, et ct une certaine diftance du frottoir il y a une ligne h i, dans la quelle il n'y ét aucune attraBion du fluide éleBrique. Entre cette ligne h i et le conduBeur abforbant g g, la furface frottèe éleBrife pofitivement ce qu'on lui
prèfente, et cette èleBricitè pofitive est plus forte , d me f ure qu'on l'esjaye
plus prnrhe du com/UiSKui uifti iitin g,
La diftance entre la ligne h i et le frottoir est proportionnèe h l'afttuence plus ou moins facile du fluide éleBrique vers la furface frottèe. Lorsqu'on prèfente p. e. le bord d'une plaque mètallique a la furface non frottèe vis-a-vis le frottoir , rinft que le bord de cette plaque lui fournit promptement du fluide éleBrique, alors la furface non frottèe du plateau commence déjd d avoir une èleBricitè pofitive prés du frottoir, ou par deld la plaque mètallique. Mais lorsqu'il ne fe trouve pas un bon conduBeur vis-a-vis le frottoir, qui fournit le fluide éleBrique promptement d la furface non frottèe , alors le plateau a une èleBricitè nègative jusqu'd peu de diftance du conduBeur abforbant.
c) Au dela du conduBeur abforbant la furface non frottèe du plateau ne fait voir prèsque aucune èleBricitè foit pofitive ou nègative.
d-) Lorsqu'il ne fe trouve pas vis-a-vis* le frottoir un conduBeur, qui fournit du fluide éleBrique, pendant que le plateau est frotté, alors la furface non frottèe acquiert une èleBricitè nègative trés confidêrable , et cellest Jan le phênomène decrit ci desfus,
plm
( 38i )
hier by waargenomen is uitdeFrankliniaanfche Jeerwel af' te leiden. Daar zy echter my niet tot dat geene geleid hebben, het welk ik 'er van verlangde, oordeel ik het onnodig dezelve thans breeder te verhandelen. Ik hoop, dat andere Natuurkundigen, die dit onderzoek
zul-
I. De verfchynzels van een glazen fchyf, aan de eene zyde gewreven, terwyl de opzuigende punten aan de andere zyde gefteld zyn, zyn de volgende:
(A B (fig: 3. Pl. VII) zy de wryver, aan de achterzyde van een fchyf geplaatst; cdef de taf aan den wryver gehecht; gg de opzuigende arm van den conduclor, aan de voorzyde van de fchyl gefteld.)
a) Terwyl de eene zyde van de fchyf gewreven wordt, trekt de andere zyde ftof aan , te weeten, recht tegens over den wryver A B, als ook tegens over de zyde taf, die naast aan den wryver is.
Men ziet zulks duidlyk aan het licht der uitdraaiende eleclrifche ftoffe , wanneer men ter gezegde plaatze den vinger of eenig ander leidend lichaam bybrengt. Wanneer men aldaar den knop van eene bekleede fles houdt, bevindt men, de fles op de gewoone wyze beproevende, dat zy negatif , geëleclrizeerd is.
b) Deeze aantrekking der eleclrifche ftoffe door de ongewrevene zyde der fchyf bevindt men trapswyze minder te zyn , naar maate men dezelve verder van den wryver beproeve. — Op eenigen afftand van den wryver is 'er een ftreek bi, waar in geen aantrekking van eleclrifche ftof meer plnnts heeft. Tusfchen deeze ftreek b i en den opzuigenden conduclor gg geeft Oc ej^eaztevfcnp z&Ap Onf nf. on nVeze nfevevins der pVctxifche ftoffe bevindt men llerker, naar maate men dezelve nader by den opzuigende» conduclor gg beproeve.
