Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

33

tiende eeuw. Spelenderwijs haast vonden de nieuwe denkbeelden ingang onder alle standen. Gevaar zag men er over het algemeen niet in, zelfs niet in de hooggeplaatste kringen. Niemand dacht zich de absolute monarchie aantastbaar, niettegenstaande de schandelijke regeering van Lodewijk XV. Maar de eerste stormwolkjes, door slechts weinigen verkend, schoven reeds over den horizon heen. De wreede worsteling om de macht tusschen de revolutie en het wettig gezag zou weldra onafwendbaar blijken.

§ 2. De Verlichte Despoten.

Gedurende de tweede helft van de achttiende eeuw treedt een antikerkelijke strooming in de meeste Europeesche staten zeer duidelijk op den voorgrond. De moderne wijsbegeerte vond haar toepassing ook in het regeeringsbeleid van verschillende vorsten en staatslieden, die men daarom „verlichte" despoten genoemd heeft.

Hun kenmerkende eigenschappen zijn de volgende:

Zij trachten op de meest despotische wijze de „verlichting" — beschaving, ontwikkeling, welvaart — hunner landen te bevorderen en miskennen daarbij dikwerf de heiligste rechten. Zij brengen het beginsel der autocratie onbeperkt in toepassing, hun leuze is: „alles vóór het volk, niets dóór het volk."

Zij zijn doorgaans vijandig tegen de Kerk, die zij aan den Staat trachten te onderwerpen.

De voornaamste dezer verlichte despoten waren:

i°. Frederik II van Pruisen, 1740—1786.

2°. Katharina II van Rusland, 1762—1796.

3°. Jozef II van) 1765—1790 keizer van het Duitsche Rijk. Oostenrijk, $1780—1790 vorst v. d. Oostenrijksche monarchie.

4°. Gustaaf III van Zweden, f 1792.

5°. Karei III van Spanje, 1759—1788.

6°. P o m b a 1, minister van Jozef Emanuel van Portugal.

De verlichte despoten in het Noorden. Een misdaad bracht Katharina II in 1762 op den Russischen troon. Als keizerin heeft de „Noordsche Semiramis" zich berucht gemaakt door haar particulier leven, beroemd door haar talenten als heerscheres. De buitenlandsche politiek neemt in haar regeering wel de grootste plaats in beslag, maar de inwendige belangen van Rusland worden daarom

Sluiten