Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

§ 164. Ongeloof en voorbereiding tot de revolutie.

507

beantwoordende schitterende ceremoniën en plechtigheden in en gaf haar een pseudo-mystische richting. Dit geschiedde in Frankrijk omstreeks 1740, in Duitschland wat later. In 1776 stichtten Adam Weisshaupt en Adolf Knigge de vereeniging der IUuminati, die als doel had de afschaffing van religie en regeering, om daarvoor in de plaats te stellen de uitspraken der rede, het patriarchaal bestuur, waarin de familievader tevens koning was en priester. Slechts aan de hoogste graden openbaarde men dit doel. Toch werd het in 1784 in Beieren ontdekt. Weisshaupt moest vluchten. Wat later (1786), vereenigden zich de IUuminati met de loge 1). Hetzelfde doel, vernietiging van Kerk en staat, hadden de loges der Carbonari, die op het einde der XVTil eeuw in Italië ontstonden en krachtig meewerkten aan de treurige omwentelingen der vorige eeuw.

4°. Van Engeland kwamen de denkbeelden der vrijdenkers naar het vaste land, het eerst naar Frankrijk 2). Sedert lang was hier de bodem voor het ongeloof bereid. Het hof zonk sedert L od e w ij k XIV altijd dieper in zedeloosheid weg. Dit noodlottig voorbeeld volgde dë adel en bracht de weelde en de daaruit voortkomende onzedebjkheid van Parijs naar de provinciën over. Ook de hoogere geestelijkheid werd van beverlede aangestoken door de ondeugd van het hof. Zedelijk stond Frankrijk niet hoog, het familieleven was, vooral in de voornaamste kringen, verwoest. Di zulk een maatschappij moesten de anti-kerkebjke Engelsche geschriften zeer welkom zijn. Om de censuur te ontgaan vertaalde en drukte men ze in Holland en Engeland en overstroomde Frankrijk zoowel met onzedebjke als deïstische bteratuur. Weldra hield ook het atheïsme zijn intocht, bijzonder met de geschriften van S t. E v r e m o n d (f 1704) en van den meestal in Holland levenden Pierre Bayle8) (f 1706). La letterkundige bijeenkomsten ontving die ongodsdienstige geest nieuw voedsel en breidde zich altijd meer uit.

1) L. Engel, Geschichte des Illuminatenordens. Ein Beitrag zur Gesch. Bayerns, Berlin 1906. Le Forestier, Les Illuminés de Bavière etc, Paris 1916.

*) Bersot, Etude sur les philosophes du XVIII siècle, Paris 1878. Lanfrey, L'église et les philosophes au XVIII siècle, Paris 1879.

*) Bayle, Dictionnaire hist. et critique, 3e édition, Botterdam 1720, 4 vols ; Amsterdam 1734, 5 vols ; Amsterdam 1740, 4 vols. Supplément van Chaufepié Amsterd. 1750. Monnoye, Hist. dé Bayle et de ses ouvrages, Paris 1752. Was, Pierre Bayle. De strijd tusschen geloof en rede, Utrecht 1868.

Sluiten