Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

474

§ 162. Theologische dwalingen.

waarop de Jansenisten begunstigd door het Galbcanisme en den regabënstrijd, in veiligheid hun sekte verspreidden, terwijl de tegenstanders der sektarissen telkens aan de pax Clementina werden herinnerd. Aldus ging het Jansenisme in en buiten Frankrijk vooruit en besmette zelfs rebgieuze congregaties1), met name die der Oratorianen.

In het begin der 18 eeuw ontbrandde de strijd opnieuw. De voornaamste aanleiding hiertoe was de cos de conscience en de veroordeeling van den Oratoriaan Quesnel. Een Jansenistisch biechtvader stelde de vraag, of men iemand, die zich in de quaestio facti alleen hield aan het silentium obsequiosum, de absolutie kon geven. Veertig doctoren der Sorbonne, onder dezen N a t a 1 i s Alexander en Dupin, antwoordden bevestigend (1701); maar Clemens XI veroordeelde dit antwoord (1705) 2). Toen met de vele anderen ook de nonnen van Port Royal zich bleven verzetten, werd haar congregatie ontbonden en de abdij geslecht.

Intusschen was in 1694 het werk 3) van Quesnel verschenen, dat zooveel onrust en schade heeft veroorzaakt. Het droeg de goedkeuring van den onvoorzichtigen bisschop De Noailles van Chalons 4), later aartsbisschop van Parijs. Clemens XI verbood de lezing in 1708. Er ontstond natuurlijk een strijd, waarin De Noailles stond aan de zijde der Jansenisten. L o dewij k XIV, het twisten moede, verzocht den Paus daaraan een einde te maken. Nu verscheen 1 September 1713 de beroemde bul Unigenitus 5), die 101 stellingen uitQuesnels boek verwierp. Een vreesebjke storm barstte over Frankrijk los. Door 15 bisschoppen gesteund verzette zich kard. de N o ai 11 e s, bij wien de Jansenistische factie zich aansloot. In 1716 verklaarden zich de universiteiten van Parijs, Nantes en Rheims tegen de bul; het parlement beschermde de Jansenisten en Philippe van O r 1 e a n s neigde naar hunne zijde. De Noailles appelleerde

x) Zie Heimbucher, Die Orden und Kongregationen, Paderborn 1907, 2 Aufl. I, 307.

!) Constit. Vineam Domini.

3) Le nouveau Testament en francais avec des réflexions morales sur chaque verset, pour en rendre la lecture plus utile et la méditation plus aisée, Paris 1694.

4) Barthélémy, Le Card. de Noailles d'après sa correspondance inédite, Paris 1888.

5) Lafiteau, Histoire de la constitution Unigenitus, Besahcon 1820. Schilt, Die Constitution Unigenitus, ihre Veranlassung und ihre Folgen. Freib. 1876. Tüb. Quartalschr. 1877. S. 150 ff. Griselle, Les lacunes du „Port Royal" de Sainte Beuve, Etudes, Tom. 111, 1907. Wat de Benedictijnen betreft, vgl. Bevue Mabillon, Nov. 1908.

Sluiten