Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

§ 139. Boerenkrijg.

299

deutsche Bauernkrieg. Gleichzeitige Urkunden, Freiburg, 1863 ff. 3 Bde. Baumann, Akten zur Geschichte d. deutschen Bauernkrieges aus Oberschwaben, Freib. 1881. Schreckenbach, Luther und der Bauernkrieg (Dissert.), Oldenburg 1895. Stolze, Der deutsche Bauernkrieg, 1908.

1°. De kerkehjke omwenteling was in vollen gang, die door de rijksdagen en besluiten niet het minst werd gestuit. Zeer snel breidde de nieuwe leer zich uit en het bederf, dat vroeger reeds groot was bij geestehjken en volk, nam voortdurend toe. In Saksen ging het oude geloof sterk achteruit. Li Mecklenburg en Pommeren genoot het nieuwe de bescherming der hertogen. Pruisen werd ijverig op de secularisatie voorbereid. Philips van Hessen was reeds een vurig aanhanger van het „Evangelie." L o d e w ij k van de Palts het het „zuivere woord Gods" alom verkondigen, terwijl Lodewijk van Tweebruggen eeredienst en leer inrichtte naar de leer van Luther. Bijzonder welig bloeide het nieuwe geloof in de rijkssteden, die met de bisschoppen in oneenigheid leefden en daarom gaarne zagen, dat de geestelijkheid allen invloed verloor. In feestelijken optocht werden de predikanten ingehaald als de verkondigers der blijde boodschap. Dezen waren het natuurlijk vaak niet eens en ontstichtten, naar het voorbeeld van Luther en Carlstadt, de gemeente door ergerlijke twisten. Om hieraan een einde te maken, vereenigden zich de afgevaardigden der steden te Spiers (Juh 1524) en besloten, dat de predikanten van elke stad zouden disputeeren in tegenwoordigheid van den raad, die dan zou beslissen, welk het ware Evangelie was. Hiervoor beriep men zich op Luther, die reeds in 1523 x) aan de gemeente het oordeel had gegeven over de leer en tevens de volmacht, om predikanten te beroepen en af te zetten.

2°. Met de kerkehjke omwenteling ging een andere gepaard op sociaal gebied. W i c 1 e f s revolutionnaire beginselen waren door J a n H u s in Bohemen bekend gemaakt en door zijn volgelingen toegepast. Het eens zoo bloeiende land werd een gruwel der verwoesting2). De Hussietische beweging deed zich ook in Duitschland gevoelen. Niet alleen Oostenrijk en Beieren, maar ook Franken, Saksen, Silezië en zelfs het land der Duitsche orde telde veel aanhangers der woeste ketterij. Tengevolge harer be-

Janssen, De „TJnterweisung", II, S. 391 ff. 2) Zie boven § 123.

Sluiten