Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

328

} 142. Vrede van Augsburg (1555) en vrede van Munster (1648).

revolutieparth* onder leiding van den keurvorst van de Palts. Frankrijk begunstigde de oneenigheid in Duitschland en streefde er naar om door de vernietiging van het keizerlijk gezag en de verawakking des rijks de eerste macht van Europa te worden. Onder de hoede van Hendrik IV kwam in 1608 te Ahausen de Calvinistische Unie tot stand ; daarop volgde in 1609 te München de kathoheke Liga. Aan het hoofd der eerste stond de keurvorst van de Palts, de aanvoerder der tweede was de hertog van Beieren. Door de vermoording van Hendrik rV (1610) werd echter het begin van den oorlog verschoven x).

5°. Na een langen tijd van spanning barstte 1618 de dertigjarige oorlog los in Bohemen. Hier hadden de protestanten zich allengs zeer vermenigvuldigd en door den majesteitsbrief van Rudolf H (1609) vrijheid van godsdienst ontvangen, overal behalve in het gebied der geestehjke vorsten. Aan die uitzondering stoorden de protestanten zich niet, maar bouwden te Braunau en Klostergrab protestantsche kerken. Dat de eerste op de klachten van den aartsbisschop van Praag en den abt van Braunau door den keizer gesloten werd, de tweede afgebroken, is een fabel2). Dit was dus niet de aanleiding tot den opstand, geleid door Matthias Thurn, die het raadhuis van Praag bestormde, de keizerlijke ambtenaren uit het venster wierp en Frederik V van de Palts tot koning van Bohemen uitriep (Winterkoning). Zelfs Weenen kwam in gevaar. Ferdinand II (1619—1637) sloot een verbond met Max van Beieren, trok naar OpperOostenrijk en Bohemen, waar Tilly aan den Witten Berg bij Praag den vijand een beslissende nederlaag toebracht (8 Nov. 1620). De Wmterkoning kwam in den rijksban, de kathoheke godsdienst werd in Bohemen hersteld. Na de onderwerping der Palts in de veldslagen bij Wimpfen en Höchst (1622) ontving Max van Beieren de Opper-Palts met de waardigheid van keurvorst2).

Ook de Deensch-Saksische krijg (1625—1629) had een gunstig verloop voor den keizer. Tilly versloeg Christiaan van Denemarken bij Lutter am Barenberg (1626), Wallen-

1) Ritter, Deutsche Gesch. im Zeitalter der Gegenreformation und des dreissigjahrigen Krieges, B. I—III, Stuttgart 1889—1903. Janssen, Gesch. d.d. Volkes, B. IV—VIII.

2) Wintera, Braunau und der dreissigjahrige Krieg 1903.

Sluiten