Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

§ 182. Protestantisme.

609

Berlijn, waaraan de koning zelf had gewerkt, zou de eenheid voltooien en bestendigen. Weldra echter bracht een hevige strijd de Unie in gevaar. Niet alleen moest de agenda worden gewijzigd, maar zelfs ingevoerd met geweld (1829). De vorming van afzonderlijke vrije vereenigingen nam toe. Ook de generale synode van Berhjn (1846) mislukte. Nu stelde men zijn hoop in de Evangelische alliantie, die in Engeland ontstond (1846) en alle geloovige protestanten der aarde zou bevatten. De Duitsche leden hadden zelfs een eigen orgaan in de Neue Evangelische Kirchenzeitung die evenwel het ongeloof bevorderde. La 1848 stichtten de geloovige protestanten het Evangelische kerkverbond, dat het echter niet eens kon worden over de Confessie van Augsburg. Veel vrijer en ongelooviger was de Protestanten-vereeniging van B1 u n t s c h1 i; zij loochende zelfs den bovennatuurhjken oorsprong des christendoms (1865). Eindehjk in 1887 richtte men den Evangelischen bond op tegen de kathoheke Kerk, die met vereenigde krachten zou worden bestreden. In haat en strijd tegen Rome alleen kon men tot eenheid geraken. Het geloof is bij de Duitsche protestanten zeer zwak, zoodat naar hun eigen schatting niet meer dan ruim één percent der mannehjke leden de kerk bezoekt.*)

2°. In Scandinavië is de staatskerk nog in haar volle kracht zoodat de regeering al het kerkelijke beheerscht. Toch is het rationahsme en het indifferentisme zeer sterk vertegenwoordigd vooral in Denemarken en Noorwegen. Van een bloeiend kerkelijk leven is in het gansche noorden geen sprake.

3". De staatskerk van Nederland werd omvergeworpen in 1795. Bij besluit van 6 Januari 1816 regelde Willem I de verhouding der hervormde kerk tot den nieuwen staat. Hiermee werd de deur geopend voor een groote vrijheid van leer Van heverlede ging de hervormde kerk altijd verder den weg der vrijzinnigheid op. De loges en de Maatschappij tot Nut van 't Algemeen werkten ontbindend; ook het voorbeeld van Willem I die gematigd hberaal was, bleef niet zonder invloed. Weldra vormde zich nu de Groninger school2) met Hof stede de Groot3) aan het hoofd en met het orgaan Waarheid in Liefde (1830—1840) Li haar verhchtheid verwierp zij verschülende gereformeerde x) Goyau, L'Allemagne rel. Le Protestantisme, Paris 1902 ■]I P. Hofstede de Groot, De Groninger Godgeleerden in hunne eigenaardxgheden, Groningen 1866. Dezelfde, Vijftig jaar in de Theologie Groningen 1872. 6 '

*) Heerspink, Dr. P. Hofstede de Groot's leven en werken, Groningen 1898.

P. Albers, S. J. Kerkgesch. II.

Sluiten