Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

26

ganisatie in de rechtspraak (Codex Fredericianus) was een succes (de molen van Sans-souci). „Er zijn nog rechters te Berlijn!"

Groot was des konings belangstelling voor den boer. Hij voerde den aardappel en de lupinen in, beperkte de heerendiensten, enorme uitgestrektheden moeras werden in cultuurgrond omgezet, heidevelden ontgonnen, wegen en kanalen aangelegd en nieuwe dorpen gesticht. Stelselmatige protectie bracht de industrie tot bloei, een verstandig beheer herstelde de financiën van het koninkrijk na de groote oorlogen. Frederik II het zijn opvolger 55 millioen thaler na als staatsvermogen.

Het leger bleef steeds de voornaamste zorg des konings; het werd gebracht op een sterkte van 200.000 man, waarvan minstens 100.000 steeds onder de wapenen stonden. Alleen edellieden konden tot officier worden bevorderd; 2/g der soldaten waren buitenlanders.

Voor de Duitsche letterkunde, — die toen juist een schitterenden bloeitijd (Klopstock, Lessing, Gcethe, Schiller) beleefde, toonde Frederik weinig belangstelling. Hij was een slachtoffer der twijfelzucht van zijn tijd, vandaar zijn onverschilligheid tegenover den godsdienst: „In meinem Reiche soll Jeder nach seiner Fasson selig werden."

De koning was even populair in Pruisen, als Jozef II gehaat in Oostenrijk. Ook in een andere aangelegenheid is hij de meerdere gebleken van zijn onbekwamen tijdgenoot.

De Beiersche Successiesoorlog. Jozef II heeft meer dan één poging gedaan om Beieren te verkrijgen. In 1777 stierf Maximiliaan III Jozef, de laatste keurvorst uit de rechte linie van het huis Wittelsbach. Karei Theodoor van de Paltz volgde hem op als naastverwante erfgenaam. Deze had geen zoons, zoodat de opvolging hem weinig belang inboezemde. Jozef II ging met hem aan het onderhandelen over den afstand van Beieren aan Oostenrijk. Frederik II wilde zulk een vergrooting van Oostenrijk niet dulden en verzette zich onmiddellijk. Pruisen heette in de bres te springen voor de rechten van den vermoedelijken erfgenaam, den hertog van Paltz-Zweibrück, een neef van Karei Theodoor. In 1778 en 1779 werd toen de zoogenaamde Beiersche Successieoorlog gëvoerd. Maar geen van beide partijen wilde het op een werkelijken strijd laten aankomen, zoodat alles uitliep op wat manoeuvres en schermutselingen (Kartoffelkrieg).

In 1779 werd, dank de bemiddeling van Frankrijk en Rusland, het Verdrag van Teschen gesloten. Jozef kreeg alleen het Inn-Viertel.

In 1786 overleed Frederik II, Pruisen achterlatend als de jongste der Europeesche groote mogendheden. In 1790 stierf Jozef II. Op

Sluiten