Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

§ 149. Hervorming in de Nederlanden.

359

zijn x). De strenge plakkaten, die Karei V met toestemming der Generale Staten uitvaardigde tegen de ketters, hadden slechts weinig gevolg. De edelen gaven het voorbeeld aan de menigte en begunstigden de nieuwe leer, om in de volgende verwarring met de kerkehjke goederen niet alleen hun schulden te betalen, maar ook hun fortuin te herstellen. Zelfs beoogde de hoogere adel de verdrijving der Spanjaarden en de eigenmachtige regeering des lands. De leider was Willem van Nassau, prins van Oranje. Hij leefde verkwistend, stak diep in schulden2) en was in godsdienstzaken onverschillig *). Luthersch opgevoed leefde hij te Brussel kathohek en noemde nog in 1561 de predikanten volksverleiders en bandieten. In hetzelfde jaar beloofde hij aan Anna van Saksen, dat ze Luthersch kon bhjven, terwijl hij Philips II schreef, dat zijn echtgenoote kathohek zou leven. Wat later was Willem weer Luthersch en werd, om Holland te kunnen veroveren, Calvinist. Hij gebruikte den godsdienst aUeen ter bereiking zijner plannen. Li 1555 droeg Karei V het bestuur der Nederlanden over aan zijn zoon Philips. Deze, hoewel een wijs en voorzichtig vorst, was volbloed Spanjaard en had een Spaansche opvoeding genoten, zoodat zijn zienswijze niet met die der Nederlanders strookte. Hij voelde zich in HoUand niet thuis en keerde weldra naar Spanje terug (1559). Daar Margareta van Parma het regentschap ontving, waarop Willem van Oranje had gehoopt, begon deze een stelselmatig verzet tegen de regeering.

4°. In 1559 had de oprichting der nieuwe bisdommen plaats *). De ontevredenheid daarover was ten hoogste onbillijk, werd echter door Oranje en de zijnen gevoed. Een andere grief was het verblijf van Spaansche soldaten in het land : Philips II nam ze weg. De edelen haatten kardinaal Granvelle en diens poli-

*) De Hoop Scheffer, Geseh. der Kerkhervorming in Nederland tot 1581, Amsterdam 1873, Rutgers, Calvijn's invloed op de reformatie in de Nederlanden, Leiden 1900. Vettenaar, Théodore de Bèze et ses relations avec les théologiens des Pays-Bas, Kampen 1904.

a) Jttste, Hist. de la révolution des Pays-Bas sous Philippe II, Tom. 1, 251 s.

») Namèche, Guillaume le Taciturne, prince d'Orange, 2 vols, Louvain 1890. Laxheret, L'évolution religieuse de Guillaume le Taciturne, Cahors 1904. R. Pvtnam, William the Silent, prince of Orange (1533—1584) and the revolt of the Netherlands, Londen 1911.

4) A. Havensius, De erectione novorum in Belgio episcopatuum, deque iis rebus, quae ad nostram hanc usque aetatem in eo praeclare gestae sunt, Coloniae Agrippinae 1609.

Sluiten