De afftand tusfchen de lyn 'bi en den wryver hangt af van den meer of min gen eden toevoer van ftof na de ongewrevene zyde. Wanneer men b.v. 'dcn rand van een metaalen plaatje tegens over den wryver houdt, zo dat hier uit de eleclrifche ftof gereedlyk na de ongewrevene zyde wordt aangevoerd , dan begint de ongewrevene zyde der lchyf reeds kort by den wryver , of voorby het plaatje, ftof af te geeven. Dan wanneer men tegens over den wryver geenen goeden geleider ftelt, waar uit de ftof gerie Uyk wordt aangevoerd, dan ftrekt zich het nègative der ongewrevene zyde'uit tot dicht aan den opzuigenden conductor. )
*c) Voorby den opzuigenden conduclor geeft de ongewrevene zyde der fchyf weinig of geene ftof af, noch trekt dezelve aan.
d) W:mnecr men tegens over den wryver geen leidend lichaam houdt, waar uit de eleclrifche ftof geduurende het wryven van de fchyf wordt aanvoerd , bevindt men de ongewrevene zyde aldaar, na eenige omdraayingen der fchyf, zeer fterk negatif ge'.'leclrizeerd, en deeze ftei'ke nègative kracht veroorzaakt tic verfchynzels hier boven gemeld..
Bbb &
( 38a)
vront ces expêriences, fer ont plus heureux h cet égard, et qu'ils découvriont enfin par la le fecret de 1'excitation éleclrique.
e) Si tot que le plateau n'est plus tourné, alors toute la furface nonfrottie attire du fluide éleBrique; elle est donc négativement êleBrifée; Vautre au contraire Vest pofitivement. Les phénomenes de ces deux élecïricités font beaucoup plus remarquables, quand on approcbe des bons condu&eurs aux deux furfaces; ce qui s'accorde avec les pbénomenes connus du verre armé.
L'attraBion du fluide éleBrique par la furface non frottèe fe manifefte ausfi trés diftinctement, quand on place un verre armé tout pres du conducteur, de manière qu'il ne le touche pas; alors on voit le fluide électrique fortir du conduBeur abforbant en forme de rayons, qui fe difperfent fur la furface non frottèe.
ƒ) Lorsqu'on fait toucher au plateau une furface plane d un conducteur, au'on tient dans la main, on fent une vraie commotion, comme celle arm verre chargé, en approchant Vautre main d la furface oppofée.
II. Quand un plateau de verre est frotté dun cóté , pendant que le con ducteur abforbant est placé au même cóté, alors — Vactraction ou Vèlectricitê nègative de la furface non frottèe, vis-a-vis du frottoir, n'est pas de beaucoup fi forte que dans le cas I. — La ligne h i est plus proche du frottoir; quelques fois h n'est pas plus Mn du frottoir, qu'un demi pouce. Au moment qu'on commence, cette èlectricitê nègative de la furface nonfrottêe est plus forte , et va ausfi d une plus grande diftance du frottoir^ mais elle diminue bientót. ->— Le phênomène d du cas I n'a pas lieu dnns ce cas. — St töt q»c ft j>/u^~~ -w>*« .^,„„-, *. fi~f.™ non frotfe est nègative, et la frottèe est pofitive, comme dans le cas I. " III. Quand un plateau de verre est frotté d'un cöté, pendant que les points abforbans font placés des deux cStés, alors tous les phénomenes font les mêmes que dans les deux cas précédens, exceptê que Vèlectricitê pofitive et nègative des furfaces frottèes en nonfrottêes, lorsque le plateau n'est plus tourné, font moins fortes, que dans les deux cas précédens.
TA-
fipféé»
bullen herhaalen of verder voortzetten, daar mede gelukkiger zullen mogen Hagen, en daar door eens duidelyk het geheim-der-electrifche opwekking ontdekken zullen..
e) Zo dra de fchyf ftilflaat, trekt de ongewrevene zyde over haare geheele oppervlakte ftof aan, en heeft dus eene nègative kracht , en de gewrevene zyde daarentegen heeft eene pofitive kracht. Deeze beide krachten vertoonen zich veel fterker, wanneer men aan beide zyden te gelyk goede geleiders naby brengt; het geen met de bekende verlchynzelen van bekleed glas overeenftemt.
De aantrekking der eleclrifche ftoffe' door de ongewrevene zyde der fchyf vertoont zich ook zeer duidfyk, wanneer men een onbekleed glas naby den conduclor fielt, in diervoege dat het denzelven niet raake; als dan ziet mende eleclrifche ftof uit den opzuigende conduclor.uitgaan, en zich ftraalswyze over de ongewrevene zyde der fchyf verfpreiden.
f) Indien men aan een der zyde van de fchyf eenig vlak lichaam doet raaken, met de eene hand, en dan de andere hand naby de andere' zyde brengt, dan gevoelt men eene fchok, evenals of men glas het geen op de gewoone wyze gelaadea-is, op deeze wyze beproefde.
