Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

352

§ 147. Calvinisme in Schotland.

London 1005. Huraut, J. Knox et ses relations avec les églises réformées du continent, Cahors 1902. Zimmermann S. J., Die vermeintlichen Segnungen der schottischen Beformation (Frankf. zeitgem. Brosch.), Frankfurt a. M. 1895. Stalker, John Knox, His ideas and ideals, New-York 1905.

1°. Reeds tijdens de eerste regeeringsjaren van Jacobus V (1524—1542) werd het Lutheranisme in Schotland gepredikt. Eenige verkondigers der nieuwe leer stierven den vuurdood, anderen ontkwamen door de vlucht. Wijl de geestehjkheid onwetend was, en grootendeels leefde in concubinaat, groeide het gestrooide zaad der ketterij zeer spoedig op. Grooten bijval vond de nieuwigheid bij den berooiden adel, die op het kerkehjk goed der stiften en kloosters belust was. In 1546 werd de aartsbisschop van St. Andrews, David Beaton, door de protestanten vermoord. Tot deze opstandehngen, die door den regent A r r a n in een slot werden belegerd, behoorde ook de predikant en latere reformator van Schotland, John Knox. Hij was in 1505 geboren en reeds lang een tegenstander der oude Kerk, zoodat hij zich als aalmoezenier bij de protestantsche revolutionnairen aansloot. Na twee jaren gevangenschap in Frankrijk kwam hij naar Engeland en ging later (1553) naar Genève, waar hij vriendschap sloot met C a 1 v ij n 1). Litusschen bleef hij in betrekking met de belhamels in Schotland. Vooral sedert 1557, nog tijdens het leven der koningin-moeder, Maria de Guise, begon de protestantizeering van Schotland.

2°. Knox preekte de revolutie. Het gevolg was, dat de protestantsche lords een verbond sloten tegen de kathoheken. De vuurdood van een afgevallen priester, Walter Milne (1558) was de naaste aanleiding tot den opstand. Onder bedreiging van revolutie eischte men vrijheid van godsdienst. Knox keerde uit Genève terug en veroorzaakte een vernietigingskrijg tegen kerken en kloosters. Noch het heilige noch de kunst werd gespaard ; zelfs verwoestte men den heerlijken dom St. Andreas te Edinburg. In 1559 kwam het tot een verdrag, waardoor vrijheid van godsdienst werd verleend. Toch duurde de oorlog voort. Met den dood der korungin-moeder Maria de Guise (1560) bezweek tevens de oude religie in Schotland. Het parlement schafte het katholicisme af ; de jurisdictie des Pausen had een einde ; op het lezen of hooren der H. Mis stond ballingschap en verhes van goederen, voor den derden keer de doodstraf; de kerkehjke goederen ontving de adel

*) Mezger, John^Knox et ses rapports avec Calvin, Montauban 1905;

Sluiten