Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

§ 149. Hervorming in de Nederlanden.

363

komen, maar altijd besluiteloos gedraald, thans stonden hem groote hindernissen in den weg : zijne zwakke gezondheid, het verzet der Castiliaansche Cortes en de toestand van Don Carlos, die een aanval op A1 v a gedaan en een zonderlinge rede voor de Cortes had gehouden1). Philips kwam niet, hoewel Pius V hem daartoe aanspoorde. Zou zijn komst de rust hebben hersteld ? Reeds in December 1566 hadden de edelen zich te Amsterdam en Antwerpen verbonden om zich ook tegen den koning zelf te verdedigen. Zij hoopten op den bijstand der Zwitsers, der Engelschen, der Hugenoten, ontvingen zelfs een bemoedigend schrijven uit de omgeving van den sultan, die Spanje zou bestoken, en stonden in innige verbinding met de samenzwering van Grumbach te Gotha. Ditusschen peinsde Philips op een voorbeeldige bestraffing der Nederlandsche oproerlingen en leende daarbij het oor aan den Augustijner monnik Lorenzo de Villavicenc i o. Met de wraak en het herstellen der rust werd belast de ijzeren hertog van Alva 2). Was deze een uitmuntend soldaat, het vervolg bewees, dat hij als bestuurder groote gebreken bezat. In Augustus 1567 reed Alva Brussel binnen met een leger van 10.000 man en richtte 5 September den raad der beroerten op. Het land was met schrik geslagen. Schuldbewust gingen duizenden in vrijwillige ballingschap, velen werden tot dezelfde straf met confiscatie der goederen of tot den dood veroordeeld, ook de graven van Egmond en Hoorn e (5 Juni 1568) 3). Zélfs na de overwinning en verstrooiing der vijanden handelde Alva niet met gematigdheid. Had de koning met een algemeene amnestie gedraald tot November 1569, Alva stelde ze nog uit tot Juni 1570. Toen kwam ze te laat. Daarop volgde de heffing van den lOOsten, 20sten en den lOden penning, die zóóveel kwaad bloed bij de Nederlanders gezet heeft. Niet alleen de ketters, maar ook de reohtgeloovige en trouwe onderdanen verzetten zich en werden den Spanjaarden vijandig. „Niet de neiging tot ketterij en opstand gaf aan tal van Nederlanders het wapen in de hand, maar de harde behandeling"

!) M. iBüdinger, Don Carlos' Haft, Wien u. Leipzig 1891, S. 17'; 88—89.

a) Public, de la Soc. du Limbourg. Tom. 29, p. 96 ss. Brugmans, Don Carlos, Onze Eeuw, Juli 1920.

3) Relation des exécutions a Bruxelles les 1, 2 et 5 juin etc. Bullet. Comm. d'Hist. 2 Sér. Tom. IX, p. 175 ss. Jean Meyhoffer, Le martyrologe protestant des Pays-Bas (1523—1597), Bruxelles 1907. Deze schat het aantal veel te hoog. Vgl. W. Wilde S. J., Oud en Nieuw, Tweede Bundel, Leiden 1903, bl. 3 vv. : De geloofsvervolging der XVI eeuw.

Sluiten