Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

§ 152. Inwendige ontwikkeling van het protestantisme.

383

genoemd. Meer dan 18 jaren duurde de strijd en gaf de classes de handen vol. Eindehjk kwam men tot een vredelievende schikking, met beurt om beurt een predikant aan de verschillende partijen te beroepen. Men oordeelde het bijgevolg een zaak van ondergeschikt belang, in de kerk aan het volk beurtelings waarheid en leugen te verkondigen.

De kerkelijke inrichting gaf vooral in Engeland aanleiding tot een langdurigen strijd. Natuurlijk moest de oprichting der High Church met haar hiërarchie den strengen Calvinisten een doorn in het oog zijn. Ook vond men in de liturgie al te veel papistisohe overbhjfsels. Na een heftigen strijd, waarin tevens de Latitudinarièrs, die nagenoeg de leer der Arminianen beleden, zich mengden, splitste zich de Engelsche kerk in Episeopalen en Presbyterianen of Puriteinen. Wat later ontstond nog een derde partij, die der zoogenaamde Independenten of Brownisten, naar hun hoofd R obert Brown. Blijkt reeds uit den naam de inrichting der eerste en tweede partij, de laatste was geheel democratisch, verwierp zelfs de presbyterieele inrichtmg en werd door een vergadering van afgevaardigden der gemeenten bestuurd1).

4°. Het spreekt van zelf, dat de beschreven twisten tot de vorming van sekten voerden.' Behalve de reeds vermelde moeten nog eenige uit de onafzienbare reeks worden genoemd. Bij de drie voornaamste genootschappen Lutheranisme, Calvinisme en de High Church kwam reeds vroeg de sekte der Antitrinitariërs, die rationalistische stellingen verdedigden en ook de leer der H. Drievuldigheid ontkenden. De meesten behoorden tot de zuidelijke landen, Serve de (Servet), Gentile, die in 1566 te Bern werd terechtgesteld. Tot volle ontwikkeling kwam de sekte eerst bij de Socinianen2). De vroegere Wederdoopera verloren hun eerste woestheid, werden tot een sekte verzameld door M e nno Simons3), naar wien zij zich Mennonieten noemden (1536). Van de andere protestanten onderscheidden zij zich door de ver-

x) Makower, Die Verfassung der Kirche von England, Berlin 1894. Drysdale, History of the Presbyterians in England, London 1889. Douglaa Campbell, The Puritanism in Holland, England and America, New-York 1892. Fletscher, Hist. of Independents in Engl., London 1862.

a) Zie boven § 150 No. 5.

3) A. M. Cramer, Het leven en de verrichtingen van Menno Simons enz. Amsterdam 1837. Verder zie literatuur boven § 141. Zie nog ff. Schijn, Historiae Menonitarum plenior deductio, Amstelodami 1729.

Sluiten