Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

2C-3

De Pruisische minister van eeredienst, F a 1 k, diende in 1873 een aantal wetsvoorstellen in, waardoor het lager onderwijs uitsluitend in handen van den staat zou overgaan en geen katholieke scholen meer zouden kunnen bestaan. In hetzelfde jaar werden de Jezuieten en de „verwante Congregaties" buiten de grenzen van het Duitsche Rijk verbannen, het Pruisisch gezantschap bij den Paus afgeschaft.

Het Centrum gaf geen duimbreed toe. Windthorst bleek in het vaak heftig en moeilijk debat schitterend tegen Bismarck opgewassen. Het was in 1872, dat de ijzeren kanselier de beroemd geworden woorden sprak: „Nach Canossa gehen wir nicht, weder körperlich noch geistig".

De Meiwetten. In 1873 werd het conflict nog scherper. De Pruisische regeering vaardigde de Mci-we11en uit:

i°. De opleiding der geestelijkheid zal voortaan onder staatstoezicht staan. 20. Bisschoppen en geestelijken, die zich niet willen onderwerpen aan de nieuwe staatswetten, zullen gestraft kunnen worden met boete en gevangenis.

De Pruisische bisschoppen, met name von Ketteler en Ledochowski, protesteerden en verklaarden zich tegen de theorie, dat de staatswetten de bron van alle recht zouden zijn.

Maar Bismarck, trouw gesteund door de liberale partij, stoorde zich noch aan de talentvolle oppositie van het Centrum, noch aan het protest der bisschoppen en van den Paus. In 1874 ging de regeering over tot een feitelijke vervolging van de katholieken. Ledochowski werd in de gevangenis gezet, maar Pius JX verhief hem tot Kardinaal. Van de twaalf bisschoppen in Pruisen bleven er ten slotte slechts drie over, die hun ambt nog eenigermate konden uitoefenen. In meer dan duizend dorpen waren de pastoors gevangen genomen of verbannen. Tal van scholen stonden leeg.

In 1875 werden alle toelagen aan de geestelijken ingetrokken, voor zooverre zij niet aan Bismarck's uitzonderingswetten wilden gehoorzamen; de Mei-wet van 1875 verbande alle geestelijke orden uit Pruisen, behalve die, welke zich uitsluitend wijdden aan de ziekenverpleging.

De geestelijkheid, gesteund door Pius IX, het Centrum, de katholieke bevolking gaven echter geen kamp. De uitdagende houding der regeering staalde de energie en deed de vervolgden zich vaster aaneensluiten. Het lijdelijk verzet verlamde de uitwerking der Meiwetten.

Bismarck begon ten slotte in te zien, dat hij verslagen werd. Tot

Sluiten