II. Wanneer een glazen fchyf "aan dé eene zyde gewreven wordt, terwyl de opzuigende conduclor aan dezelfde zyde gefteld is, dan is — de aantrekking of de nègative kracht van de ongewrevene zyde, tegens over den wryver, op verre na niet zo fterk, als in het Ifte geval. — De lyn bi ligt veel nader by den wryver; zomwylen ligt h geen halven duim van den wryver. In het eerfte begin is deeze nègative kracht der ongewrevene zyde veel fterker, en gaat tot op veel verder afftand van den wryver, doch zulks vermindert ïchielyk. — Het verfchynzel d heeft in dit geval geen plaats. — Zo dra de fchyf ftilftaat, is de geheele ongewrevene zyde negatif, en de gewrevene pofitif, even als in het Ifte geval.
III. Wanneer een glazen fchyf aan de eene zyde gewreven wordt, terwyl de opzuigende conductor aan beide zyden gefteld is, dan zyn alle de verfchynzels genoegzaam dezelfde, als in de beide voorgaande gevallen, uitgezonderd dat het nègative en pofitive van de ongewrevene zyde, als de fchyf niet meer omgedraaid wordt, veel zwakker als in de beideivoor" gaande gevallen is.
C3«4 )
TABLE DES MATIERES.
PREMIÈRE PARTIE.
'■ha defcription des amêliorations. faites h la Machine Éleclrique Teylerienne.
PREMIER CHARITRE»
Befcriptim de rappareil pour appliquer et pour presfer les frottoirs. 4
CHAPITRE SECOND.
dnflruction des nouveaux frottoirs. *o
CHAPITRE TROISIEME.
Defcripthn des cbangemens faits aux Conducteurs de cette machine. 34
SECONDE PARTIE.
Expêriences faites pres des Condu&eurs de cette machine.
PREMIER CHAPITRE.
Continuation des expêriences fur Vinfluence de PÈlectricitê fur le P011IL — La tranfpiration infenfible est-elle accêlerée ou retardce par f'Èlectricitê'? 5°
CHA-
C 385 > INHOUD.
EERSTE AFDEELING.
Befchryving der verbeteringen van Teylers Elettrizeer-machine.
EERSTE HOOFDSTUK.
Befchryving van den toeftel ter aanbrenging en aandrukking der
wryvers 5
TWEEDE HOOFDSTUK. Zamenftelling der nieuwe wryvers. 11
DERDE HOOFDSTUK.
Befchryving van veranderingen aan de Conductors van dit werktuig. 35
TWEEDE AEDEELING.
Proefneemingen by de Conductors van dit werktuig gedaan.
EERSTE HOOFDSTUK.
Vervolg van Proefneemingen omtrent den invloed van de Eleclrifche kracht op den Pols. — Wordt de onzichtbaare uitwaaszeming hier door verfneld of vertraagd? 51 C C C TWEE-
C 5®6 )
SECOND CHAPITRE.
Expêriences coécmiant X.iritabiïitè des vaisfeaux fes pistes, comme
la caufe de Pascenfion et du mouvement de leur feve 68
.O % I a a 3 Cl IA 3.7 ZR 3 3
TROISIEME CHAPITRE.
Expêriences, qui font voir, qu'il y a du calorique dans k fluide
électrique. 8<*
QUATRIEME CHAPITRE.
Expêriences pour examiner, ?ll est posfible de décompofer quelques fubftances, ou fi elles fubisjent quelques altérations remarquables, en y faifant pasfer les rayons du conducteur de
■>■ 124 cette machine. T
CINQUIEME CHAPITRE.
Expêriences, qui font voir, que le charbon contient de P hydrogène. 138
CHAPITRE SIXIEME.
