Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

stem en steeds meedoogenloozer wordt de spot tegen de papen en de nonnen. Hun domheid wordt spreekwoordelijk, wij denken hierbij in het bijzonder aan den fijnen spot van Erasmus, den Humanist. Het ethische verzet is er en het is begrijpelijk. Het religieuze verzet is er ook. Het was er altijd geweest, maar in de tijden van macht was het steeds gesmoord. Een gansche rij van ketters staat op. Velen bogen zich, de macht van den enkeling is zwak. Hoevelen herriepen niet als het buiten de gemeenschap gesteld worden dreigde. Maar de kettersche stemmen worden luider, naarmate de ontwikkeling en de bewustwording voortschrijden. Wie in den Bijbel lezen kon, moest wel ontdekken dat de leer der kerk niet bijbelsch was, dat de leer in zonderlinge vormen practisch werd gemaakt. Toch zag men niet altijd de kerk als achtergrond. Luther kon zich niet voorstellen dat de practische toepassing van den aflaat in overeenstemming met de inzichten van den Paus kon zijn.Wat werd er van de Sacramenten gemaakt? Van de biecht? Van de goede werken? Waarom werd de Bijbel onthouden aan de leeken? Was hij niet het Woord Gods? En men ging verder. Waar haalde de kerk het recht van daan zich te stellen tusschen den mensch en God? Waar bleef de souvereiniteit Gods, als de kerk de zaligheid kon geven ? Deze en andere, religieuze, vragen werden gesteld. Het religieus verzet is er en het is begrijpelijk. De drie elementen, het religieuze, het ethische en het oeconomische, spreken alle drie mee. Wij zet-

51

Sluiten