Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

testantisme. „Men overschat het oudere Protestantisme, als men er iets meer in ziet dan een ethische, een oekonomische reactie op de zonden en gebreken van het Pauselijk Rome," zegt van den Bergh van Eysinga ergens. Dit lijkt ons te eenzijdig, al is stellig nog eenzijdiger de beweging die wij de Hervorming plegen te noemen uitsluitend als de persoonlijke daad van Luther te zien. De Hervorming valt in de geweldige revolutionaire periode, die alle gebieden van het leven, het maatschappelijke, het zedelijke, het religieuze omvat. In een tijd die door zijn bewogenheid doet denken aan den onzen. Het was de tijd, waarin alles heen groeide naar nieuwe vormen. De tijd waarin de eerste opbloei van het kapitalisme valt. De kruistochten hadden de relatie tusschen Oosten en Westen in handelsverkeer tot stand gebracht, Amerika werd ontdekt en bracht het goud naar Europa, een nieuwe stand, de burgerij, komt op, de stad ontwikkelt zich. De klassieke oudheid krijgt zijn invloed, de wetenschap van het Humanisme doet zijn intrede. De boekdrukkunst wordt uitgevonden en maakt een grootere menigte dan tot nu toe geletterd.

Een aantal dingen met geweldige strekkingen noemden wij. Zij maakten dat de gansche oude Middeleeuwsche foedale wereld in elkander viel, dat adel en geestelijkheid, de leidende machten, raakten op den achtergrond. De burcht en de kerk verloren de oude glorie, de groote verschuiving was begonnen.

48

Sluiten