Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

504

§ 164. Ongeloof en voorbereiding tot de revolutie.

Zoo kwam men tot rationalisme, tot deïsme en naturalisme, tot een natuurlijken godsdienst, die lijnrecht stond tegenover de bovennatuurlijke rebgie en met name tegenover de RoomschKathobeke Kerk.

2°. Het vaderland van het deïsme werd het protestantsche Engeland. Hier loochende reeds Eduard Herbert van Cherbury (f 1648)x) elke openbaring en hield voor onomstootbare waarheid alleen datgene, waarover het gansche menschdom of de sensus communis het eens was. Vooral uit vijf dogma's bestond het stelsel zijner natuurhjke rebgie : Het bestaan van een hoogsten God. De phcht dien hoogsten God vereering te geven. De hoofdpunten dezer Godsvereering zijn vroomheid en deugd. Er bestaat een verphehting zijn zonden te verfoeien en niet meer te bedrijven. Loon of straf in dit of in het ander leven. Alleen deze dogma's hadden, volgens Cherbury, hun oorsprong in de natuur. Al het andere is in elke rebgie bijzaak en menschehjke vinding. Door middel der empirische methode van Bacon van Verulam (t 1626) 2) ging Thomas Hobbes (f 1679) verder dan Cherbury en vereenigde met het deïsme zijn empirisme 3). Van de lagere wezens is, volgens hem, de mensch niet wezenlijk onderscheiden en heeft enkel een stoffehjk bestaan. Eigenbelang is de drijfveer van zijn werken. De bittere ervaring der nederlaag in deze worsteling om een beter bestaan bracht bij ter veredeling van het ras, maar ook tot nadenken, of het niet beter was, een maatschappelijk verdrag aan te gaan. Aldus geeft Hobbes aan den vorst niet alleen een absolute macht in het staatkundige, maar ook in het godsdienstige, zoodat de godsdienst, waarvan de vorst de eenige meester is, als pohtiek middel kan gebezigd worden om de driften des volks te beteugelen 4). Tegen deze leer van Cherbury en Hobbes ontstond een hevig verzet van de zijde dergenen, die nog niet zoo ver waren afgedwaald. Het voornaamste werk dezer

J) Güttler, Eduard Lord Herbert van Cherbury, München 1897.

*) Oeuvres phil. morales et politiques de Francois Bacon, Baron de Verulam, vicomte de St. Alban, trad. franc., Paris 1840.

*) Scholten, Geschiedenis der Godsdienst en wijsbegeerte. H. van Schijndel, Studiën, t. a. p. bl. 26 vv.

4) Th. Hobbes, Leviathan : of van de stoffe, gedaente ende magt van de kerkehjke en de wereldlijke regeeringe, Amsterdam 1667. Thom. Hobbes, Angli Malmsburiensis Philosophi Vita, Carolopoli 1682. Mg. van Thaylor, London 1908.

Sluiten