Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

toont hij een man te zijn, die wat den inhoud der problemen althans betreft

. den vorm der prijsvraag zouden wij nu niet meer kiezen • • zijn tijd

zeker anderhalve eeuw vooruit is. Ik zou althans zeer dankbaar zijn als wij over een werkelijk diepgaand antwoord op de eerste vraag konden beschikken. En wat de tweede betreft, zelfs BrouWEr's vertaling heeft haar nog niet geheel verwezenlijkt. Maar juist omdat hij zoo ver vooruit ziet kan men hem lang niet altijd volgen :

„De meerderheid bewoog zich liever op meer algemeen zedelijk terrein, en op dat van onderwijs en schoolwezen .

Op de direkte practijk dus, op de daad eer dan op contemplatie, is dit alles gericht. Er is heel weinig mystiek in, en in het geheel geen magie. Naar vrede streeft men, tot Nut van 't Algemeen, om het heel huiselijk te zeggen naar vrede ,,met God en de wereld . M.aar juist omdat men dat wenschte, omdat men niet langs den weg van machtsvertoon en opgelegd gezag, maar in overleg en vredelievend zoeken zi^n doel trachtte te bereiken, diende men tegen allen aanstoot te waken.

„Wanneer men de notulen en bescheiden nagaat, die den arbeid der Maatschappij tijdens haar verblijf te Edam vermelden, dan springt het in het °°g> hoe zorgvuldig zij alle ergernis van andersdenkenden zocht te vermijden .

Ongetwijfeld daar was alle reden voor. Het Nut vertegenwoordigt in zijn opzet en opkomst niet de regenten en machthebbers, maar de minderheid, waaraan bescheidenheid past. De predikanten der toenmalige Staatskerk weigerden toe te treden, bij herhaling. En dat, zelfs in het „vrije" Nederland dier dagen, de vrijheidsrechten van den burger nog heel wankel stonden, toont Jorissen's stuk wel heel duidelijk. Het is dus niet in de eerste plaats, laat staan uitsluitend „verdienste" als men „ergernis zoekt te vermijden". Veeleer dreef daartoe de tucht der feiten. Maar is het niet diezelfde tucht, die ons kleine volk als geheel heeft geleerd in den omgang der volkeren, en dus ook onderling, liever te bouwen op Recht dan op Macht ?

§ 3. Het Nut en de „Geest der Eeuw".

Maar deze periode, waarin het Nut tot de minderheid, de „kleine luyden", de stillen in den lande behoort, duurt niet lang. In zeer korten tijd wordt het een lichaam van beteekenis. Gedeeltelijk komt dat, doordat zijn organisatie-vorm typisch Nederlandsch is, zich geheel aansluit bij

Sluiten