Expêriences pour imiter Pèlectricitê rayonnante, obfervée aux conducteurs frappès par la foudre.. *5*
SEPTIEME CHAPITRE,
Expêriences fur dijfêrens fujets. J5Ö Si la tranfpiration des Plantes est augmentèe, pendant qtPelks font é.'ectrifées? 158 £'èlectricitê produil-elle quelque ejfet fi.r les plantes fe»fiblesU6o
re-
(33?)
TWEEDE HOOFDSTUK.
Proefneemingen omtrent de irritabiliteit van de fapbuizen der planten, als de oorzaak waar door derzelver fappen worden opgeheven cn omgevoerd. 63
-
DERDE HOOFDSTUK.
Proefneemingen, welke het aanweezen der warmte ftof in de eleclrifche ftof aantoouen. 85
VIERDE HOOFDSTUK.
_,,<ïft V-WS-lf W %\v^"i *.:V, lWiVW,VV.V> 1»\> Vj :
Heeft de electrifche kracht eenigen invloed op de kleine zich beweegcnde bladen van de Hedyfarum gyrans? 16$
Uitwerking der electrifche kracht op den Barometer. 167
Wordt de dampvorming der vochten, onder de gewoone drukking des dampkrings, door de electriciteit bevorderd? 171
Wordt de dampkrings-lucht ylder door het eleclrizeeren ? 173
Revivificatie van metaal-kalken door den electrifchen ftraal. 177
Onderzoek van de electrifche kracht der lucht in de zaal, by de werking der machine. 183
Of de kracht des conductors van dit werktuig vergroot kan worden, door denzelven langer te maaken? 185
DERDE AFDEELING.
Proefneemingen met eene battery van vyfhonderd vyftig vierkante voeten bekleed glas.
EERSTE HOOFDSTUK.
Befchryving deezer battery, en proefneemingen welke het groot.
vermogen van dezelve aanwyzen. 195
TWEEDE HOOFDSTUK.
Proefneemingen omtrent de oorzaak van den dood van menfehen-
en dieren, door den blixem getroffen. 225
DERDE HOOFDSTUK.
Proefneemingen omtrent de uitwerking der ontlaading van deeze-
battery op Boomen. 24*
Ccc 3 vmi'
( 390 )
QUATRIEME CHAPITRE.
ExpérieHces concernant les Conducteurs de la foudre. 214
CINQUIME CHAPITRE.
Continuation des expêriences concernant la calcination des mètaux. 25S
S I X IE ME CHAPITRE.
Expêriences fur diffèrens fujets. 274
SEPTIEME CHAPITRE.
Obfervations concernant de grandes Batteries, et la manière de s'en
fervir. 28a
APPENDICE.
Defcription d'une Machine Électrique , conflruite d'une manière nouveile et fimple, et qui reunit plufieurs avantages fur la conftruêlion ordinaire. zyi
Précis de ce que ï'expérience a fait voir concernant les avantages de cette machine, et les objections qu'on y a faites, depuis que fa defcription a êté publiée. 346
Dercription de ce qui a ètê changé ou ajouté a cet'appareil. 372
Phénomenes, obfervês a un.plateau de verre, frotté par un feu!
frottoir. . 37
( 39i )
VIERDE HOOFDSTUK.
Proefneemingen betreffende de Afleiders van den blixem. 245
VYFDE HOOFDSTUK.
Vervolg van proefneemingen omtrent de verkalking der metaalen. 259
ZESDE HOOFDSTUK.
Proefneemingen omtrent verfchillende onderwerpen. 275
/ ZEVENDE HOOFDSTUK.
Waarneemingen betreffende groote Batteryen, en de wyze van dezelve te gebmiken. 28.1
AANHANGZ E L.
Befchryving van eene Eleclrizeer-machine , op eene eenvoudige wyze vervaardigd, en verfcheide voordceicn hebbende boven de gewoone zamenftelling. , 293,
Wat de ondervinding omtrent de voordeelen van dit werktuig, en omtrent de tegenbedenkingen tegens hetzelve gemaakt, zederd de uitgaaf van deszelfs befchryving , geleerd hebben* 347
Befchryving van het geen aan dit werkti rg veranderd of bygevoegd is. 373
Verfchynzels, waargenomen aan een glazen fchyf, door een enkelen
wryver gewreven. 377