Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

500

§ 163. De Pausen tegenover het absolutisme.

XIV (1769—1774), kardinaal Laurentius Ganganelli. De Bernis1)en d'Aubeterre hadden een Paus uitgekozen voor de verwezenkjking hunner plannen. Bi het conclave werkten daarvoor de Spaansche kardinalen Solis en Lacerda en slaagden. Kan Ganganelli van simonie worden beschuldigd ? Niemand heeft bewezen dat bij de tiaar heeft verworven ten koste eener stenige belofte. Wel verlangde hij het pontificaat en legde, naar het schijnt, de schriftelijke verklaring af : „dat hij den Paus het recht toekent, volgens zijn geweten en de kanonieke regelen, de Sociëteit van Jezus te kunnen opheffen." „Het is zelfs te wenschen," zoo zeide hij 's avonds voor zijne keuze, „dat de toekomstige Paus aUe pogingen in het werk stelle, om hierin het verlangen der gekroonde hoofden te voldoen" 2). Meer dan deze droeve verklaring verlangden de Spanjaarden niet van kardinaal Ganganelli. De regeering van Clemens XIV bestond dan ook in een voortdurende afwisseling van flauw verzet en noodlottige inschikkelijkheid. Waar alleen krachtig optreden kan redden, leidt zwakheid ten verderve. Terstond na de kroning eischte de Spaansche gezant de bevrediging der vorsten. Portugal had de betrekkingen met den H. Stoel afgebroken en wilde deze vóór de opheffing der Sociëteit niet meer hervatten. Dezelfde vorderingen stelden Napels en Parma. Door De Bernis overgehaald beloofde de Paus het aan Spanje op schrift, maar behield zich voor, zelf den gescbikten tijd te bepalen (30 Nov. 1769). „Thans is Z. Heüigheid gevangen", schreef daarop de kardinaal aan Cboiseul, „wanneer de koning van Spanje den brief openbaar maakte, zou de Paus onteerd zijn". Alles stelde Clemens XIV in het werk, om de hoven te bedaren. Te dien einde werden vooral de Jezuïeten gekweld en vernederd. „Met smart moeten ze worden overstelpt, indien ze hun redding willen," zeide de Paus. Het pijnlijkst was het voortdurend dreigen met hervorming. Toen de generaal zwaar ziek lag, hoopte men op zijn dood. De Spaansche gezant Monino zou zorgen, dat pater R i c c i geen opvolger kreeg. Men had zich echter verrekend, de generaal herleefde. Nu begon de onbeschaamde Monino zijn telkens hernieuwde aanvallen op den Paus, die vaak deemoedig smeekte en ten slotte vluchtte naar Castel Gandolfo. Reeds bij zijn aankomst had dezelfde gezant het plan der opheffing aangeboden

x) Masson, Le cardinal de Bernis, Paris 1884.

2) Clavê, Morts ou Vivants ? etc. Paris 1902, p. 30.

Sluiten