Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

378

§ 152. Inwendige ontwikkeling van het protestantisme.

§ 152.

Inwendige ontwikkeling van het protestantisme.

Döllinger, Die Reformation, ihre innere Entwicklung und ihre Wirkungen, 3 Bde. Regensburg 1846 ff. Janssen, Gesch. des deutschen Volkes, B. IV—V. Kahnis, Der innere Gang des deutschen Protest. 3 Aufl., 2 Bde, Leipzig 1874. Dr. Th. van Oppenraay, La doctrine de la prédestination dans 1'Eglise réformée des Pays-Bas depuis 1'origine jusqu'au synode national de Dordrecht (1618—1619), Louvain 1906. Arnold, Unparteyische Earchen- und Ketzerhistorie, Frankfurt 1699, 2 Bde. Nuyens, De Nederlandsche Republiek gedurende het Twaalfjarig Bestand, 1598—1625, Amsterdan 1905. Blok, Gesch. van het Nederl. volk, vooral Dl. IV. Groningen 1899. Bossuet, Histoire des Variations, 4 vols, Paris 1689. Harnack, Dogmengesch. III (3 Aufl.), Tübingen 1897. Seeberg, Lehrb. der Dogmengesch. II, Erlangen 1895. 1°. Toen het protestantisme het leergezag der Kerk verwierp en het vrije onderzoek aanvaardde, stelde het tevens de oorzaak der volgende twisten. Had men in het afbreken over het algemeen de eenheid bewaard, in het opbouwen kwam het menschehjk goeddunken, de verschillende zienswijze der ketters eerst recht aan den dag. Zelfs onder de voornaamste protestantsche theologen, die in den beginne door hun gemeenschappehjken afkeer van Rome waren verbonden gebleven, ontvlamde een onverzoenlijke strijd. Alle onderlinge achting ging verloren, omdat men elkander de meest onzuivere bedoelingen toeschreef. In de plaats der christelijke zachtmoedigheid trad de hevigste vervolging, die haar toevlucht nam tot bloedige wetten, tot kerker- en doodstraf.

2°. Reeds vroeg was de a) sacramentsstrijd tusschen Luther en Zwingli ontbrand. 6) Op den rijksdag van Augsburg (1530) en ook bij het Interim van Leipzig had Melanchthon verschillende punten toegegeven aan de kathoheken. Om die reden door zijn Luthersche geloofsgenooten berispt, noemde hij de toegestane leerstukken onverschillige dingen of adiaphora Dit was de oorzaak van den adiaphoristischen strijd, die jarenlang met groote hevigheid gevoerd werd, zoowel van den kansel als in geschrifte, c) Agricola2), een vriend en leerling van Luther, viel zijn eigen meester aan en verwekte den antinomistischcn strijd 3), hetgeen hem echter duur kwam te staan. Volgens Luther

») P. Eber, Ein Stück Wittenberger Lebens, 1632—1569, Ansbach 1857.

*) Kawerau, J. Agricola, Berlin 1881.

8) Kawerau, Studiën und Kritiken, 1904, Heft 1.

Sluiten