Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

277

houden tegen den bond der geassocieerde staten, zelfs ten koste van Rusland hun veroveringen uitbreiden. Toch is dit slechts een bedrieglijk uiterlijk, want innerlijk maakten het Duitsche Rijk en Oostenrijk terzelfder tijd een crisis door, waarvan de omtrekken zich eerst langzamerhand scherper afteekenden. De terugslag van de omwenteling in Rusland deed zich gevoelen. De bevolking raakte oorlogsmoe, de rouw over zooveel dooden in tallooze gezinnen, de toenemende sterfte, de ellende door ondervoeding deden het vertrouwen in het autocratisch militarisme der regeering verzwakt worden.

Neuorientierung. Te Berlijn bleef dat niet onopgemerkt. In April 1917, kort na de Russische Maart-revolutie, verscheen de Paaschboodschap van keizer Willem, de eerste, tastende stap in de richting van een meer democratisch bestuur. Voor deze afgedwongen bestuurshervorming heeft men een mooi woord uitgevonden: Neuorientierung. Als koning van Pruisen kondigde hij aan afschaffing van het verouderd Dreiklassenwa hl recht (1850), invoering van direct en geheim kiesrecht voor het Huis van Afgevaardigden, hervorming in de samenstelling van het Pruisisch Heerenhuis.

Terwijl Scheideman n, de leider der sociaal-democraten, in Januari 1917 de communistische fractie nog hooghartig buiten het verband van zijn partij kon sluiten, waren de uitgebannenen in Mei reeds sterk genoeg om zich zelfstandig te organiseeren als de part ij der onafhankelijken, bij welke de arbeiders zich in grooten getale aansloten.

De duikbootoorlog viel tegen. De Rijksdag begreep het. Zoo zou er geen vrede komen, laat staan een zegepraal. Voor het eerst in den oorlog kwam de rijksvertegenwoordiging in verzet tegen de regeering. Erzberger, een der leden van het Centrum, sprak openlijk den twijfel uit in het succes van den onbeperkten duikbootoorlog en eischte vredesonderhandelingen.

De regeering trachtte de toenemende ontevredenheid bij haast alle partijen te dempen door een wetsontwerp voor de aangekondigde kiesrechthervorming in Pruisen. Vergeefs. De meerderheid van den Rijksdag eischte invoering van den parlementairen regeeringsvorm in het heele rijk. Hindenburg en Ludendorff verklaarden zich voor het doorzetten van den oorlog, blind voor het aangroeiend verzet. De rijkskanselier Bethmann Hollweg verloor het vertrouwen, hij moest aftreden, ook omdat hij den weg

Sluiten